Ισραήλ: Με τη σκιά ενός νέου πολέμου να πλανάται ξανά πάνω από τη Μέση Ανατολή, το Ισραήλ κρατά χαμηλούς τόνους δημόσια, ενώ κινείται έντονα στο παρασκήνιο, την ώρα που η Ουάσιγκτον ζυγίζει επιλογές από διαπραγματεύσεις έως στρατιωτικά πλήγματα κατά του Ιράν. Για την ισραηλινή ηγεσία, η αδυναμία της Τεχεράνης μοιάζει με μια ιστορική ευκαιρία.
Πέρα από ορισμένες δηλώσεις στήριξης στις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στο Ιράν τις τελευταίες εβδομάδες, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ έχει αποφύγει κάθε δημόσιο σχόλιο για την ενεδεχόμενη αμερικανική επίθεση στην Τεχεράνη, αναφέρει σε ανάλυσή του το BBC. Την ίδια στάση κρατά και η κυβέρνησή του.
«Αυτό δείχνει πόσο κρίσιμη θεωρεί αυτή τη στιγμή ο Νετανιάχου», σημειώνει ο Ντάνι Σιτρίνoβιτς, ο οποίος υπηρέτησε επί 25 χρόνια στη Στρατιωτική Υπηρεσία Πληροφοριών του Ισραήλ και σήμερα είναι ανώτερος ερευνητής για το Ιράν στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ.
«Για τον Νετανιάχου, το γεγονός ότι οι ΗΠΑ έχουν αναπτύξει τόσο ισχυρές δυνάμεις στον Κόλπο και βρίσκονται τόσο κοντά στο ενδεχόμενο επίθεσης κατά του Ιράν συνιστά μια χρυσή στιγμή, μια ευκαιρία που, κατά τη δική του οπτική, δεν μπορεί να αφήσει να χαθεί».
Ο Άσαφ Κοέν, πρώην αναπληρωτής διευθυντής της μονάδας σημάτων της ισραηλινής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών, εκτιμά ότι πίσω από τη σιωπή του Ισραήλ υπάρχει σαφής στρατηγική.
«Η ισραηλινή ηγεσία πιστεύει ότι αυτή τη φορά πρέπει να αφήσουμε τους Αμερικανούς να ηγηθούν, γιατί είναι ισχυρότεροι, διαθέτουν περισσότερες δυνατότητες και έχουν μεγαλύτερη διεθνή νομιμοποίηση», σημειώνει.
Ο Μπένιαμιν Νετανιάχου θεωρεί εδώ και χρόνια το Ιράν ως τη βασική απειλή για το Ισραήλ και τον μεγαλύτερο παράγοντα αποσταθεροποίησης στη Μέση Ανατολή. Η δημόσια σιωπή του, ωστόσο, δεν σημαίνει απουσία παρασκηνιακών επαφών με τον βασικό σύμμαχο της χώρας του, τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αυτή την εβδομάδα, ο αρχηγός της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών του Ισραήλ, Σλόμι Μπίντερ, συναντήθηκε στην Ουάσιγκτον με αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών. Σύμφωνα με ισραηλινά μέσα ενημέρωσης, στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκαν οι πιθανοί στόχοι στο Ιράν.
Σύμφωνα με τον Ντάνι Σιτρίνoβιτς, ο Νετανιάχου πιέζει παρασκηνιακά τις Ηνωμένες Πολιτείες για πλήγματα μεγάλης κλίμακας, με στόχο ακόμη και την αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν. Όταν, νωρίτερα αυτόν τον μήνα, φέρεται να ζήτησε από τον Ντόναλντ Τραμπ να δείξει αυτοσυγκράτηση, δεν ήταν, όπως λέει, επειδή διαφωνούσε με μια επίθεση, αλλά επειδή τη θεωρούσε «πολύ μικρή».
Ο Νετανιάχου έχει επανειλημμένα καλέσει τους Ιρανούς να «αντισταθούν» απέναντι στο καθεστώς τους. Σε συνέντευξή του στο Fox News πέρυσι, είχε απευθύνει ανοιχτό μήνυμα στήριξης στις αντικαθεστωτικές φωνές στο Ιράν.
