Η αξιοποίηση των διαβόητων «Διαταγμάτων Μπένες» από τον πρωθυπουργό της Σλοβακίας Ρόμπερτ Φίτσο διχάζει τη χώρα και προκαλεί πονοκεφάλους και στον «προστάτη των Μαγυάρων», Βίκτορ Όρμπαν.
Πριν από μερικές ημέρες o Ερς Όροζ, ένας πολιτικός του εξωκοινοβουλευτικού κόμματος της ουγγρικής μειονότητας στη Σλοβακία, συνελήφθη κατά τη διάρκεια μιας διαδήλωσης κατά των περίφημων «Διαταγμάτων Μπένες» στην Μπρατισλάβα. Θα δικαστεί και απειλείται με φυλάκιση έξι μηνών.
Τι είναι τα «Διατάγματα Μπένες»
Μέρος των «Διαταγμάτων Μπένες» χρησίμευσε ως νομική βάση μετά το 1945 στην τότε ενιαία Τσεχοσλοβακία για τη συλλογική απέλαση και απαλλοτρίωση περιουσιών Γερμανών και Ούγγρων που ζούσαν στην επικράτεια του κοινού τσεχοσλοβακικού κράτους. Επισήμως, ο νομικός κώδικας, που πήρε το όνομά του από τον Τσεχοσλοβάκο πρόεδρο Έντβαρντ Μπένες (1884-1948), παραμένει σε ισχύ μέχρι σήμερα. Ωστόσο, στη Δημοκρατία της Τσεχίας το μέρος των διαταγμάτων που αφορά τη γερμανική εθνοτική ομάδα δεν εφαρμόζεται πλέον.
Η κατάσταση είναι διαφορετική στη Σλοβακία: Εκεί, οι γαιοκτήμονες που είναι Ούγγροι ή οι απόγονοί τους εξακολουθούν να απαλλοτριώνονται βάσει των Διαταγμάτων αυτών. Επιπλέον, στα τέλη Δεκεμβρίου τέθηκε σε ισχύ ένας νέος νόμος, μετά από πρωτοβουλία του πρωθυπουργού Ρόμπερτ Φίτσο και του κατ’ όνομα σοσιαλδημοκρατικού, αλλά στην πράξη δεξιού εθνικιστικού, κόμματός του SMER-SD. Σύμφωνα με αυτόν, όποιος «αρνείται» ή «αμφισβητεί» τα «Διατάγματα Μπένες» μπορεί να τιμωρηθεί με φυλάκιση έως και έξι μηνών.
Ο Φίτσο παίζει ξανά το «ουγγρικό χαρτί»
Το ζήτημα απασχολεί την εσωτερική πολιτική της Σλοβακίας και το κοινό εδώ και εβδομάδες, συμπεριλαμβανομένων των μελών της ουγγρικής μειονότητας. Για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, ο Σλοβάκος πρωθυπουργός παίζει το «ουγγρικό χαρτί», για να αποσπάσει την προσοχή από άλλα προβλήματα ή να πολώσει τον δημόσιο διάλογο.
Ταυτόχρονα, τα Διατάγματα έχουν γίνει επίσης σημείο διαμάχης στις διμερείς σλοβακο-ουγγρικές σχέσεις και θέμα προεκλογικής εκστρατείας στην Ουγγαρία. Ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος θεωρεί τον εαυτό του προστάτη όλων των Ούγγρων στις γειτονικές χώρες, έχει σχολιάσει ελάχιστα και μόνο με μεγάλη προσοχή τον νέο σλοβακικό νόμο – επειδή ο Φίτσο είναι στενός πολιτικός σύμμαχός του στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Από την άλλη πλευρά, ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, για παράδειγμα, χρησιμοποιεί την ουγγρική μειονότητα στην Ουκρανία για να ξεκινήσει μια αντιουκρανική εκστρατεία.
Ο ηγέτης της ουγγρικής αντιπολίτευσης, Πέτερ Μάγκιαρ, που προηγείται ελαφρώς στις δημοσκοπήσεις ενόψει των εκλογών στις 12 Απριλίου, ερμηνεύει αυτή την επιλεκτική πολιτική ως υποκρισία εκ μέρους του Όρμπαν και του κόμματός του. Ο Μάγκιαρ έστειλε οργισμένες επιστολές στον Πρόεδρο της Σλοβακίας και επιχειρεί να παρουσιαστεί αυτός ως ένας γνήσιος, ιδιοτελής προστάτης των ουγγρικών μειονοτήτων στις γειτονικές χώρες.
