ΤΡΑΜΠ: ΗΠΑ και Κίνα σε τροχιά μετωπικής σύγκρουσης – Αλυσιδωτές επιπτώσεις σε 60 χώρες και προειδοποιήσεις για ύφεση από θεσμούς – Πτώση ενεργειακών τιμών η μόνη «ανάσα» για τους καταναλωτές
Του Παντελή Χαριτάκη
Το δεύτερο κύμα τελωνειακών δασμών που εξαπέλυσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ενεργοποίησε σήμερα ένα νέο ντόμινο αστάθειας στο διεθνές εμπόριο. Με δασμούς 104% στα κινεζικά προϊόντα, το Πεκίνο δέχεται ένα άνευ προηγουμένου οικονομικό πλήγμα, την ώρα που οι παγκόσμιες αγορές βυθίζονται σε αρνητικό έδαφος και οι ανησυχίες για ύφεση εντείνονται.
Η απόφαση των ΗΠΑ να αυξήσουν κατακόρυφα τη δασμολόγηση των κινεζικών εισαγωγών έρχεται σε συνέχεια της πρώτης «βροχής» δασμών το Σάββατο, που άγγιξε το σύνολο των εμπορικών εταίρων της Ουάσινγκτον, από την Ευρώπη έως την Ασία. Οι προσαρμοσμένοι δασμοί που φτάνουν έως και το 47% για χώρες όπως το Βιετνάμ, εκλαμβάνονται πλέον όχι μόνο ως εργαλείο πίεσης, αλλά ως απόπειρα πλήρους αναδιάταξης της παγκόσμιας αλυσίδας αξίας.
Πανικός στα χρηματιστήρια – Στο κόκκινο οι δείκτες
Η χρηματοπιστωτική αντίδραση ήταν άμεση. Στις ασιατικές αγορές, ο Nikkei στην Ιαπωνία και ο Hang Seng στο Χονγκ Κονγκ κατέγραψαν απώλειες άνω του 2%, ενώ στην Ευρώπη, οι δείκτες Stoxx 600 και DAX υποχώρησαν πάνω από 2%. Ανάλογη πτώση κατέγραψαν και τα προθεσμιακά συμβόλαια των αμερικανικών δεικτών S&P 500, Nasdaq και Dow Jones.
Σύμφωνα με ανάλυση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ECB), τέτοιου είδους εμπορικές συγκρούσεις μειώνουν την εμπιστοσύνη των επενδυτών και αυξάνουν το κόστος των εισαγωγών, οδηγώντας σε άνοδο τιμών και καθίζηση της ζήτησης. Το ενδεχόμενο στασιμοπληθωρισμού επανέρχεται, με τις αγορές να λειτουργούν πλέον με όρους ψυχολογικής πίεσης και όχι οικονομικής κανονικότητας.
Ενεργειακή «παρηγοριά» εν μέσω πολέμου δασμών
Μέσα στο ζοφερό αυτό περιβάλλον, η πτώση του κόστους ενέργειας λειτουργεί ως προσωρινή ανακούφιση. Το πετρέλαιο WTI βρέθηκε στα 59,58 δολάρια ανά βαρέλι, σε χαμηλό τετραετίας, ενώ το Brent έκλεισε κάτω από τα 63 δολάρια. Ακόμα πιο εντυπωσιακή είναι η βουτιά του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου, που πλησιάζει τα €35/MWh, τιμή που θυμίζει τα επίπεδα προ ενεργειακής κρίσης του 2022.
Η πτώση, ωστόσο, δεν οφείλεται σε πλεόνασμα παραγωγής, αλλά σε προσδοκίες περιορισμού της βιομηχανικής ζήτησης, καθώς η εμπορική σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας απειλεί να περιορίσει δραματικά τη μεταποίηση. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), οι επενδυτές βλέπουν πλέον την πιθανότητα σημαντικής πτώσης της παγκόσμιας ενεργειακής ζήτησης ως βασικό σενάριο.
Η γεωπολιτική διάσταση του εμπορικού πολέμου
Ο Τραμπ προωθεί πλέον μια πολιτική δασμών «υψηλής ραπτικής», με προσαρμογές ανά χώρα, ανάλογα με το στρατηγικό βάρος της για τις ΗΠΑ. Αυτό εξηγεί και τη διαφοροποίηση απέναντι σε χώρες όπως η Ιαπωνία ή η Νότια Κορέα, όπου οι δασμοί συνοδεύονται από ρητορικές εξαιρέσεις ή μεταβατικά πλαίσια. Στην πράξη, όμως, ακόμη και οι πιο πιστοί σύμμαχοι της Ουάσινγκτον νιώθουν την πίεση.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Σεούλ, η οποία ανακοίνωσε κρατικό πακέτο στήριξης ύψους 2 δισ. δολαρίων για να προστατεύσει την αυτοκινητοβιομηχανία της. Η κορεατική αγορά εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές στις ΗΠΑ, ιδίως στον τομέα των ηλεκτρικών οχημάτων και της υψηλής τεχνολογίας.
Την ίδια ώρα, στην Ευρώπη, ο πολιτικός κόσμος αναζητεί συντονισμένη απάντηση. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τόνισε την ανάγκη αποφυγής κλιμάκωσης, καλώντας σε άμεσο διάλογο με την Κίνα και τις ΗΠΑ. Οι Βρυξέλλες αναμένεται να ανακοινώσουν τα πρώτα αντίμετρα στις αρχές της επόμενης εβδομάδας.
Οι ευάλωτες χώρες στο επίκεντρο των ανησυχιών
Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται η επίπτωση των δασμών στις αναπτυσσόμενες οικονομίες. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες προειδοποίησε ότι ο αντίκτυπος θα είναι «καταστροφικός» για τις φτωχότερες χώρες, οι οποίες βασίζονται στην εμπορική πρόσβαση και στην οικονομική συνεργασία με ισχυρούς εταίρους.
Ήδη, πολλές από τις χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας που υπέστησαν δασμούς από τις ΗΠΑ, όπως το Βιετνάμ και οι Φιλιππίνες, αντιμετωπίζουν μαζικές αναθεωρήσεις στις προβλέψεις ανάπτυξης, με το ΔΝΤ να προειδοποιεί για πιθανές ύφεσεις το 2025.
Κανείς δεν κερδίζει έναν εμπορικό πόλεμο
Το συμπέρασμα των θεσμικών φορέων είναι ξεκάθαρο: κανείς δεν κερδίζει έναν εμπορικό πόλεμο. Η αλυσίδα της παγκοσμιοποίησης μπορεί να αναδιαμορφώνεται, αλλά το τίμημα είναι η συρρίκνωση του παγκόσμιου πλούτου, η αβεβαιότητα των επενδύσεων και η αύξηση του πολιτικού ρίσκου.
Ο Τραμπ συνεχίζει να προβάλλει την εικόνα της εθνικής υπεροχής, με επιλεκτικούς συμμάχους και επιθετική ρητορική. Όμως τα δεδομένα στις αγορές, στην παραγωγή και στη γεωοικονομική ισορροπία δείχνουν ότι η ζημιά έχει ήδη αρχίσει να γίνεται αισθητή.
Οι επόμενες εβδομάδες θα είναι κρίσιμες όχι μόνο για το παγκόσμιο εμπόριο, αλλά και για τη διεθνή πολιτική σταθερότητα. Αν η ΕΕ και η Κίνα δεν βρουν συντονισμένη απάντηση, τότε ο εμπορικός πόλεμος του 2025 ενδέχεται να αποδειχθεί καταλύτης για βαθύτερες ανακατατάξεις.
