Μια απόφαση με πραγματικό αντίκτυπο στην καθημερινότητα χιλιάδων πολιτών εξέδωσε η Ολομέλεια του Άρειος Πάγος, βάζοντας φρένο σε πρακτικές που οδηγούσαν υπερχρεωμένα νοικοκυριά σε οικονομική ασφυξία. Με πλειοψηφία 35 έναντι 12, το ανώτατο δικαστήριο δικαίωσε τους δανειολήπτες του νόμου Κατσέλη, προσφέροντας ουσιαστική ανάσα σε περίπου 350.000 οικογένειες
Η απόφαση αφορά έναν «τεχνικό» αλλά κρίσιμο παράγοντα. Πώς υπολογίζονται οι τόκοι στις ρυθμισμένες οφειλές όσων έχουν ενταχθεί στον νόμο και βρίσκονται αντιμέτωποι με funds. Μέχρι σήμερα, σε πολλές περιπτώσεις οι τόκοι υπολογίζονταν στο σύνολο της οφειλής, με αποτέλεσμα οι μηνιαίες δόσεις να φουσκώνουν επικίνδυνα και να ξεφεύγουν από τις πραγματικές δυνατότητες των οφειλετών.
Η Ολομέλεια ξεκαθάρισε ότι οι τόκοι πρέπει να υπολογίζονται στη μηνιαία δόση και όχι στο συνολικό χρέος. Με απλά λόγια: τέλος στα «χρέη που γεννούν χρέη».
Τι προβλέπει ο νόμος και τι ερμήνευσε το δικαστήριο
Η απόφαση ερμηνεύει το άρθρο 9 παρ. 2 του Ν. 3869/2010 (γνωστού ως νόμος Κατσέλη), που αφορά την προστασία της κύριας κατοικίας και τη ρύθμιση των οφειλών υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων. Το άρθρο ορίζει ρητά ότι:
η αποπληρωμή γίνεται με επιτόκιο που δεν υπερβαίνει εκείνο της ενήμερης οφειλής ή το μέσο επιτόκιο στεγαστικών δανείων,
χωρίς ανατοκισμό,
με διάρκεια έως 20 έτη, και έως 35 έτη σε ειδικές περιπτώσεις, βάσει των πραγματικών οικονομικών δυνατοτήτων του οφειλέτη.
Ακριβώς αυτό το «χωρίς ανατοκισμό» ήταν το επίμαχο σημείο που έφερνε αντιμέτωπους δανειολήπτες και funds και τελικά οδήγησε το θέμα στην Ολομέλεια, μετά από προδικαστικό ερώτημα του Ειρηνοδικείου Ιωαννίνων.
Γιατί η απόφαση αλλάζει τα δεδομένα
Το ανώτατο δικαστήριο υιοθέτησε την εισήγηση της τότε Εισαγγελέως του Αρείου Πάγου, Γεωργίας Αδειλίνη, η οποία είχε επισημάνει ότι διαφορετικά ο νόμος χάνει τον κοινωνικό του χαρακτήρα. Αν οι τόκοι «τρέχουν» πάνω στο συνολικό ποσό, οι δόσεις καθίστανται απλώς ανεφάρμοστες και ο οφειλέτης οδηγείται ξανά σε αδιέξοδο.
Η ουσία της απόφασης είναι μία. H δόση πρέπει να είναι βιώσιμη. Όχι θεωρητικά, αλλά στην πράξη.
Τι σημαίνει για τους δανειολήπτες από εδώ και πέρα
Μειώνονται οι μηνιαίες δόσεις σε χιλιάδες ρυθμίσεις.
Περιορίζονται οι αυθαίρετες απαιτήσεις funds.
Ενισχύεται η ασφάλεια δικαίου για όσους έχουν ενταχθεί ή θα ενταχθούν στον νόμο Κατσέλη.
Ανοίγει ο δρόμος για επανεξέταση περιπτώσεων όπου οι δόσεις είχαν καταστεί πρακτικά ανεφάρμοστες.