Πολύτιμη γη, χωρίς αποζημίωση
Πριν από την έκδοση των Διαταγμάτων, η ένταση σιγόβραζε για μεγάλο χρονικό διάστημα. Για πολλά χρόνια, στη νότια Σλοβακία, όπου ζει η πλειονότητα των περίπου 450.000 Σλοβάκων πολιτών ουγγρικής καταγωγής – περίπου το 8% του συνολικού πληθυσμού – η γη έχει απαλλοτριωθεί επανειλημμένα βάσει των διαταγμάτων. Ωστόσο, υπό την κυβέρνηση Φίτσο, ο αριθμός των υποθέσεων αυξήθηκε δραματικά. Η επίσημη γραμμή είναι ότι πρόκειται φαινομενικά για υποθέσεις που παραμένουν ανεπίλυτες και νομικά ανοιχτές, καθώς και για απαραίτητες απαλλοτριώσεις για την κατασκευή αυτοκινητοδρόμων.
Στο παρασκήνιο πολλοί διαβλέπουν μια διεφθαρμένη επιχείρηση πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων που αφορά πολύτιμη γη. Η αξία των επηρεαζόμενων ακινήτων υπερβαίνει ήδη το ένα δισεκατομμύριο ευρώ. Οι διαδικασίες διεξάγονται αθόρυβα, συχνά χωρίς την κατάλληλη ειδοποίηση ή αποτελεσματικά ένδικα μέσα.
Υπό πίεση λόγω λιτότητας
Το ζήτημα «σηκώθηκε» στην εσωτερική πολιτική σκηνή, όταν το μεγαλύτερο κόμμα της αντιπολίτευσης της χώρας, το αριστερό-φιλελεύθερο Προοδευτικό Κόμμα της Σλοβακίας (PS), άρχισε να επικρίνει έντονα τις πρακτικές απαλλοτρίωσης στα τέλη του φθινοπώρου του 2025. Το PS προηγείται στις δημοσκοπήσεις εδώ και αρκετό καιρό. Η στάση του απέναντι στις ανησυχίες της ουγγρικής μειονότητας θα μπορούσε να εξασφαλίσει στο κόμμα ακόμα περισσότερους νέους ψηφοφόρους, καθώς οι Ούγγροι στη Σλοβακία είναι πολιτικά κατακερματισμένοι και δεν έχουν δική τους κοινοβουλευτική εκπροσώπηση εδώ και χρόνια. Ωστόσο, το PS είναι επίσης γενικά φιλικό προς τις μειονότητες – για παράδειγμα, η Ρομά δικηγόρος Ιρένα Μπιχαρίοβα είναι συνιδρύτριά του και ήταν, για ένα διάστημα, και πρόεδρός του.
Ο Φίτσο και άλλοι πολιτικοί από τον κυβερνητικό συνασπισμό κατηγόρησαν το PS και τη δημοκρατική αντιπολίτευση στο σύνολό της ότι είναι προδότες της πατρίδας και ότι θέλουν να υπονομεύσουν την μεταπολεμική τάξη. Το SMER-SD εισήγαγε τη διάταξη στο κοινοβούλιο που ποινικοποιεί την κριτική των Διαταγμάτων Μπένες. Η κυβέρνηση βρίσκεται υπό σημαντική δημόσια πίεση, εν μέρει λόγω των χαοτικών πολιτικών λιτότητας που εφαρμόζει και επιχειρεί να αλλάξει την ατζέντα.
Πραγματικός κίνδυνος για τον Όρμπαν
Δεν διαφαίνεται άμεσα τέλος στη συζήτηση για τον νέο νόμο. Αρκετά κόμματα της αντιπολίτευσης εξετάζουν το ενδεχόμενο υποβολής καταγγελίας στο Συνταγματικό Δικαστήριο. Στην ίδια την Ουγγαρία η ήπια στάση του Όρμπαν απέναντι στον νόμο θα μπορούσε να αποδεχτεί πρόβλημα για τον ίδιο στις εκλογές.
Αυτή είναι η δεύτερη περίπτωση για τον Ούγγρο πρωθυπουργό στην οποία θυσίασε τα συμφέροντα των ουγγρικών μειονοτήτων στον βωμό της δικής του πολιτικής εξουσίας: Πέρυσι υποστήριξε τον ακροδεξιό, αντιουγγρικό υποψήφιο Τζόρτζε Σιμιόν στις ρουμανικές προεδρικές εκλογές. Αυτό προκάλεσε εκτεταμένη οργή στην Ουγγαρία.
Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός
Πηγή: Deutsche Welle
