“Μεταπολιτεύσεις”, παντού!
Του Θανάση Κ.
Τα τελευταία δραματικά γεγονότα έφεραν στη δημόσια συζήτηση τον όρο “αλλαγή καθεστώτος”. Πράγμα που σηματοδοτεί την μεγάλη αλλαγή προτεραιοτήτων, κατευθύνσεων, συμμαχιών και κανόνων λειτουργίας για ένα Πολίτευμα. Προς τα μέσα και προς τα έξω.
“Αλλαγή καθεστώτος” είναι αυτό που εμείς ονομάζουμε συχνά: Μεταπολίτευση…
Το ερώτημα σήμερα αφορά το θεοκρατικό καθεστώς των μουλάδων στο Ιράν.
Όμως αλλαγή προσανατολισμών, κατευθύνσεων, κανόνων και προτεραιοτήτων – δηλαδή “Μεταπολίτευση” – δεν έχει μπει στην ημερήσια διάταξη μόνο στο Ιράν. Και δεν γίνεται μόνο υπό την πίεση Πολέμου ή με ξένη εισβολή.
Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις όπου αλλαγή καθεστώτος έγινε χωρίς Πόλεμο και – κυρίως – χωρίς εισβολή.
Για παράδειγμα το πέρασμα από την Μαοϊκή Κίνα του 1976 στην Κίνα του Τέγκ Χσιάο Πίνγκ το 1980 υπήρξε ίσως η πιο συγκλονιστική “μεταπολίτευση”, αλλά δεν μεσολάβησε ούτε Πόλεμος ούτε ξένη εισβολή…
Όπως και η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991. Έγινε χωρίς Πόλεμο και χωρίς εισβολή. Κι υπήρξε κοσμοϊστορική.
Ας έλθουμε όμως την επικαιρότητα:
* Την ώρα που η διεθνής ενεργειακή αγορά κρέμεται από μια κλωστή λόγω του πολέμου με το Ιράν, μια εντυπωσιακή αντίφαση εμφανίζεται μέσα στον ίδιο τον Ατλαντικό κόσμο:
Ο Αμερικανός Πρόεδρος Donald Trump ανακοινώνει ότι προτίθεται να χαλαρώσει τις κυρώσεις στις ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου. Και σχεδόν ταυτόχρονα ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προχωρούν σε επιχειρήσεις κατά πλοίων του λεγόμενου «shadow fleet» της Ρωσίας — δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο παρακάμπτοντας τις κυρώσεις.
Μ’ άλλα λόγια οι ίδιες Ευρωπαϊκές χώρες που σιωπηλώς ανέχονταν την παράκαμψη των κυρώσεων κατά της Ρωσίας επί τέσσερα χρόνια, αποφάσισαν ξαφνικά να μπλοκάρουν το shadow fleet τώρα που οι αμερικανοί αποφάσισαν να χαλαρώσουν τις κυρώσεις κατά των Ρώσων!
Για να ΜΗΝ πέσουν οι τιμές του πετρελαίου! Πράγμα που ζημιώνει πρωτίστως την Ευρωπαϊκή οικονομία…
Την ώρα που η Ουάσιγκτον επιχειρεί να αυξήσει την προσφορά πετρελαίου για να συγκρατήσει τις τιμές, ευρωπαϊκές πρωτεύουσες προσπαθούν να την περιορίσουν.
Αν αυτό δεν είναι στρατηγική αντίφαση, τότε τι είναι;
Στην πραγματικότητα αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο:
ένα ρήγμα μέσα στον ίδιο τον Ατλαντικό κόσμο.
Ή μάλλον αποκαλύπτει ότι το Ατλαντικό ρήγμα είναι πολύ βαθύτερο και σοβαρότερο απ’ όσο φαινόταν ως τώρα…
Η Αμερική φαίνεται να εξυπηρετεί τα συμφέροντά της,
αλλά η Ευρώπη μοιάζει να πυροβολά τα πόδια της…
* Οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν το ενεργειακό ζήτημα με ψυχρό γεωοικονομικό ρεαλισμό. Η Ευρώπη το αντιμετωπίζει με ιδεοληπτική εμμονή. Γιατί αν περιορίζεις την προσφορά πετρελαίου σε μια περίοδο γεωπολιτικής αστάθειας, το αποτέλεσμα είναι απλό: ανεβαίνουν οι τιμές.
