ΠΟΛΕΜΟΣ: Σοβαρές αναταράξεις στην παγκόσμια αγροτική παραγωγή προκαλεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, με επίκεντρο το Ιράν, οδηγώντας σε εκτίναξη του κόστους παραγωγής και δημιουργώντας φόβους ακόμη και για κρίση βασικών τροφίμων.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης -tilegrafimanews.gr
Σύμφωνα με στοιχεία που παρακολουθούν διεθνείς οργανισμοί όπως ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας (FAO), οι τιμές λιπασμάτων και καυσίμων έχουν αυξηθεί δραματικά, προκαλώντας αλυσιδωτές επιπτώσεις στην παγκόσμια αγορά.
Η κατάσταση επιδεινώνεται από τον περιορισμό των μεταφορών μέσω των Στενών του Ορμούζ, μιας από τις σημαντικότερες εμπορικές διόδους στον κόσμο. Μόλις έξι πλοία με λιπάσματα κατάφεραν να περάσουν από την έναρξη των συγκρούσεων, ενώ περίπου 1,9 εκατομμύρια τόνοι έχουν «παγιδευτεί» σε δεκάδες πλοία στον Περσικό Κόλπο.
Εκτόξευση τιμών σε λιπάσματα και καύσιμα
Η άνοδος των τιμών είναι εντυπωσιακή. Η ουρία, ένα από τα πιο βασικά λιπάσματα, έχει αυξηθεί κατά περίπου 70%, ενώ η αμμωνία κατά 39%. Το φαινόμενο αυτό αποδίδεται τόσο στη μείωση της προσφοράς όσο και στην αύξηση του κόστους παραγωγής.
Ταυτόχρονα, η τιμή του φυσικού αερίου – βασικού παράγοντα στην παραγωγή λιπασμάτων – έχει αυξηθεί σχεδόν κατά 70%, σύμφωνα με εκτιμήσεις που επικαλούνται αναλύσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας. Αυτό έχει οδηγήσει σε μείωση της παραγωγής σε πολλές χώρες, ενώ ορισμένα εργοστάσια λειτουργούν με περιορισμένη δυναμικότητα ή έχουν διακόψει πλήρως τη λειτουργία τους.
Η αύξηση δεν περιορίζεται μόνο στα λιπάσματα. Το ντίζελ, που χρησιμοποιείται ευρέως στη γεωργία, έχει επίσης εκτοξευθεί, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τους αγρότες.
Αλυσιδωτές επιπτώσεις στην παραγωγή
Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς σε πολλές περιοχές του βόρειου ημισφαιρίου έχει ήδη ξεκινήσει η περίοδος φύτευσης. Η έλλειψη λιπασμάτων ή η αδυναμία αγοράς τους λόγω κόστους μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένες αποδόσεις.
Όπως προειδοποιεί ο επικεφαλής οικονομολόγος του FAO, ο χρόνος είναι καθοριστικός: κάθε καθυστέρηση στην προμήθεια λιπασμάτων μπορεί να επηρεάσει άμεσα την παραγωγή και, κατ’ επέκταση, τις τιμές των τροφίμων.
Ήδη, αγρότες σε ΗΠΑ και Ευρώπη εξετάζουν την αλλαγή καλλιεργειών, στρεφόμενοι σε προϊόντα που απαιτούν λιγότερα θρεπτικά συστατικά, όπως η σόγια. Ωστόσο, αυτή η προσαρμογή δεν είναι εύκολη και μπορεί να δημιουργήσει νέα προβλήματα στην ισορροπία της αγοράς.
Ορατός ο κίνδυνος για το ψωμί
Αν και οι τιμές των βασικών τροφίμων δεν έχουν ακόμη εκτοξευθεί, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το πρόβλημα είναι θέμα χρόνου. Η περσινή καλή σοδειά συγκρατεί προσωρινά τις τιμές, αλλά αν επηρεαστούν οι επόμενες συγκομιδές, οι αυξήσεις θα είναι αναπόφευκτες.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις που βασίζονται σε δεδομένα του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος (WFP), μια παρατεταμένη κρίση θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της πείνας παγκοσμίως, ιδιαίτερα σε ευάλωτες χώρες.
Το ψωμί, ως βασικό διατροφικό αγαθό, βρίσκεται στο επίκεντρο της ανησυχίας. Αν αυξηθεί το κόστος παραγωγής σιταριού, οι τιμές του ψωμιού θα ακολουθήσουν, μετατρέποντάς το ακόμη και σε «είδος πολυτελείας» σε ορισμένες περιοχές.
Οι πιο ευάλωτες χώρες
Οι επιπτώσεις δεν θα είναι ίδιες για όλους. Οι φτωχότερες χώρες είναι ιδιαίτερα ευάλωτες, καθώς εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές λιπασμάτων.
Χώρες της Αφρικής, όπως η Ζάμπια και η Μοζαμβίκη, αλλά και κράτη της Ασίας, όπως το Μπαγκλαντές, προμηθεύονται μεγάλο μέρος των λιπασμάτων τους από τον Περσικό Κόλπο. Η διακοπή της ροής αυτών των προμηθειών δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για την επισιτιστική τους ασφάλεια.
Επιπλέον, μεγάλοι εξαγωγείς τροφίμων, όπως η Ινδία και η Ταϊλάνδη, εξαρτώνται επίσης από την περιοχή για περίπου το 35% των αναγκών τους σε λιπάσματα, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει την παγκόσμια αγορά.
Έλλειψη αποθεμάτων και διεθνείς πιέσεις
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι η έλλειψη αποθεμάτων. Σε αντίθεση με άλλα προϊόντα, τα λιπάσματα δεν αποθηκεύονται εύκολα και οι αγρότες τα αγοράζουν συνήθως όταν τα χρειάζονται.
Αυτό σημαίνει ότι η αγορά δεν διαθέτει επαρκή «μαξιλάρια ασφαλείας». Οι κυβερνήσεις αναζητούν εναλλακτικές λύσεις, διαπραγματευόμενες με χώρες όπως η Ρωσία και η Κίνα, ενώ οργανισμοί όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (IMF) προειδοποιούν για πιθανές οικονομικές επιπτώσεις.
Ωστόσο, και αυτές οι χώρες αντιμετωπίζουν περιορισμούς, είτε λόγω αυξημένης ζήτησης είτε λόγω γεωπολιτικών πιέσεων.
Τι φέρνει το επόμενο διάστημα
Οι επόμενοι μήνες θεωρούνται καθοριστικοί. Αν η κρίση συνεχιστεί, οι επιπτώσεις θα γίνουν πιο έντονες, με αυξήσεις τιμών, ελλείψεις και κοινωνικές πιέσεις.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η κατάσταση μπορεί να εξελιχθεί σε μια νέα παγκόσμια κρίση τροφίμων, παρόμοια με εκείνη που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Το βέβαιο είναι ότι ο πόλεμος στο Ιράν δεν επηρεάζει μόνο τη γεωπολιτική ισορροπία, αλλά και την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο – με το ψωμί να βρίσκεται στο επίκεντρο μιας κρίσης που μόλις ξεκινά.