Πόσο θα πληρώνει ο δανειολήπτης
Στην πράξη, η απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου μεταφράζεται σε κάτι πολύ απλό: η δόση παύει να είναι τιμωρητική και γίνεται πληρωτέα. Μέχρι σήμερα, χιλιάδες δανειολήπτες του νόμου Κατσέλη έβλεπαν ρυθμίσεις που στα χαρτιά έμοιαζαν «σωτήριες», αλλά στην πραγματικότητα ήταν καταδικασμένες να αποτύχουν.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση δανειολήπτη με ρυθμισμένη οφειλή 120.000 ευρώ και διάρκεια αποπληρωμής 20 ετών. Με την ερμηνεία που προωθούσαν τα funds, οι τόκοι υπολογίζονταν πάνω στο συνολικό ποσό της οφειλής. Το αποτέλεσμα ήταν μια μηνιαία δόση που άγγιζε ή ξεπερνούσε τα 650 ευρώ. Ο οφειλέτης πλήρωνε, αλλά το χρέος δεν μειωνόταν ουσιαστικά. Κάθε μήνας έμοιαζε με σταγόνα στον ωκεανό και η ρύθμιση έμοιαζε περισσότερο με αργή οικονομική εξόντωση.
Μετά την απόφαση, το σκηνικό αλλάζει. Οι τόκοι υπολογίζονται πλέον στη μηνιαία δόση και όχι στο σύνολο της οφειλής. Η ίδια ρύθμιση οδηγεί σε δόση της τάξης των 420 έως 480 ευρώ – ποσό που, για έναν μέσο εργαζόμενο ή συνταξιούχο, μπορεί να πληρωθεί χωρίς να τινάζεται στον αέρα ο οικογενειακός προϋπολογισμός. Το σημαντικότερο: το χρέος αρχίζει να μειώνεται πραγματικά.
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η εικόνα σε περιπτώσεις χαμηλών εισοδημάτων. Δανειολήπτης με μηνιαίο εισόδημα 900 ευρώ και συνολική οφειλή 90.000 ευρώ, βρέθηκε αντιμέτωπος με δόση σχεδόν 600 ευρώ, βάσει της παλιάς ερμηνείας. Στην πράξη, μια τέτοια δόση ήταν αδύνατον να εξυπηρετηθεί, οδηγώντας αναπόφευκτα σε νέα αθέτηση και απώλεια της προστασίας. Με τη νέα κρίση του δικαστηρίου, η δόση προσαρμόζεται στα πραγματικά οικονομικά δεδομένα και διαμορφώνεται στα 300 με 350 ευρώ, επιτρέποντας στον οφειλέτη να παραμείνει στη ρύθμιση και να διατηρήσει την κύρια κατοικία του.
Η ουσία της απόφασης βρίσκεται στο «χωρίς ανατοκισμό». Μέχρι σήμερα, πολλοί δανειολήπτες πλήρωναν τόκο πάνω στον τόκο, βλέποντας το χρέος να φουσκώνει αντί να συρρικνώνεται. Πλέον, ο τόκος περιορίζεται στη δόση και δεν μετατρέπεται σε μηχανισμό παραγωγής νέου χρέους. Σε βάθος 20ετίας, αυτό σημαίνει δεκάδες χιλιάδες ευρώ λιγότερα και –κυρίως– μια ρύθμιση που δεν καταρρέει στη μέση της διαδρομής.
Για χιλιάδες νοικοκυριά, η απόφαση αυτή δεν διαγράφει χρέη ούτε χαρίζει υποχρεώσεις. Κάνει όμως κάτι εξίσου κρίσιμο: αφαιρεί τον φαύλο κύκλο που οδηγούσε με μαθηματική ακρίβεια στην αποτυχία. Και αυτό, σε μια περίοδο που τα εισοδήματα πιέζονται και τα funds κινούνται επιθετικά, συνιστά πραγματική ανάσα όχι στα λόγια, αλλά στο μηνιαίο εκκαθαριστικό