Και όταν ανεβαίνουν οι τιμές της ενέργειας, αυτός που πληρώνει πρώτος τον λογαριασμό είναι η βιομηχανία.
Με άλλα λόγια, η Ευρώπη επισπεύδει την… “αποβιομηχάνισή” της!
* Tώρα διαπιστώνουμε και κάτι ακόμα πιο εκπληκτικό: Μέχρι πρόσφατα οι οπαδοί της “νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης” (globalists) διακήρυσσαν την “απελευθέρωση των διεθνών αγορών”, αλλά ταυτόχρονα έκαναν το αντίθετο: Επέβαλαν κυρώσεις και αποκλεισμούς στους μεγαλύτερους εξαγωγείς υδρογονανθράκων: τη Ρωσία, το Ιράν και τη Βενεζουέλα. Στο όνομα της βεβιασμένης “πράσινης μετάβασης” …
Αυτό δεν είναι “ελεύθερη παγκόσμια αγορά”. Ήταν ταυτόχρονη αποβιομηχάνιση της Δύσης και περιθωριοποίηση των παραγωγών ενέργειας εκτός Δύσης…
Σήμερα όμως η Αμερική προσπαθεί να άρει τις κυρώσεις παραγωγής και εξαγωγής υδρογονανθράκων.
Κι εδώ οι globalists – της Ευρώπης κυρίως – αντιστέκονται σθεναρά.
Δεν θέλουν επιστροφή στους υδρογονάνθρακες, δεν θέλουν χαλάρωση των κυρώσεων, δεν θέλουν πραγματική απελευθέρωση του παραγωγικού δυναμισμού και του εμπορίου.
Όπως φαίνεται χρειάζεται επειγόντως… “Μεταπολιτευση” όχι μόνο στο Ιράν, αλλά και στην ίδια την Ευρώπη…
Στο Ιράν για να παραμεριστούν οι μουλάδες από την εξουσία. Και στην Ευρώπη για να φύγουν οι εμμονικοί της “βεβιασμένης πράσινης μετάβασης” και της αναγκαστικής αποβιομηχάνισης.
* Στις ΗΠΑ η “ανατροπή” έγινε ήδη με την εκλογή του Τράμπ! Κι αυτή τη στιγμή η αμερικανική πολιτική κινείται προς την ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση: Με τον νόμο Inflation Reduction Act οι Ηνωμένες Πολιτείες προσφέρουν τεράστια φορολογικά κίνητρα και επιδοτήσεις για να προσελκύσουν βιομηχανικές επενδύσεις.
Το αποτέλεσμα είναι ήδη ορατό:
Ευρωπαϊκές εταιρείες μεταφέρουν παραγωγικές δραστηριότητες στην Αμερική, όπου η ενέργεια είναι φθηνότερη, τα κίνητρα μεγαλύτερα και το ρυθμιστικό περιβάλλον ευνοϊκότερο.
Και την ίδια στιγμή η Ευρώπη επιμένει σε μια πολιτική που διατηρεί τις τιμές της ενέργειας υψηλές.
Αυτό είναι αυτοκτονία!
Είναι πρωτίστως non-sustainable – MH βιώσιμο…
* Αλλά το παράδοξο γίνεται ακόμη μεγαλύτερο, αν δει κανείς τη μεγάλη γεωπολιτική εικόνα.
Η χαλάρωσης των ενεργειακών κυρώσεων δεν εξυπηρετεί μόνο τα συμφέροντα της αμερικανικής οικονομίας.
Είναι συμβατή και με τις επιδιώξεις πολλών άλλων μεγάλων δυνάμεων.
— Η Ρωσία θέλει, φυσικά, να απαλλαγεί από τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν σε βάρος της.
— Κίνα, Ινδία και οι αναδυόμενες οικονομίες της Ανατολικής Ασίας θέλουν φθηνή και σταθερή ενέργεια για να στηρίξουν την ανάπτυξή τους.
Αλλά το ίδιο ισχύει και για την παγκόσμια οικονομία συνολικά.
