ΠΟΛΕΜΟΣ ΟΥΚΡΑΝΙΑ: Στο πιο κρίσιμο σημείο του χειμώνα, η Ρωσία ανεβάζει ρυθμό και ένταση, με το ενδιαφέρον να συγκλίνει πλέον στη νότια «πύλη» της Ουκρανίας: την Οδησσό.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
Αυτό που περιγράφουν τις τελευταίες ημέρες διεθνή μέσα και υπηρεσίες δεν είναι απλώς μια ακόμη φάση βομβαρδισμών, αλλά μια στοχευμένη προσπάθεια να πιεστεί ο θαλάσσιος εφοδιασμός και να κλονιστεί η οικονομική αντοχή του Κιέβου.
Ταυτόχρονα, οι διπλωματικές διαβουλεύσεις συνεχίζονται χωρίς καθαρή πρόοδο, όπως μεταδίδουν το Reuters και άλλα διεθνή δίκτυα, ενώ στο πεδίο η πίεση γίνεται ολοένα και πιο «χειρουργική».
Γιατί «μετατοπίζεται» το επίκεντρο στην Οδησσό
Η Οδησσός δεν είναι μόνο η τρίτη μεγαλύτερη πόλη της Ουκρανίας. Είναι ο κόμβος που κρατά ανοιχτό το παράθυρο της χώρας προς τη Μαύρη Θάλασσα, σε μια στιγμή που άλλα λιμάνια σε Χερσώνα, Ζαπορίζια και γύρω περιοχές παραμένουν απρόσιτα ή εξαιρετικά επισφαλή λόγω της ρωσικής παρουσίας. Αυτό ακριβώς επισημαίνεται σε σχετικές αναλύσεις του BBC, που βλέπει τις επιθέσεις ως μέρος μιας στρατηγικής «αποκοπής» της ουκρανικής πρόσβασης στη θάλασσα και στις εμπορικές ροές.
Το λιμάνι της Οδησσού και τα γειτονικά λιμάνια (με κομβικό το Pivdennyi/Πιβντένι) αποτελούν νευραλγικές αρτηρίες για εξαγωγές και εισαγωγές. Η Ουκρανία, παρά τον πόλεμο, παραμένει κορυφαίος εξαγωγέας αγροτικών προϊόντων — και η Μόσχα γνωρίζει ότι το «σπάσιμο» αυτού του διαδρόμου έχει οικονομική, πολιτική και ψυχολογική επίδραση.
Επιθέσεις σε λιμάνια και ενέργεια: ο «διπλός στόχος»
Τα τελευταία κύματα πλήγματος είχαν δύο χαρακτηριστικά: λιμενικές υποδομές και ενεργειακά σημεία. Σε σχετικό τηλεγράφημα, ο αναπληρωτής πρωθυπουργός της Ουκρανίας, Ολέξι Κουλέμπα, μίλησε για «συστηματικές» επιθέσεις που χτυπούν ταυτόχρονα logistics και ρεύμα, με αποτέλεσμα πυρκαγιές σε λιμάνια και εκτεταμένες διακοπές ηλεκτροδότησης.
Η εικόνα που περιγράφεται είναι γνώριμη από προηγούμενους χειμώνες, αλλά τώρα το timing είναι πιο σκληρό: χαμηλές θερμοκρασίες, αυξημένες ανάγκες θέρμανσης, και συνεχιζόμενες ζημιές σε παραγωγή/διανομή ρεύματος. Στις πιο πρόσφατες επιθέσεις, διεθνή ρεπορτάζ μιλούν για μαζικά κύματα drones και πυραύλων με στόχο το ενεργειακό σύστημα, προκαλώντας ευρείες διακοπές σε πολλές περιφέρειες.
Το ενεργειακό σοκ και ο ρόλος της Ukrenergo
Από ουκρανικής πλευράς, το κεντρικό «νευρικό σύστημα» της ηλεκτροδότησης είναι ο διαχειριστής δικτύου, η Ukrenergo, που ενεργοποιεί έκτακτα μέτρα όταν χτυπιούνται κόμβοι μεταφοράς, υποσταθμοί ή κρίσιμες μονάδες. Η λογική των ρωσικών πληγμάτων —όπως την περιγράφουν Ουκρανοί αξιωματούχοι— είναι να αναγκάσουν την Ουκρανία σε ελεγχόμενα blackout και να δοκιμάσουν τις αντοχές του δικτύου σε περίοδο αιχμής.
