ΤΡΑΜΠ: Ένα από τα πιο αινιγματικά και αμφιλεγόμενα διπλωματικά σχέδια του τελευταίου δεκαετίας βρίσκεται ήδη πάνω στο τραπέζι, καθώς – σύμφωνα με αποκάλυψη της ιστοσελίδας Axios – Ουάσιγκτον και Μόσχα συζητούν κεκλεισμένων των θυρών ένα πακέτο 28 σημείων για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
Ρεπορτάζ: Παντελής Χαριτάκης
Η πληροφορία αυτή διασταυρώθηκε, όπως αναφέρουν διπλωματικές πηγές κοντά στο Υπουργείο Εξωτερικών, και προκαλεί έντονη κινητικότητα σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, οι οποίες φοβούνται ότι μια αμερικανορωσική συμφωνία μπορεί να αφήσει τους συμμάχους προ τετελεσμένων.
Το σχέδιο, εμπνευσμένο εν πολλοίς από τη συμφωνία εκεχειρίας στη Γάζα, φέρεται να έχει συνταχθεί από τον προσωπικό απεσταλμένο του Ντόναλντ Τραμπ για το ουκρανικό ζήτημα, Στιβ Γουίτκοφ, σε συνεργασία με τον Ρώσο αξιωματούχο Κιρίλ Ντμίτριεφ. Οι δύο άνδρες φέρεται να πέρασαν τρεις ημέρες σε αλλεπάλληλες συναντήσεις στο Μαϊάμι, θέτοντας τις βάσεις για ένα πλαίσιο που, εφόσον προχωρήσει, θα αποτελέσει τη μεγαλύτερη γεωπολιτική ανατροπή των τελευταίων χρόνων.
Τι περιλαμβάνουν τα 28 σημεία – τέσσερις άξονες μιας επικείμενης συμφωνίας
Σύμφωνα με το Axios, το μυστικό σχέδιο δομείται σε τέσσερις άξονες:
1. Ειρήνη στην Ουκρανία
2. Εγγυήσεις ασφάλειας
3. Ασφάλεια στην Ευρώπη
4. Μελλοντικές σχέσεις ΗΠΑ–Ρωσίας–Ουκρανίας
Αν και δεν έχουν διαρρεύσει όλες οι λεπτομέρειες, το σχέδιο φέρεται να περιλαμβάνει φόρμουλα για άμεση εκεχειρία, μηχανισμό επιτήρησης της γραμμής αντιπαράθεσης και ένα ειδικό κανάλι επικοινωνίας ανάμεσα στον Λευκό Οίκο και το Κρεμλίνο. Κάποια σημεία αφορούν την ενεργειακή ασφάλεια, άλλα τον έλεγχο εξοπλισμών, ενώ ιδιαίτερο βάρος φαίνεται να δίνεται στην ανασύνταξη των ρωσοαμερικανικών σχέσεων, όπως επιβεβαιώνει και πηγή με γνώση των συζητήσεων στον Λευκό Οίκο.
Ποιες θέσεις συζητούνται για τα εδάφη της ανατολικής Ουκρανίας
Το μεγαλύτερο αγκάθι παραμένει ο καθορισμός των εδαφών που θα θεωρηθούν «υπό ρωσικό έλεγχο» και εκείνων που θα παραμείνουν στην ουκρανική κυριαρχία. Προς το παρόν, οι ρωσικές δυνάμεις συνεχίζουν να προελαύνουν σημειωτά, αλλά ελέγχουν λιγότερο έδαφος από ό,τι απαιτεί το Κρεμλίνο σε κάθε επίσημη τοποθέτηση.
Ουκρανός αξιωματούχος επιβεβαίωσε ότι ο Γουίτκοφ παρουσίασε μέρος του σχεδίου στον σύμβουλο εθνικής ασφάλειας του Ζελένσκι, Ρουστέμ Ουμέροφ, σημειώνοντας με νόημα: «Γνωρίζουμε ότι οι Αμερικανοί εργάζονται πάνω σε κάτι, αλλά δεν έχουμε δει το πλήρες περιεχόμενο».
Αυτό επιτείνει τις ανησυχίες ότι το Κίεβο μπορεί να πιεστεί να δεχθεί μια συμφωνία – υπό την απειλή περικοπής στρατιωτικής βοήθειας – όπως φοβούνται και διπλωμάτες στις Βρυξέλλες, σύμφωνα με πηγή προσκείμενη στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Το παρασκήνιο ΗΠΑ–Ρωσίας και ο ρόλος Τραμπ–Πούτιν
Όπως υποστηρίζει ο Ρώσος απεσταλμένος Ντμίτριεφ, η βασική ιδέα των 28 σημείων ήταν αποτέλεσμα της άτυπης συμφωνίας μεταξύ Τραμπ και Πούτιν στην Αλάσκα, τον περασμένο Αύγουστο.