Μια διεθνής αγορά με περισσότερη προσφορά πετρελαίου σημαίνει χαμηλότερες τιμές και μεγαλύτερη σταθερότητα.
Αν μάλιστα συνυπολογιστεί ότι ενδεχόμενη αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν θα μπορούσε να επαναφέρει πλήρως το ιρανικό πετρέλαιο στην αγορά,
ενώ η άρση κυρώσεων στη Βενεζουέλα (και επάνοδος των επενδύσεων εκεί) θα αύξανε ακόμη περισσότερο την προσφορά,
τότε το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα θα μπορούσε να μετακινηθεί σε μια νέα ισορροπία αφθονίας.
Ενώ μέχρι τώρα προσπαθούσαν να στραγγαλίσουν την προσφορά υδρογονανθράκων.
Μια τέτοια εξέλιξη θα εξυπηρετούσε σχεδόν όλους — εκτός ίσως από εκείνους που επενδύουν σε μόνιμη ενεργειακή φτώχια.
* Ταυτόχρονα όμως, δημιουργεί ένα ακόμη γεωπολιτικό αποτέλεσμα: ρήγμα στον λεγόμενο ευρασιατισμό.
Γιατί αν η Ρωσία ενταχθεί ξανά στην παγκόσμια αγορά ενέργειας, τότε παύει να εξαρτάται στρατηγικά από την Κίνα.
Και έτσι η μεγάλη ευρασιατική σύγκλιση που φοβόταν η Δύση – και η Αμερική περισσότερο – αποδυναμώνεται.
Εδώ βρίσκεται η ειρωνεία: μια πιο ρεαλιστική ενεργειακή πολιτική μπορεί να διασπάσει τον ευρασιατικό άξονα πιο αποτελεσματικά από μια πολιτική μόνιμης σύγκρουσης.
* Μέσα σε αυτή τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε ένα σκληρό δίλημμα.
Αφού δεν μπορεί να επιμείνει στους “πράσινους στόχους” και στις κυρώσεις
κι αφού δεν μπορεί να αντέξει άλλο την αποβιομηχάνιση που η ίδια έχει επιβάλλει στον εαυτό της,
πρέπει να εξασφαλίσει δύο πράγματα.
— Πρώτον, να αναπτύξει δικούς της ενεργειακούς πόρους.
Οι υδρογονάνθρακες της Ανατολικής Μεσογείου —και πιθανόν της ελληνικής και κυπριακής ΑΟΖ— αποκτούν έτσι τεράστια σημασία για την ενεργειακή αυτονομία της Ευρώπης.
— Δεύτερον, να συνδεθεί με τους νέους παγκόσμιους εμπορικούς διαδρόμους.
Η Κίνα έχει ήδη προωθήσει το σχέδιο Belt and Road Initiative.
Η Ινδία με τη στήριξη και της Αμερικής πλέον προωθεί τον διάδρομο IMEC (India–Middle East–Europe Economic Corridor).
Αν η Ευρώπη θέλει να παραμείνει στο κέντρο της παγκόσμιας οικονομίας, πρέπει να συμμετέχει και στους δύο!
Και εδώ εμφανίζεται ξανά η στρατηγική σημασία της Ανατολικής Μεσογείου.
Η περιοχή μας δεν είναι μόνο ενεργειακή λεκάνη.
Είναι και κρίσιμος θαλάσσιος διάδρομος.
Είναι και τα δύο!
* Η Ελλάδα με την Κρήτη και η Κύπρος βρίσκονται στο κέντρο αυτής της στρατηγικής ζώνης. Κυριολεκτικά δεσπόζουν στην Ανατολική Μεσόγειο και είναι απαραίτητος – και αναντικατάστατος – κρίκος για την ασφάλειά της.
Οι ΑΟΖ Ελλάδας και Κύπρου μπορούν να αποτελέσουν το μεγάλο ενεργειακό απόθεμα της Ευρώπης συνολικά. Γι’ αυτό και δεν μπορούμε να τα “μοιράσουμε” με άλλους…
Αίγυπτος και Ισραήλ συμπληρώνουν το πάζλ, ελέγχοντας την πρόσβαση προς το Σουέζ και την καρδιά της Μέσης Ανατολής.