Ο Αμερικανός πρόεδρος εξετάζει αυτή την περίοδο ένα ευρύ φάσμα επιλογών έναντι της Τεχεράνης, από περιορισμένα, συμβολικά πλήγματα έως πλήρη αλλαγή καθεστώτος. Δημοσίως, ο Τραμπ εναλλάσσει τις στρατιωτικές απειλές με προτάσεις για νέες διαπραγματεύσεις.
Ενώ πολλοί σύμμαχοι των ΗΠΑ προειδοποιούν ότι η απομάκρυνση της ιρανικής ηγεσίας εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους αποσταθεροποίησης για ολόκληρη την περιοχή, στο Ισραήλ αρκετοί θεωρούν ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να ενισχύσει ουσιαστικά την ασφάλειά του.
Η αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη, εκτιμούν, θα μπορούσε να αποδυναμώσει την απειλή που συνιστούν οι ιρανικοί βαλλιστικοί πύραυλοι, αλλά και το ενδεχόμενο απόκτησης πυρηνικών όπλων. Παράλληλα, θα αποδυνάμωνε τα φιλοϊρανικά ένοπλα δίκτυα στην περιοχή, όπως τη Χεζμπολάχ, η οποία, σύμφωνα με το ισραηλινό ερευνητικό κέντρο Alma Research Institute, διαθέτει ακόμη έως και 25.000 πυραύλους και ρουκέτες κατά μήκος των συνόρων με τον Λίβανο.
Στον αντίποδα, ορισμένοι Ισραηλινοί βουλευτές εκτιμούν ότι ένα περιορισμένο πλήγμα ή ακόμη και μια νέα συμφωνία με το Ιράν θα μπορούσε να αποδειχθεί πιο επικίνδυνη επιλογή, εφόσον θα άφηνε το καθεστώς στη θέση του.
«Όταν έχεις να κάνεις με το απόλυτο κακό, δεν ενεργείς περιορισμένα», δήλωσε ο Μοσέ Τουρ-Παζ, μέλος του κόμματος της αντιπολίτευσης Γες Ατίντ και μέλος της Επιτροπής Άμυνας της Κνεσέτ.
«Υπάρχει συναίνεση ότι το Ισραήλ και συνολικά η Δύση πρέπει να δράσουν πολύ πιο αποφασιστικά. Όταν πρόκειται για τους χειρότερους εχθρούς μας, όπως το Ιράν, δεν υπάρχουν μεγάλες διαφορές. Όλοι κατανοούμε την απειλή».
Πολλοί στο Ισραήλ εκτιμούν ότι ένας νέος γύρος σύγκρουσης που θα άφηνε το ιρανικό καθεστώς στην ηγεσία της χώρας δεν θα άξιζε το κόστος της ιρανικής αντεπίθεσης.
Κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου πέρυσι, όταν Ισραήλ και ΗΠΑ έπληξαν ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις και βάσεις βαλλιστικών πυραύλων, το Ιράν απάντησε εκτοξεύοντας εκατοντάδες βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον ισραηλινών πόλεων. Ορισμένοι διέφυγαν της αντιαεροπορικής άμυνας και έπληξαν πολυκατοικίες στο Τελ Αβίβ, προκαλώντας τον θάνατο τουλάχιστον 28 ανθρώπων.
Ο ισραηλινός στρατός είχε προετοιμαστεί για πολύ μεγαλύτερο αριθμό θυμάτων. Ωστόσο, η σημερινή αίσθηση αδυναμίας στην Τεχεράνη ενδέχεται να οδηγήσει σε μια πιο σκληρή και έντονη αντίδραση σε περίπτωση νέας σύγκρουσης.
Αναλυτές εκτιμούν ότι το Ιράν έμαθε από εκείνον τον πόλεμο, προσαρμόζοντας την τακτική του καθώς η σύγκρουση εξελισσόταν. Έξι μήνες αργότερα, η Τεχεράνη έχει ήδη ξεκινήσει την ανασυγκρότηση των πυραυλικών αποθεμάτων της.