Φέρεται να συμφώνησαν σε ένα πλαίσιο αρχών που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σταδιακή αποκλιμάκωση και σε επαναπροσδιορισμό της στρατηγικής ισορροπίας στην Ευρώπη.
Ο ίδιος δήλωσε:
«Σε αντίθεση με προηγούμενες προσπάθειες, αυτή τη φορά αισθανόμαστε ότι η ρωσική θέση πραγματικά ακούγεται».
Αυτή η δήλωση προκάλεσε νευρικότητα σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς αφήνει να εννοηθεί ότι οι ΗΠΑ μπορεί να προκρίνουν λύση που δεν ευθυγραμμίζεται πλήρως με τις θέσεις του Κιέβου.
Η στάση Ουκρανίας και των συμμάχων – ανησυχία στο ΝΑΤΟ
Η Ουκρανία αντιμετωπίζει ήδη σοβαρές δυσκολίες στο μέτωπο, ενώ η στρατιωτική βοήθεια παρουσιάζει καθυστερήσεις. Παράλληλα, η Ευρώπη πιέζεται από το ενεργειακό κόστος και τις εσωτερικές πολιτικές αντιθέσεις.
Ανώτερη διπλωματική πηγή στο ΝΑΤΟ ανέφερε ότι «οποιαδήποτε συμφωνία χωρίς ξεκάθαρες εγγυήσεις για την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας θα δημιουργήσει τεράστια ρήγματα στη Συμμαχία».
Ήδη υπάρχουν ανησυχίες ότι ενδεχόμενη εκεχειρία χωρίς επιστροφή εδαφών θα παγώσει τη σύγκρουση, δίνοντας στη Ρωσία χρόνο να ενισχύσει τη θέση της και να επανακάμψει στρατιωτικά.
Η στάση του ΟΗΕ και η επόμενη μέρα της σύγκρουσης
Στον διεθνή οργανισμό επικρατεί συγκρατημένη αισιοδοξία. Πηγή κοντά στον ΟΗΕ σημειώνει ότι «οποιαδήποτε σοβαρή διαπραγμάτευση αποτελεί θετικό βήμα», αλλά διευκρινίζει ότι ένα πραγματικό ειρηνευτικό σχέδιο πρέπει να περιλαμβάνει:
• ρήτρα για τα ανθρώπινα δικαιώματα
• διεθνή επιτήρηση της εκεχειρίας
• εγγυήσεις για τους αμάχους στα κατεχόμενα εδάφη
Μέχρι στιγμής, δεν είναι σαφές αν τα 28 σημεία περιέχουν τέτοιους μηχανισμούς.
Πώς θα αντιδράσει η Ευρώπη – φόβοι για πλάγια παράκαμψη
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν θέλουν να βρεθούν προ τετελεσμένων. Το σχέδιο, σύμφωνα με τις διαρροές, θα παρουσιαστεί επισήμως σε Ουκρανούς και Ευρωπαίους στις επόμενες εβδομάδες. Ωστόσο, η Ουάσιγκτον εμφανίζεται αποφασισμένη να πιέσει προς μια συμφωνία, ιδιαίτερα εάν οι στρατιωτικές εξελίξεις επιδεινωθούν για το Κίεβο.
Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε στο Axios:
«Ο πρόεδρος Τραμπ πιστεύει ότι υπάρχει πραγματική πιθανότητα τερματισμού του πολέμου, αν επιδειχθεί ευελιξία».
Η δήλωση αυτή θεωρήθηκε από ορισμένους ως προάγγελος αμερικανικής πίεσης προς το Κίεβο για συμβιβασμό.
…ένα σχέδιο που μπορεί να αλλάξει τα πάντα
Το μυστικό σχέδιο των 28 σημείων, ακόμη κι αν δεν έχει ακόμη λάβει τελική μορφή, αποτελεί την πρώτη σοβαρή ένδειξη ότι ΗΠΑ και Ρωσία εξετάζουν ενεργά έναν μηχανισμό τερματισμού του πολέμου.
Εάν υπάρξει συμφωνία:
• θα αλλάξει τις ισορροπίες στην Ευρώπη
• θα καθορίσει τη μελλοντική σχέση ΗΠΑ–Ρωσίας
• θα επηρεάσει την παγκόσμια ασφάλεια
• και θα κρίνει την επιβίωση της Ουκρανίας ως ανεξάρτητου κράτους
Οι επόμενες εβδομάδες θα δείξουν αν το σχέδιο αυτό είναι μια πραγματική βάση για ειρήνη, ή μια ακόμη διπλωματική απόπειρα που θα καταρρεύσει πριν καν φτάσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
