Πυρηνικός Πόλεμος: Η παγκόσμια αρχιτεκτονική ασφάλειας που συγκροτήθηκε μετά τον Ψυχρό Πόλεμο βρίσκεται πλέον στο χείλος της πλήρους κατάρρευσης.
Ρεπορτάζ: Παντελής Χαριτάκης- tilegrafimanews.gr
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές και αναλυτές που παρακολουθούν τις εξελίξεις στον ΟΗΕ, το πρώτο εξάμηνο του 2026 ενδέχεται να σημάνει το τέλος κάθε ουσιαστικού μηχανισμού ελέγχου των πυρηνικών εξοπλισμών, ανοίγοντας τον δρόμο σε μια νέα, ανεξέλεγκτη κούρσα στρατηγικών όπλων.
Δύο κρίσιμα ορόσημα συγκεντρώνουν το παγκόσμιο ενδιαφέρον: η εκπνοή της αμερικανορωσικής συνθήκης New START στις 5 Φεβρουαρίου και η Διάσκεψη Αναθεώρησης της Συνθήκης Μη Διάδοσης Πυρηνικών (NPT) που θα πραγματοποιηθεί τον Απρίλιο στη Νέα Υόρκη υπό την αιγίδα του Γραφείου Αφοπλισμού του ΟΗΕ.
Το τέλος της New START και η επιστροφή στο «σκοτάδι»
Η New START αποτέλεσε για περισσότερο από μία δεκαετία τον τελευταίο ενεργό πυλώνα στρατηγικής σταθερότητας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ρωσίας. Περιόριζε τον αριθμό των πυρηνικών κεφαλών, των εκτοξευτών και –κυρίως– προέβλεπε επιτόπιες επιθεωρήσεις και μηχανισμούς διαφάνειας.
Σήμερα, όπως επισημαίνουν ειδικοί του International Institute for Strategic Studies, οι επιθεωρήσεις έχουν ουσιαστικά παγώσει, οι γραμμές επικοινωνίας έχουν υποβαθμιστεί και τα συστήματα έγκαιρης ειδοποίησης λειτουργούν αποσπασματικά. Μετά τις 5 Φεβρουαρίου, τίποτα δεν θα δεσμεύει νομικά τις δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις του πλανήτη.
Ανώτερος δυτικός διπλωμάτης περιγράφει την κατάσταση ως «επιστροφή στην πυρηνική αποτροπή της δεκαετίας του ’60, χωρίς όμως τα διδάγματα που κόστισαν τότε τον κόσμο μια ανάσα από τον όλεθρο».
Η NPT σε κρίση αξιοπιστίας
Η Συνθήκη Μη Διάδοσης Πυρηνικών θεωρείται ο ακρογωνιαίος λίθος της διεθνούς ασφάλειας. Ωστόσο, η αξιοπιστία της έχει πληγεί σοβαρά. Στις δύο τελευταίες διασκέψεις αναθεώρησης, τα κράτη-μέλη απέτυχαν να καταλήξουν σε κοινό τελικό κείμενο.
Σύμφωνα με αναλύσεις του Bulletin of the Atomic Scientists, οι πιθανότητες επιτυχίας της επόμενης RevCon θεωρούνται ελάχιστες. Οι μη πυρηνικές χώρες κατηγορούν τις μεγάλες δυνάμεις ότι δεν τηρούν τη δέσμευση για αφοπλισμό, ενώ οι πυρηνικές επικαλούνται την αστάθεια, τους περιφερειακούς πολέμους και τις νέες απειλές.
Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος καχυποψίας, όπου κάθε χώρα επενδύει περισσότερο στην ισχύ της αντί στη συλλογική ασφάλεια.
Ο παράγοντας Κίνα αλλάζει τους κανόνες
Το σύστημα ελέγχου εξοπλισμών σχεδιάστηκε σε μια διπολική εποχή. Σήμερα, όμως, η Κίνα ανατρέπει πλήρως αυτή τη λογική. Όπως καταγράφουν στοιχεία του International Atomic Energy Agency, το Πεκίνο επεκτείνει ραγδαία το πυρηνικό του οπλοστάσιο και επενδύει σε νέες βάσεις διηπειρωτικών βαλλιστικών πυραύλων.
Η άρνηση της Κίνας να συμμετάσχει σε τριμερείς διαπραγματεύσεις δημιουργεί στρατηγικό αδιέξοδο. Αναλυτές εκτιμούν ότι το νέο τριπολικό σχήμα αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο λανθασμένων υπολογισμών, ειδικά σε περιόδους κρίσης στην Ευρώπη ή στον Ινδο-Ειρηνικό.
Τεχνολογία, υπερηχητικά όπλα και «γκρίζες ζώνες»
Πέρα από τους αριθμούς, η τεχνολογία έχει μεταμορφώσει την έννοια της αποτροπής. Υπερηχητικοί πύραυλοι, προηγμένα αντιπυραυλικά συστήματα και η σύγκλιση συμβατικών και πυρηνικών δυνατοτήτων θολώνουν τα όρια μεταξύ άμυνας και επίθεσης.
Σύμφωνα με μελέτες του European Council on Foreign Relations, ένα συμβατικό πλήγμα υψηλής ακρίβειας θα μπορούσε να εκληφθεί ως πυρηνική απειλή, οδηγώντας σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Μακροπρόθεσμος κίνδυνος για την παγκόσμια ειρήνη
Η απουσία εργαλείων ελέγχου δεν σημαίνει άμεσο πυρηνικό πόλεμο. Όμως, αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο κρίσεων χωρίς «βαλβίδες ασφαλείας». Όπως επισημαίνουν αναλυτές του Stockholm International Peace Research Institute, κάθε νέο έτος χωρίς συμφωνίες ενισχύει την πιθανότητα ατυχήματος, παρεξήγησης ή πολιτικής απόφασης υπό πίεση.
Το συμπέρασμα είναι ανησυχητικό: ο κόσμος εισέρχεται σε μια εποχή όπου η πυρηνική ισχύς παραμένει, αλλά οι κανόνες που τη συγκρατούσαν εξαφανίζονται.
Αν το 2026 χαθεί χωρίς συμφωνία, τότε –όπως λένε έμπειροι διπλωμάτες– δεν θα μιλάμε απλώς για κατάρρευση ενός συστήματος, αλλά για την αρχή μιας νέας, εξαιρετικά επικίνδυνης παγκόσμιας κανονικότητας.
