Όταν το μυστικό πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν ήρθε στο φως της διεθνούς κοινότητας πριν από περισσότερες από δύο δεκαετίες, η Τεχεράνη επέμενε ότι οι προθέσεις της ήταν ειρηνικές και ότι δεν σχεδίαζε να αναπτύξει όπλα. Ο τότε ανώτατος ηγέτης της χώρας, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, είχε μάλιστα εκδώσει φετφά, δηλαδή μια νομική απόφαση σύμφωνα με το ισλαμικό δίκαιο, που απαγόρευε τα πυρηνικά όπλα
Ωστόσο, ο θάνατός του από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ τον περασμένο μήνα θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για τις πιο σκληροπυρηνικές φατρίες του καθεστώτος να επανεξετάσουν αυτή την απόφαση. Η δημόσια συζήτηση στο Ιράν κινείται ήδη προς αυτή την κατεύθυνση.
«Η πυρηνική φετφά είναι νεκρή», δήλωσε ο Τρίτα Παρσί από το Quincy Institute στο CNN. «Τόσο η ελίτ όσο και η κοινή γνώμη έχουν αλλάξει δραματικά στάση, κάτι που δεν προκαλεί έκπληξη, αφού το Ιράν βομβαρδίστηκε δύο φορές ενώ βρισκόταν σε διαπραγματεύσεις από δύο κράτη που διαθέτουν πυρηνικά όπλα».
Για χρόνια, ο πρώην ανώτατος ηγέτης αντιστεκόταν στις εσωτερικές πιέσεις για την κατασκευή πυρηνικού όπλου, ιδιαίτερα μετά την αποχώρηση του Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump) από τη συμφωνία για τα πυρηνικά το 2018.
Αντιμέτωπος με αυξανόμενη εχθρότητα από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, ο Χαμενεΐ παρέμεινε πιστός στη στρατηγική της «στρατηγικής υπομονής». Επέτρεψε στο Ιράν να προχωρά σταδιακά στον εμπλουτισμό ουρανίου, φέρνοντας το υλικό πιο κοντά σε επίπεδα κατάλληλα για όπλα, χωρίς όμως να περάσει το όριο της κατασκευής βόμβας.
Ασαφής η στάση του Μοτζτάμπα για τα πυρηνικά
Οι φωνές υπέρ της απόκτησης πυρηνικού όπλου εντάθηκαν μετά τη χωρίς προηγούμενο στρατιωτική επιχείρηση του Ισραήλ πέρυσι, που σκότωσε αρκετούς στρατιωτικούς και επιστήμονες του Ιράν. Ενισχύθηκαν ακόμη περισσότερο μετά την εντολή του Τραμπ για πλήγματα σε τρεις από τις σημαντικότερες πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας.
Ακόμη και πριν από αυτές τις επιθέσεις, οι Φρουροί της Επανάστασης είχαν προειδοποιήσει ότι το Ιράν ήταν έτοιμο να αλλάξει τη στάση του.
«Μια αναστροφή της πυρηνικής πολιτικής του Ιράν είναι πιθανή και νοητή», είχε δηλώσει το 2024 ο διοικητής που είναι υπεύθυνος για την προστασία των πυρηνικών εγκαταστάσεων.
Το Ιράν δεν έχει ακόμη ανακοινώσει επίσημα αλλαγή πολιτικής. Ωστόσο, διαθέτει πάνω από 400 κιλά υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, αρκετό για την κατασκευή αρκετών πυρηνικών όπλων, εάν ο νέος ανώτατος ηγέτης, Μοτζτάμπα, ανατρέψει τη φετφά του πατέρα του.
Ο ίδιος παραμένει σε απομόνωση, γεγονός που τροφοδοτεί εικασίες για την κατάσταση και την ικανότητά του να λαμβάνει αποφάσεις, ενώ οι Φρουροί της Επανάστασης ενισχύουν τον έλεγχό τους στη χώρα.
Ο υπουργός Εξωτερικών δήλωσε ότι δεν είναι ακόμη σαφές ποια θα είναι η στάση του νέου ηγέτη: «Η κατανόησή μου είναι ότι δεν θα διαφέρει πολύ από τις προηγούμενες πολιτικές, αλλά πρέπει να περιμένουμε».
Οι λόγοι αυτοσυγκράτησης του Ιράν έχουν εκλείψει
Σε μια πρώτη δήλωση που αποδόθηκε στον νέο ηγέτη, εκφράστηκε η πρόθεση εκδίκησης για τον θάνατο του πατέρα του, χωρίς όμως αναφορά στο πυρηνικό πρόγραμμα. Ταυτόχρονα, η ηγεσία αντιμετωπίζει αυξανόμενες εσωτερικές πιέσεις για αλλαγή πολιτικής, καθώς οι σκληροπυρηνικοί ενισχύονται.
«Έχουμε εισέλθει σε μια νέα φάση», δήλωσε σχολιαστής στην κρατική τηλεόραση. «Πρέπει να λάβουμε μέτρα για την παραγωγή ή απόκτηση πυρηνικών όπλων».
Σύμφωνα με αναλυτές, η επίθεση από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ έχει αλλάξει τα δεδομένα. Ένας από τους βασικούς λόγους που το Ιράν δεν προχωρούσε σε πυρηνικά όπλα ήταν ο φόβος επίθεσης, κάτι που πλέον έχει ήδη συμβεί.
Θα οδηγήσει ο πόλεμος σε περισσότερα πυρηνικά παγκοσμίως;
Η κατασκευή πυρηνικού όπλου εξαρτάται από τρεις βασικούς παράγοντες: την ανατροπή της φετφά, την πρόσβαση σε εμπλουτισμένο ουράνιο και την τεχνογνωσία κατασκευής. Το Ιράν θα μπορούσε να επιλέξει την κατασκευή μιας πιο απλής, «ακατέργαστης» πυρηνικής συσκευής, η οποία θα είχε κυρίως πολιτική και αποτρεπτική αξία.
Ωστόσο, η αποτροπή δεν είναι εγγυημένη. Το Ιράν δεν μπορεί να απειλήσει άμεσα τις ΗΠΑ, ενώ ακόμη και ένα μικρό πυρηνικό οπλοστάσιο δεν θα μπορούσε να εξισορροπήσει τη δύναμη χωρών με χιλιάδες πυρηνικές κεφαλές. Η στρατηγική αποτροπής του Ιράν επικεντρωνόταν κυρίως στο Ιράκ, το Ισραήλ και πιο πρόσφατα τη Σαουδική Αραβία. Αν το Ιράν αποκτήσει πυρηνικά όπλα, είναι πιθανό και η Σαουδική Αραβία να ακολουθήσει.
Ήδη από το 2018, ο πρίγκιπας διάδοχος είχε δηλώσει ξεκάθαρα: «Αν το Ιράν αποκτήσει πυρηνική βόμβα, θα ακολουθήσουμε το συντομότερο δυνατό»