Σε παράλληλη γραμμή, ανακοινώσεις και διαρροές που έχουν αναπαραχθεί διεθνώς δείχνουν ότι το Υπουργείο Ενέργειας της Ουκρανίας παρακολουθεί την κατάσταση και εκδίδει προειδοποιήσεις για έκτακτες διακοπές σε διάφορες περιοχές, συμπεριλαμβανομένων ζωνών γύρω από το Κίεβο και τη νότια ζώνη. (Για θεσμική ενημέρωση, οι επίσημες ανακοινώσεις βρίσκονται στο Υπουργείο Ενέργειας της Ουκρανίας.)
Η Οδησσός ως «κλειδί» για τον θαλάσσιο διάδρομο
Η επιμονή στα λιμάνια δεν είναι τυχαία. Από τον Αύγουστο του 2023, η Οδησσός λειτουργεί ως αφετηρία ενός κρίσιμου θαλάσσιου διαδρόμου που επιτρέπει εξαγωγές με πορεία κοντά στις ακτές Ρουμανίας και Βουλγαρίας πριν την έξοδο προς Τουρκία. Σήμερα, η στοχοποίηση λιμενικών υποδομών, αποθηκών, container terminals και ενεργειακών κόμβων γύρω από αυτά επιχειρεί να κάνει τον διάδρομο ακριβό, αβέβαιο και επιχειρησιακά επισφαλή.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και τα επεισόδια που περιγράφονται σε διεθνείς αναφορές: φωτιές σε containers με προϊόντα (αλεύρι, φυτικά έλαια), ζημιές σε εμπορικά πλοία, καθώς και πλήγματα σε υποδομές μεταφοράς που συνδέουν την Οδησσό με τα δυτικά σύνορα.
Η γέφυρα προς Μολδαβία και ο «σιωπηλός εκβιασμός» της εφοδιαστικής
Ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία των τελευταίων ημερών είναι η επαναλαμβανόμενη στοχοποίηση μιας γέφυρας/διαδρομής κοντά στο δέλτα του Δνείστερου, η οποία λειτουργεί ως βασική αρτηρία προς τη Μολδαβία. Σχετικές αναφορές σημειώνουν ότι πρόκειται για κύρια οδό μεταφοράς προς τα δυτικά σύνορα και ότι η διακοπή λειτουργίας της επηρεάζει την εφοδιαστική, συμπεριλαμβανομένων καυσίμων και εμπορευμάτων.
Για τη Μόσχα, το μήνυμα είναι σαφές: «αν δεν μπορώ να σε νικήσω γρήγορα στο πεδίο, θα σε πιέσω από τα logistics». Για το Κίεβο, η απάντηση είναι επίσης σαφής: ενίσχυση αεράμυνας, αναδιάταξη κρίσιμων μονάδων, αλλά και πολιτική πίεση προς συμμάχους για περισσότερη προστασία κρίσιμων υποδομών.
Διαβουλεύσεις χωρίς “breakthrough”: τι έγινε στο Μαϊάμι
Ενώ η Οδησσός δέχεται αυξημένη πίεση, στο παρασκήνιο «τρέχουν» διαύλοι διαπραγμάτευσης. Σύμφωνα με ρεπορτάζ, οι ΗΠΑ είχαν ξεχωριστές επαφές με Ουκρανία και Ρωσία στη Φλόριντα, με δηλώσεις περί «παραγωγικού» γύρου, αλλά χωρίς σαφή ορατή πρόοδο. Το Reuters μετέδωσε ότι ο Ζελένσκι μίλησε για προετοιμασία εγγράφων/προσχεδίων μετά τις συνομιλίες, όμως η μεγάλη εικόνα παραμένει δύσκολη.
