Τραμπ: Νέα διεθνή αναταραχή προκαλεί η επιστολή του Ντόναλντ Τραμπ προς τον πρωθυπουργό της Νορβηγίας, Γιόνας Γκαρ Στόρε, στην οποία ο πρώην –και εκ νέου ισχυρός παίκτης της αμερικανικής πολιτικής σκηνής– συνδέει ευθέως τις αξιώσεις του για τον έλεγχο της Γροιλανδίας με το γεγονός ότι δεν του απονεμήθηκε το Νόμπελ Ειρήνης.
Ρεπορτάζ: Παντελής Χαριτάκης
Το περιεχόμενο της επιστολής, που αποκαλύφθηκε αρχικά από το Bloomberg, έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και επαναφέρει στο προσκήνιο μια ωμή αντίληψη γεωπολιτικής ισχύος, όπου η ειρήνη εμφανίζεται ως διαπραγματευτικό εργαλείο και όχι ως σταθερή αξία.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο Τραμπ φέρεται να δηλώνει ότι «από τη στιγμή που δεν μου απονεμήθηκε το Νόμπελ Ειρήνης για το γεγονός ότι σταμάτησα πολλαπλούς πολέμους, δεν αισθάνομαι πλέον υποχρεωμένος να σκέφτομαι αποκλειστικά την ειρήνη». Η διατύπωση αυτή, που παραπέμπει περισσότερο σε προσωπικό παράπονο παρά σε υπεύθυνη διεθνή πολιτική, έχει σχολιαστεί επικριτικά από διεθνή μέσα ως ένδειξη πολιτικού αναθεωρητισμού με προσωπικά κίνητρα.
«Ο κόσμος δεν είναι ασφαλής χωρίς έλεγχο της Γροιλανδίας»
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο της επιστολής είναι η ρητή αναφορά του Τραμπ ότι «ο κόσμος δεν είναι ασφαλής αν δεν έχουμε πλήρη και απόλυτο έλεγχο της Γροιλανδίας». Η δήλωση αυτή, όπως μεταδίδει και το Reuters, έρχεται να προστεθεί σε μια μακρά σειρά τοποθετήσεων του Τραμπ που αντιμετωπίζουν τη διεθνή ασφάλεια μέσα από το πρίσμα της αμερικανικής κυριαρχίας και όχι της συλλογικής συνεργασίας.
Η Γροιλανδία, αυτόνομο έδαφος του Βασιλείου της Δανίας, έχει αποκτήσει αυξημένη στρατηγική σημασία τα τελευταία χρόνια λόγω της Αρκτικής, των σπάνιων γαιών και των νέων ναυτικών διαδρόμων. Ωστόσο, η ρητορική περί «απόλυτου ελέγχου» προκαλεί ανησυχία ακόμη και σε συμμάχους των ΗΠΑ, καθώς παραπέμπει σε λογικές ισχύος του Ψυχρού Πολέμου.
Το Νόμπελ Ειρήνης και η πολιτική παραπλάνηση
Όπως υπενθυμίζουν τόσο το Associated Press όσο και το AFP, το Νόμπελ Ειρήνης δεν απονέμεται από τη νορβηγική κυβέρνηση αλλά από ανεξάρτητη επιτροπή που λειτουργεί θεσμικά και ανεξάρτητα από πολιτικές πιέσεις. Ο ίδιος ο Στόρε είχε δηλώσει σε παλαιότερη τοποθέτησή του ότι αυτό το γεγονός έχει εξηγηθεί επανειλημμένως στον Τραμπ.
Η σύνδεση, ωστόσο, ενός διεθνούς βραβείου ειρήνης με εδαφικές διεκδικήσεις δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο. Διεθνείς αναλυτές, τους οποίους επικαλείται το PBS News, επισημαίνουν ότι τέτοιες δηλώσεις υπονομεύουν το κύρος των διεθνών θεσμών και ενισχύουν μια πολιτική αφήγηση όπου η ειρήνη παρουσιάζεται ως ανταμοιβή και όχι ως ευθύνη.
Κλιμάκωση εντάσεων με Ευρώπη και ΝΑΤΟ
Η επιστολή Τραμπ δεν έμεινε χωρίς συνέχεια. Σύμφωνα με διεθνή πρακτορεία, το περιβάλλον του πρώην προέδρου φέρεται να διέρρευσε το περιεχόμενο της επιστολής σε Ευρωπαίους διπλωμάτες στην Ουάσιγκτον, προκαλώντας αναστάτωση σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η απειλή επιβολής δασμών σε ευρωπαϊκά κράτη, εάν δεν ικανοποιηθούν οι αμερικανικές αξιώσεις για τη Γροιλανδία, ερμηνεύεται ως οικονομικός εκβιασμός με γεωπολιτικό υπόβαθρο.
Παράλληλα, ο Τραμπ επανέφερε στο προσκήνιο το ΝΑΤΟ, υποστηρίζοντας ότι εδώ και δεκαετίες ζητά από τη Δανία να απομακρύνει τη «ρωσική απειλή» από τη Γροιλανδία. Η ρητορική αυτή, σύμφωνα με ανάλυση του Reuters, αγνοεί το γεγονός ότι η ασφάλεια της περιοχής αποτελεί συλλογική ευθύνη της Συμμαχίας και όχι μονομερή υποχρέωση ενός κράτους.
Διεθνής κριτική και ανησυχία
Αναλυτές που μιλούν στο AFP σημειώνουν ότι η στάση Τραμπ ενισχύει την εικόνα ενός πολιτικού που αντιμετωπίζει τη διεθνή πολιτική ως προσωπική διαπραγμάτευση ισχύος, αδιαφορώντας για θεσμούς, συμμαχίες και κανόνες διεθνούς δικαίου. Η επίκληση της ειρήνης, μόνο όταν αυτή εξυπηρετεί εθνικά ή προσωπικά συμφέροντα, θεωρείται από πολλούς επικίνδυνη μετατόπιση από τη μεταπολεμική δυτική αντίληψη περί συλλογικής ασφάλειας.
Δεν είναι τυχαίο ότι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξετάζουν πλέον σενάρια αντίδρασης, τόσο σε οικονομικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο. Όπως μεταδίδει το Bloomberg, στο τραπέζι βρίσκονται και αντίμετρα σε περίπτωση εμπορικής σύγκρουσης, γεγονός που θα μπορούσε να επιβαρύνει περαιτέρω τις διατλαντικές σχέσεις.
Μια επιστολή με βαριές συνέπειες
Η επιστολή Τραμπ προς τον Νορβηγό πρωθυπουργό δεν αποτελεί απλώς μια διπλωματική παραφωνία. Αντανακλά μια βαθύτερη αντίληψη για τον ρόλο των ΗΠΑ στον κόσμο, όπου η ισχύς προηγείται της συναίνεσης και η ειρήνη μετατρέπεται σε διαπραγματεύσιμο μέγεθος. Σε μια περίοδο διεθνούς αστάθειας, η ρητορική αυτή, όπως τονίζουν διεθνή πρακτορεία ειδήσεων, ενδέχεται να λειτουργήσει αποσταθεροποιητικά, όχι μόνο για την Ευρώπη, αλλά για ολόκληρο το διεθνές σύστημα ασφάλειας.