Αυτή την εβδομάδα, ανώτερος σύμβουλος του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν προειδοποίησε μέσω κοινωνικών δικτύων ότι το Τελ Αβίβ θα δεχθεί «άμεση και άνευη προηγουμένου» απάντηση σε περίπτωση αμερικανικής επίθεσης.
«Ο Νετανιάχου φοβάται ότι το Ισραήλ θα ξαναπεράσει τον πόνο μιας επίθεσης χωρίς αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν», λέει ο Ντάνι Κιτρινόβιτς. «Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι για να σταματήσει η παραγωγή πυραύλων απαιτείται αλλαγή καθεστώτος και αυτό μπορεί να συμβεί μόνο με τη συμμετοχή των ΗΠΑ».
Σύμφωνα με τον Ασάφ Κοέν, μια περίοδος κατά την οποία το ιρανικό καθεστώς δείχνει πιο ευάλωτο από ποτέ με τις στρατιωτικές του άμυνες αποδυναμωμένες μετά τον 12ήμερο πόλεμο, τα περιφερειακά του δίκτυα εξασθενημένα και με μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στο εσωτερικό, συνιστά ταυτόχρονα μια μοναδική ευκαιρία.
«Το Ιράν βρίσκεται τώρα στο πιο αδύναμο σημείο του. Είναι μια ευκαιρία που μπορεί να μην παρουσιαστεί ξανά», σημειώνει. «Πολλοί πιστεύουν ότι αυτή είναι η στιγμή: τώρα ή ποτέ».
Ιστορική ευκαιρία ή επικίνδυνο στοίχημα για την περιοχή
Δημοσκοπήσεις στο Ισραήλ δείχνουν σταθερά ότι η πλειοψηφία των Ισραηλινών πολιτών στηρίζει στρατιωτική δράση κατά του Ιράν, ακόμη και μετά τον 12ήμερο πόλεμο της περασμένης χρονιάς.
Ωστόσο, οι κίνδυνοι μιας αλλαγής καθεστώτος παραμένουν. Δεν υπάρχουν εμφανή ρήγματα στη συμμαχία στρατού και θρησκευτικής ηγεσίας γύρω από τον Ανώτατο Ηγέτη, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ενώ η ιρανική αντιπολίτευση εμφανίζεται κατακερματισμένη. Το ποιος θα αναλάμβανε τον έλεγχο της χώρας σε περίπτωση κατάρρευσης της κυβέρνησης παραμένει ασαφές.
Ένας νεότερος διάδοχος από τον ίδιο πυρήνα εξουσίας δεν θα ήταν κατ’ ανάγκην πιο ευέλικτος απέναντι στο Ισραήλ, ενώ το ενδεχόμενο ενός εμφυλίου πολέμου θα είχε βαθιά αποσταθεροποιητικές συνέπειες, όχι μόνο για το Ιράν αλλά για ολόκληρη την περιοχή.
Παράλληλα, αρκετοί ειδικοί σε θέματα άμυνας επισημαίνουν ότι τα καθεστώτα σπάνια ανατρέπονται μόνο με αεροπορικά πλήγματα.
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπένιαμιν Νετανιάχου, με τις εκλογές να πλησιάζουν, επιχειρεί μετά τις επιθέσεις της Χαμάς να ξαναχτίσει την εικόνα του ως εγγυητή της ασφάλειας του Ισραήλ. Μια αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν ή ακόμη και η εξόντωση του Χαμενεΐ θα μπορούσε να του αποφέρει ένα τεράστιο πολιτικό τρόπαιο, αλλά και ένα ρίσκο με βαριές συνέπειες.
