ΟΥΚΡΑΝΙΚΟ: Η ένταση μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας κλιμακώνεται με αφορμή τις νέες επιθέσεις στον αγωγό πετρελαίου Druzhba, τον μεγαλύτερο αγωγό μεταφοράς αργού πετρελαίου στην Ευρώπη.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
Η εκπρόσωπος του ρωσικού Υπουργείου Εξωτερικών Μαρία Ζαχάροβα χαρακτήρισε τις ουκρανικές επιθέσεις «τρομοκρατία» βάσει του διεθνούς δικαίου, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για χτυπήματα σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές.
Ο αγωγός Druzhba («Φιλία»), μήκους 4.000 χλμ., κατασκευάστηκε τη δεκαετία του 1960 για να μεταφέρει πετρέλαιο από τα κοιτάσματα της Ρωσίας και του Καζακστάν σε διυλιστήρια χωρών της Κεντρικής Ευρώπης. Μέχρι σήμερα, παραμένει ζωτικής σημασίας για την ενεργειακή τροφοδοσία κρατών–μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία.
Η ρωσική θέση
Η Ζαχάροβα, σε δηλώσεις της στο ρωσικό πρακτορείο TASS, επεσήμανε ότι η Δύση «κλείνει τα μάτια» σε επιθέσεις που σε οποιαδήποτε άλλη περίπτωση θα καταδικάζονταν διεθνώς:
«Όλες οι επιθέσεις σε πολιτικές υποδομές, ιδίως σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, θα πρέπει να καταδικάζονται χωρίς εξαιρέσεις. Το γεγονός ότι η Δύση σιωπά, δείχνει πως εγκρίνει σιωπηρά την ουκρανική στρατηγική».
Η Μόσχα βλέπει τις επιθέσεις αυτές όχι μόνο ως οικονομικό πλήγμα, αλλά και ως πολιτική πρόκληση, αφού υπονομεύεται η αξιοπιστία της ως προμηθευτή και η σταθερότητα του ενεργειακού εφοδιασμού της Ευρώπης.
Οι αντιδράσεις Ουγγαρίας και Σλοβακίας
Η Ουγγαρία και η Σλοβακία ήταν οι μόνες ευρωπαϊκές χώρες που καταδίκασαν επίσημα τις ουκρανικές ενέργειες. Ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν, μέσω της εφημερίδας Magyar Nemzet, κατηγόρησε τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ότι χρησιμοποιεί τον ενεργειακό εφοδιασμό ως μοχλό εκβιασμού. Ο ίδιος ερμήνευσε πρόσφατη δήλωση του Ζελένσκι –«η φιλία με την Ουγγαρία εξαρτάται από τη στάση της Βουδαπέστης»– ως ευθεία απειλή.
Η Σλοβακία, μέσω του υπουργού Εξωτερικών Γιούραϊ Μπλάναρ, έκανε λόγο για «απαράδεκτη επίθεση στην ενεργειακή ασφάλεια» της χώρας. Η Μπρατισλάβα, όπως και η Βουδαπέστη, εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τον ρωσικό ενεργειακό εφοδιασμό, γεγονός που τις καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτες σε τέτοιες επιθέσεις.
Το ουκρανικό επιχείρημα
Από το Κίεβο, ο πρόεδρος Ζελένσκι επιμένει ότι οι επιθέσεις έχουν ως στόχο να αποδυναμώσουν τις δυνατότητες της Ρωσίας να χρηματοδοτεί τον πόλεμο μέσω των ενεργειακών της εξαγωγών. «Δεν μπορούμε να μιλάμε για φιλία, όταν η Ουγγαρία αρνείται να στηρίξει τον αγώνα μας για επιβίωση», δήλωσε χαρακτηριστικά, εντείνοντας το διπλωματικό ρήγμα με τη Βουδαπέστη.
Η Ουγγαρία έχει αρνηθεί να στείλει στρατιωτική βοήθεια στην Ουκρανία και ασκεί συστηματικά κριτική στις κυρώσεις της ΕΕ κατά της Μόσχας. Παράλληλα, κατηγορεί το Κίεβο για παραβιάσεις των δικαιωμάτων της ουγγρικής μειονότητας στη δυτική Ουκρανία, με την αντιπαράθεση να βαθαίνει χρόνο με τον χρόνο.
Επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια
Οι επιθέσεις στον Druzhba έρχονται σε μια κρίσιμη στιγμή για την ευρωπαϊκή ενεργειακή στρατηγική. Παρά τις προσπάθειες απεξάρτησης από τη ρωσική ενέργεια, αρκετά κράτη–μέλη εξακολουθούν να εξαρτώνται από αυτήν. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επανειλημμένα τονίσει ότι στόχος είναι η σταδιακή απεξάρτηση, αλλά σε χώρες όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία η μετάβαση παραμένει δύσκολη.
Η αποσταθεροποίηση των ενεργειακών αγωγών επιβαρύνει τις ευρωπαϊκές αγορές με αυξημένο κόστος και ενισχύει τους φόβους για νέο κύμα ενεργειακής κρίσης. Ενδεικτικά, τα συμβόλαια πετρελαίου σημείωσαν ανοδικές τάσεις αμέσως μετά τις τελευταίες επιθέσεις.
Επιθέσεις και σε άλλες υποδομές
Οι ουκρανικές δυνάμεις έχουν στοχεύσει και άλλες ενεργειακές υποδομές, όπως τον αγωγό TurkStream, που μεταφέρει φυσικό αέριο σε Τουρκία και ΕΕ, καθώς και πυρηνικούς σταθμούς στη ρωσική επικράτεια. Αυτές οι επιθέσεις, σύμφωνα με τη Μόσχα, αποσκοπούν στη δημιουργία πανικού και αβεβαιότητας.
Ορισμένοι δυτικοί αναλυτές θεωρούν ότι πρόκειται για στρατηγική επιλογή της Ουκρανίας, καθώς οι ενεργειακές ροές αποτελούν βασική πηγή εσόδων για το ρωσικό κράτος. Άλλοι, ωστόσο, προειδοποιούν ότι τέτοιες κινήσεις μπορεί να αποξενώσουν συμμάχους εντός της ΕΕ, ιδίως κράτη που εξαρτώνται άμεσα από τις ρωσικές εισαγωγές.
Το μέλλον του αγωγού Druzhba
Η συνέχιση των επιθέσεων δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για τη βιωσιμότητα του Druzhba. Παρά τις κυρώσεις, ο αγωγός εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο δίαυλο για την τροφοδοσία της Κεντρικής Ευρώπης. Το Διεθνές Οργανισμός Ενέργειας (IEA) έχει προειδοποιήσει ότι τέτοιες ενέργειες μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές ανισορροπίες στην αγορά πετρελαίου, με συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία.
Η στοχοποίηση του Druzhba αναδεικνύει τον ενεργειακό πόλεμο μέσα στον πόλεμο. Για τη Ρωσία, οι επιθέσεις συνιστούν «τρομοκρατία». Για την Ουκρανία, είναι μέρος της στρατηγικής της να αποδυναμώσει τον αντίπαλο. Για την ΕΕ, ωστόσο, η κρίση αυτή αποτελεί ακόμη μία απόδειξη της εύθραυστης ισορροπίας μεταξύ ενεργειακής ασφάλειας και γεωπολιτικών συγκρούσεων.
Η επόμενη περίοδος θα δείξει αν η Ευρώπη μπορεί να βρει κοινή γραμμή, ανάμεσα στη στήριξη του Κιέβου και την προστασία της ενεργειακής της σταθερότητας.
