Κίνα: Μια εφαρμογή με προκλητικό και σχεδόν μακάβριο όνομα έχει καταφέρει να βρεθεί στην κορυφή των επί πληρωμή εφαρμογών στην Κίνα, πυροδοτώντας έντονη συζήτηση για τη μοναξιά, την κοινωνική απομόνωση και τον ρόλο της τεχνολογίας στη σύγχρονη ζωή. Πρόκειται για την εφαρμογή «Are You Dead?» («Είσαι ζωντανός;»), η οποία, σύμφωνα με ρεπορτάζ του BBC, γνώρισε εκρηκτική άνοδο μέσα σε λίγες εβδομάδες, παρότι αρχικά πέρασε σχεδόν απαρατήρητη.
Ρεπορτάζ: Κατερίνα Θεοχάρη
Η βασική λειτουργία της εφαρμογής είναι απλή αλλά ψυχολογικά φορτισμένη: ο χρήστης πρέπει να κάνει check-in κάθε δύο ημέρες, πατώντας ένα κουμπί που δηλώνει ότι είναι καλά. Αν δεν το κάνει εντός του προβλεπόμενου χρόνου, η εφαρμογή στέλνει αυτόματη ειδοποίηση στο άτομο που έχει οριστεί ως επαφή έκτακτης ανάγκης. Με αυτό τον τρόπο, επιχειρεί να απαντήσει σε έναν αυξανόμενο φόβο στις μεγάλες κινεζικές πόλεις: το ενδεχόμενο κάποιος να πεθάνει μόνος στο σπίτι του χωρίς να το αντιληφθεί κανείς.
Η επιτυχία της εφαρμογής δεν είναι τυχαία. Η Κίνα βιώνει μια ραγδαία κοινωνική μετάβαση, με εκατομμύρια νέους να μετακινούνται από την επαρχία στα αστικά κέντρα για εργασία. Σύμφωνα με κινεζικές μελέτες, μέχρι το 2030 τα μονοπρόσωπα νοικοκυριά ενδέχεται να φτάσουν τα 200 εκατομμύρια. Σε αυτό το περιβάλλον, η εφαρμογή λειτουργεί ως ένας ψηφιακός «φύλακας», ειδικά για εργαζόμενους γραφείου, φοιτητές και ανθρώπους που ζουν μακριά από την οικογένειά τους.
Χρήστες σε κινεζικά κοινωνικά δίκτυα όπως το WeChat περιγράφουν την εφαρμογή ως «παρηγορητική», παρά το σκοτεινό της όνομα. «Δεν είναι ότι φοβάμαι καθημερινά τον θάνατο», γράφει ένας χρήστης, «αλλά το να ξέρω ότι κάποιος θα ειδοποιηθεί αν κάτι μου συμβεί, με ηρεμεί». Άλλοι τονίζουν ότι η εφαρμογή δεν υποκαθιστά την ανθρώπινη επαφή, αλλά καλύπτει ένα κενό ασφάλειας σε μια κοινωνία όπου οι οικογενειακοί δεσμοί χαλαρώνουν.
Το όνομα, ωστόσο, έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις. Πολλοί το θεωρούν υπερβολικά σκοτεινό ή ακόμη και «κακότυχο». Δεν είναι λίγοι όσοι ζητούν αλλαγή σε κάτι πιο ουδέτερο, όπως «Είσαι καλά;». Η εταιρεία πίσω από την εφαρμογή, η Moonscape Technologies, έχει παραδεχθεί ότι εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο μετονομασίας, προκειμένου να περιορίσει τις αρνητικές εντυπώσεις χωρίς να αλλάξει τον πυρήνα της λειτουργίας.
Εκτός Κίνας, η εφαρμογή είναι γνωστή με το όνομα Demumu και έχει καταγράψει υψηλές θέσεις στα ψηφιακά καταστήματα εφαρμογών, όπως το Apple App Store, σε χώρες με έντονη παρουσία Κινέζων εργαζομένων και φοιτητών στο εξωτερικό. Αναλυτές εκτιμούν ότι η διεθνής της επιτυχία συνδέεται με ένα παγκόσμιο φαινόμενο: την αύξηση της μοναχικής διαβίωσης στις μητροπόλεις και τη μετατροπή της τεχνολογίας σε εργαλείο ψυχολογικής ασφάλειας.
Αρχικά, η εφαρμογή ήταν δωρεάν, όμως πλέον κοστίζει περίπου 8 γιουάν (λίγο πάνω από 1 δολάριο). Οι δημιουργοί της –τρεις νέοι προγραμματιστές γεννημένοι μετά το 1995– έχουν δηλώσει ότι το αρχικό κόστος ανάπτυξης δεν ξεπέρασε τα 1.000 γιουάν. Σήμερα, όμως, η αποτίμηση της εταιρείας φέρεται να αγγίζει τα 10 εκατομμύρια γιουάν, με επενδυτές να παρακολουθούν στενά την πορεία της.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί το επόμενο βήμα των δημιουργών: η ανάπτυξη μιας ειδικής έκδοσης για ηλικιωμένους. Σε μια χώρα όπου πάνω από το 20% του πληθυσμού είναι άνω των 60 ετών, η ανάγκη για μηχανισμούς φροντίδας και έγκαιρης ειδοποίησης είναι έντονη. Οι ίδιοι τονίζουν ότι η εφαρμογή δεν έχει σκοπό να αντικαταστήσει την οικογένεια ή το κοινωνικό κράτος, αλλά να λειτουργήσει συμπληρωματικά.
Η επιτυχία του «Είσαι ζωντανός;» αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο από μια απλή τεχνολογική τάση. Φανερώνει μια κοινωνία που αλλάζει γρήγορα, όπου η τεχνολογία καλείται να απαντήσει σε υπαρξιακά ερωτήματα και να προσφέρει αίσθηση ασφάλειας εκεί που οι παραδοσιακές δομές υποχωρούν. Είτε θεωρηθεί χρήσιμο εργαλείο είτε ανησυχητικό σύμπτωμα, το σίγουρο είναι ότι η εφαρμογή άγγιξε ένα νεύρο της σύγχρονης κινεζικής πραγματικότητας – και ίσως σύντομα και της παγκόσμιας.
