ΨΥΧΟΣΑΒΒΑΤΑ: Δύο Σάββατα κάθε χρόνο ξεχωρίζουν στη λειτουργική ζωή ως «γενικά μνημόσυνα» για όλους τους κεκοιμημένους: τα Ψυχοσάββατα.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
Δεν είναι «ημέρες πένθους» με κοσμικούς όρους, αλλά ημέρες προσευχής, ελπίδας και εκκλησιαστικής μνήμης. Η Εκκλησία θυμίζει ότι η αγάπη δεν σταματά στον τάφο και ότι η κοινότητα παραμένει ενωμένη, «ορατά και αοράτα», μέσα στην προσευχή.
Πότε είναι τα δύο Ψυχοσάββατα του 2026
Για το 2026, τα δύο μεγάλα Ψυχοσάββατα είναι:
• Σάββατο 14 Φεβρουαρίου 2026: το Ψυχοσάββατο της Απόκρεω (πριν από την Κυριακή της Απόκρεω, που έχει αναφορά στη Δευτέρα Παρουσία).
• Σάββατο 30 Μαΐου 2026: το Ψυχοσάββατο της Πεντηκοστής (λίγο πριν από την Κυριακή της Πεντηκοστής).
Τι συμβολίζουν τα κόλλυβα και γιατί συνδέονται με την Ανάσταση
Κεντρικό σημείο της ημέρας είναι το τρισάγιο και τα κόλλυβα. Το σιτάρι που «θάβεται» και καρποφορεί γίνεται εικόνα της χριστιανικής ελπίδας: ότι ο θάνατος δεν είναι τελεσίδικη διάλυση αλλά πέρασμα προς την Ανάσταση. Γι’ αυτό και η Εκκλησία δεν μένει σε μια «θλίψη χωρίς ορίζοντα», αλλά σε μια μνήμη φωτισμένη από πίστη και έλεος.
Αν θέλουμε να το πούμε απλά: στο Ψυχοσάββατο δεν “θυμόμαστε απλώς”, αλλά προσευχόμαστε· και η προσευχή είναι πράξη αγάπης.
Πότε πάμε τα κόλλυβα στην Εκκλησία
Στις περισσότερες ενορίες, οι πιστοί φέρνουν τα κόλλυβα:
• είτε το πρωί του Σαββάτου, πριν/κατά τη Θεία Λειτουργία, ώστε να διαβαστούν στα μνημόσυνα,
• είτε από την Παρασκευή το απόγευμα, στον Εσπερινό (ανάλογα το πρόγραμμα του ναού).
Καλό είναι να ρωτήσετε τον ναό της περιοχής σας, γιατί υπάρχουν πρακτικές διαφορές. Το ουσιαστικό όμως είναι να συμμετέχει ο άνθρωπος στη Λειτουργία και να μην το βλέπει «μόνο ως τελετουργικό των κολλύβων».
Ποιους δεν μνημονεύουμε – τι λέει η εκκλησιαστική παράδοση
Η εκκλησιαστική τάξη έχει ορισμένα όρια ως προς τη μνημόνευση μέσα στη λατρεία. Χωρίς “εύκολες” σφραγίδες και χωρίς διάθεση καταδίκης, παραδοσιακά αναφέρονται περιπτώσεις όπου δεν τελείται εκκλησιαστικό μνημόσυνο:
• Αβάπτιστοι (καθώς το βάπτισμα είναι η ένταξη στο εκκλησιαστικό σώμα).
• Όσοι επέλεξαν αποτέφρωση ως προσωπική επιλογή αντίθετη προς την εκκλησιαστική πράξη (για ποιμαντικές περιπτώσεις, ο πνευματικός καθοδηγεί την οικογένεια).
• Σε ορισμένες παραδόσεις αναφέρεται και η περίπτωση της αυτοχειρίας, όπου η Εκκλησία αντιμετωπίζει το θέμα με διάκριση· ειδικά όταν συνδέεται με ψυχική ασθένεια, συχνά εξετάζεται ποιμαντικά.
Σε κάθε περίπτωση, η Εκκλησία επιμένει ότι ο Θεός γνωρίζει τα βάθη της καρδιάς και η ελπίδα δεν σβήνει. Δεν είναι «λογιστικός έλεγχος νεκρών», αλλά προσευχή μέσα σε τάξη.
Τι είπαν ασκητές από το Άγιον Όρος στο tilegrafimanews.gr
Στο πλαίσιο του ρεπορτάζ, το tilegrafimanews.gr επικοινώνησε με ανθρώπους που γνωρίζουν την αγιορείτικη ζωή στα Καυσοκαλύβια του Αγίου Ορους και μετέφεραν το πνεύμα της ημέρας όπως το βιώνουν ασκητές εκεί. Δύο αγιορείτες γέροντες, που αναφέρονται με τα μοναχικά τους ονόματα ως γέρων Μακάριος και ο γέρων Νικόδημος τόνισαν κάτι που στο Άγιον Όρος θεωρείται αυτονόητο:
• ότι το Ψυχοσάββατο είναι “λειτουργική πράξη” και όχι απλώς οικογενειακή συνήθεια,
• ότι η μνήμη των κεκοιμημένων πρέπει να συνοδεύεται από ταπείνωση, γιατί «όλοι βαδίζουμε προς την ίδια πόρτα»,
• και ότι η πιο δυνατή ελεημοσύνη της ημέρας δεν είναι μόνο το μοίρασμα των κολλύβων, αλλά η συγχωρητικότητα, η ειρήνη μέσα στο σπίτι και η προσευχή «χωρίς θυμό».
Με απλά λόγια, οι αγιορείτες υπενθυμίζουν πως αν το Ψυχοσάββατο γίνει μόνο «υποχρέωση», χάνει την καρδιά του. Αν γίνει όμως γέφυρα συμφιλίωσης (με τον Θεό, με τους ανθρώπους, με το παρελθόν μας), τότε αποκτά νόημα που ξεπερνά το τυπικό.
Μικρός πρακτικός οδηγός για τους πιστούς
Για να μη μείνει η ημέρα “στο εξωτερικό”, οι πατέρες συστήνουν απλά βήματα:
1. Πηγαίνουμε στη Θεία Λειτουργία, όχι μόνο στο τρισάγιο.
2. Γράφουμε ονόματα κεκοιμημένων με τρόπο καθαρό και σωστό.
3. Αν μπορούμε, κάνουμε μια μικρή ελεημοσύνη: ένα γεύμα σε κάποιον που έχει ανάγκη, μια διακριτική βοήθεια.
4. Κρατάμε μέσα μας την έννοια της ευθύνης: η μνήμη των νεκρών γίνεται αφορμή να ζήσουμε πιο καθαρά.
Για όποιον θέλει να δει την τυπική μορφή και το πνεύμα της ακολουθίας, υπάρχει ενδεικτικά η Ακολουθία του Τρισαγίου, ενώ για θεσμικές αναφορές και λειτουργικό υλικό μπορεί κανείς να ξεκινήσει από την επίσημη Εκκλησία της Ελλάδος και το επίσημο site του Οικουμενικού Πατριαρχείου.