«Είναι ένα στοίχημα, αλλά υπολογισμένο», λέει ο Ντάνι Κιτρίνοβιτς. «Ο Νετανιάχου δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για το τι θα συμβεί την επόμενη μέρα μετά τον Χαμενεΐ. Θέλει να δείξει, μαζί με τον Τραμπ, ότι κατέστρεψε το ιρανικό καθεστώς. Είναι ένα ρίσκο που είναι διατεθειμένος να πάρει, αν ξέρει ότι οι Αμερικανοί θα φτάσουν μέχρι το τέλος. Το πρόβλημα είναι ο Τραμπ».
Τόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες όσο και το Ιράν δηλώνουν ανοιχτοί σε διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, ο Τραμπ έχει θέσει ως προϋποθέσεις για συνομιλίες τον τερματισμό του εμπλουτισμού ουρανίου, τη διακοπή στήριξης των φιλοϊρανικών ένοπλων οργανώσεων στην περιοχή και περιορισμούς στο βαλλιστικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, όροι που θεωρούνται κόκκινες γραμμές για το ιρανικό καθεστώς.
Η ισραηλινή ηγεσία τάσσεται ξεκάθαρα κατά μιας συμφωνίας, ενώ και οι αναλυτές στο Ισραήλ εμφανίζονται διχασμένοι ως προς το αν μια τέτοια συμφωνία είναι καν εφικτή.
Ο Ασάφ Κοέν εκτιμά ότι τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη επιθυμούν μια συμφωνία, προειδοποιεί όμως ότι αν αυτή δεν επιτευχθεί σύντομα, οι ΗΠΑ θα προχωρήσουν σε πλήγματα.
«Ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν και ο Τραμπ έχουν κάτι κοινό: στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν απόλυτες κόκκινες γραμμές. Στις διαπραγματεύσεις του 2013 τις αποκαλούσαμε “ροζ γραμμές”, γιατί άλλαζαν συνεχώς», σημειώνει.
«Συχνά μιλάμε για το Ιράν ως το απόλυτο κακό, όμως στην πραγματικότητα είναι πολύ ορθολογικοί», προσθέτει. «Καταλαβαίνουν ότι για να αλλάξει η κατάσταση, πρέπει να κάνουν κάτι που δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα».
Διαφορετική άποψη εκφράζει ο Ντάνι Κιτρίνοβιτς, προειδοποιώντας ότι, παρά τη δυνατότητα συμβιβασμών, το καθεστώς έχει σαφή όρια. «Ναι, υπάρχει ικανότητα συμβιβασμού, δεν πρόκειται για τη Βόρεια Κορέα, όμως αυτό το καθεστώς έχει κόκκινες γραμμές», τονίζει, επισημαίνοντας ότι ένας πόλεμος θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να περιοριστεί, «γιατί οι Ιρανοί θα τον αντιλαμβάνονταν ως πόλεμο για την ίδια τους την επιβίωση».
Την ίδια στιγμή, υπάρχουν ενδείξεις ότι ο Τραμπ ενδέχεται να περιορίζει τις απαιτήσεις του, εστιάζοντας κυρίως στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Αν οι όροι γίνουν αρκετά ελαστικοί ώστε η Τεχεράνη να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, μεγάλο μέρος της περιοχής θα ανακουφιστεί, ενώ στο Ισραήλ πολλοί θα κρατήσουν την αναπνοή τους.
Σύμφωνα με τον Κοέν, υπάρχουν τρόποι διαμόρφωσης λειτουργικών συμβιβασμών, ιδίως στο ζήτημα του εμπλουτισμού ουρανίου, που θα μπορούσαν στην πράξη να «παγώσουν» τη δραστηριότητα χωρίς να επιβληθεί ρητή απαγόρευση, επιτρέποντας στο Ιράν να διασώσει το κύρος του.
«Η βασική διαφορά ανάμεσα σε εμάς και τους Ιρανούς είναι ότι εμείς θέλουμε γρήγορα αποτελέσματα, ενώ εκείνοι διαθέτουν τεράστια υπομονή», λέει. «Λένε: “Είμαστε εδώ 2.000 χρόνια. Αν χρειαστούμε άλλα 30 για να αποκτήσουμε πυρηνικό όπλο, δεν πειράζει”»