Ταυτόχρονα, ρωσικές φωνές επιμένουν ότι αλλαγές σε προτάσεις «δεν βελτιώνουν» τις πιθανότητες ειρήνης, ενώ Ουκρανοί αξιωματούχοι υπογραμμίζουν ότι χωρίς πραγματική πίεση στη Μόσχα δεν υπάρχει τερματισμός επιθετικότητας. Το αποτέλεσμα είναι ένας διπλωματικός κύκλος όπου οι δηλώσεις είναι αισιόδοξες, αλλά το πεδίο «φωνάζει» το αντίθετο.
Το σχέδιο «20 σημείων» και τα δύο αγκάθια
Στην καρδιά της συζήτησης βρίσκεται ένα αναθεωρημένο σχέδιο «20 σημείων», που –σύμφωνα με δημοσιεύματα– επιχειρεί να δημιουργήσει πλαίσιο κατάπαυσης, εγγυήσεων και ανοικοδόμησης. Σε σχετικές αναφορές, επισημαίνεται ότι υπάρχουν δύο κεντρικά αγκάθια: το καθεστώς/έλεγχος του πυρηνικού σταθμού Ζαπορίζια και η ρύθμιση για το Ντονμπάς. Οι εξελίξεις γύρω από αυτό το πακέτο έχουν καλυφθεί και από το Kyiv Independent (που συχνά δημοσιεύει στοιχεία από το ουκρανικό ρεπορτάζ και τις διαρροές των συνομιλιών).
Παρά τις προτάσεις για «εγγυήσεις τύπου άρθρου 5», το ζήτημα παραμένει τι ακριβώς σημαίνει αυτό στην πράξη και ποιοι θα δεσμευτούν νομικά, πολιτικά και στρατιωτικά. Εδώ εμπλέκεται αναπόφευκτα το ΝΑΤΟ, όχι μόνο ως θεσμός αλλά και ως πλαίσιο αναφοράς που χρησιμοποιείται στις διαπραγματευτικές φόρμουλες.
Οδησσός: το “τεστ αντοχής” πριν από κάθε συμφωνία
Το συμπέρασμα που βγαίνει σήμερα είναι ότι η Οδησσός λειτουργεί ως τεστ αντοχής: αν η Ουκρανία κρατήσει τον διάδρομο ζωντανό, διατηρεί οικονομική ανάσα και διαπραγματευτικό οξυγόνο. Αν ο διάδρομος «σπάσει», το Κίεβο μπαίνει σε πολύ δυσκολότερη θέση, ενώ η Ευρώπη αντιμετωπίζει νέα πίεση σε αγορές, ενέργεια και μεταναστευτικές/ανθρωπιστικές ροές.
Γι’ αυτό και οι διεθνείς εκκλήσεις για προστασία αμάχων, κρίσιμων υποδομών και τήρηση του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου επανέρχονται, με σταθερή παρουσία και του πλαισίου του ΟΗΕ ως σημείο αναφοράς, παρότι η εφαρμογή στο πεδίο παραμένει το μεγάλο ζητούμενο.
Τι να περιμένουμε τις επόμενες ημέρες
1. Πιθανή συνέχιση πληγμάτων σε λιμάνια/ενέργεια, ειδικά όσο διαρκεί το «παράθυρο» του χειμώνα.
2. Πίεση για ενίσχυση αεράμυνας στη νότια ζώνη.
3. Νέος γύρος δηλώσεων για το σχέδιο 20 σημείων χωρίς άμεση λύση στα δύο αγκάθια.
4. Επικοινωνιακή μάχη: κάθε πλευρά θα παρουσιάζει τον άλλον ως υπεύθυνο για την αποτυχία της ειρήνης, ενώ οι πολίτες πληρώνουν το κόστος με κρύο, blackout και απώλειες.
Η Οδησσός, με άλλα λόγια, γίνεται η σκηνή όπου συναντιούνται τρία επίπεδα πολέμου: η στρατιωτική πίεση, η οικονομική ασφυξία και η διπλωματική διαπραγμάτευση. Και όσο αυτά τα τρία τρέχουν παράλληλα, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν κλιμακώνεται η σύγκρουση — αλλά πόσο γρήγορα μπορεί να μετατραπεί σε ένα «θαλάσσιο μπλόκο» που θα αλλάξει τους όρους του παιχνιδιού.