Αν σχηματιστεί ένα σταθερό τόξο στρατηγικής σύγκλισης ανάμεσα σε Ελλάδα-Κύπρο- Αίγυπτο και Ισραήλ, η Ανατολική Μεσόγειος μπορεί να μετατραπεί σε έναν από τους πιο κρίσιμους ενεργειακούς και στρατηγικούς κόμβους του πλανήτη.
* Και τότε προκύπτει το τελευταίο ερώτημα.
Ποιος είναι ο ρόλος της Τουρκίας;
Μια Τουρκία που επιμένει σε μια ευρασιατική κατεύθυνση,
σε διαρκή υπερεπέκταση,
σε γεωπολιτικούς νέο-Οθωμανικούς τυχοδιωκτισμούς,
σε προσεταιρισμό του Σουνιτικού φονταμενταλισμού,
σε εκβιασμούς με τη διαχείριση των ροών,
και σε προσπάθεια “φιλανδοποίησης” γειτονικών κρατών,
τελικά συγκρούεται με όλους τους γείτονές της,
γίνεται μόνιμος “ταραξίας” και μετατρέπεται σε “βαρίδι” για όλους.
Την ώρα που προσπαθεί να εκβιάζει τους πάντες,
ενώνει τους πάντες εναντίον της!
Τελικά “αλλαγή καθεστώτος” – μεταπολίτευση – είναι απαραίτητη και για την Τουρκία.
Οι νεο-Οθωμανικές φιλοδοξίες μετατρέπουν την Τουρκία σε liability γία όλους – και σε asset για κανέναν!
Και ο τουρκικός Τύπος αρχίζει ήδη να το διαισθάνεται…
Η Ανατολική Μεσόγειος μοιάζει να επιστρέφει ξανά στο κέντρο της παγκόσμιας σκακιέρας. Συμπαρασύροντας πολύ μεγάλες ανατροπές και αναθεωρήσεις στρατηγικής παντού!
Και κυοφορώντας “μεταπολιτεύσεις” παντού…
— Συμπέρασμα πρώτο: Πυροβολούμε κι εμείς τα πόδια μας όταν διακηρύσσουμε τη… “φιλία” μας με χώρα που εμάς απειλεί πρωτίστως κι έχει αναδειχθεί στον μεγαλύτερο αποσταθεροποιητή της περιοχής.
— Συμπέρασμα δεύτερο: πραγματική εξωτερική πολιτική είναι πως ευθυγραμμίσουμε τα συμφέροντα και τις επιδιώξεις μας:
με αυτά των μεγάλων δυνάμεων στην περιοχή μας
και με των γειτόνων μας που είναι συμπληρωματικά προς τα δικά μας.
Δηλαδή πώς θα κάνουμε την Ευρώπη ενεργειακή λεκάνη για την Ευρώπη
και ασφαλή διέλευση για τους στόλους της Δύσης
αλλά και για τους εμπορικούς δρόμους από και προς Ευρώπη και Ασία.
— Συμπέρασμα τρίτο: Πολιτική δεν έχουμε – ούτε “Εξωτερική” ούτε “Ενεργειακή” ούτε οποιαδήποτε άλλη – όταν:
αρχικά δεν θέλουμε καθόλου υδρογονάνθρακες και εξορύξεις,
ύστερα διώχνουμε εταιρίες που ήδη είχαν συμβόλαια για έρευνες και εξορύξεις,
ύστερα υπογράφουμε νέα συμβόλαια με χειρότερους όρους, που προβλέπουν … απομείωση κυριαρχικών μας δικαιωμάτων
κι ύστερα διακηρύσσουμε ότι θέλουμε να βγάλουμε φυσικό αέριο,
αλλά όχι πετρέλαιο!
Λες και υπάρχει εταιρία, που, αν βρει και τα δύο, θα βγάλει μόνο το ένα…
Και μάλιστα όλα αυτά σε μια συγκυρία που εκτοξεύεται η τιμή πετρελαίου και ο κόσμος γυρίζει στους υδρογονάνθρακες συνολικά…
— Συμπέρασμα τέταρτο: Θέλουμε μια Ευρώπη που υπερασπίζεται τα συμφέροντά της και την στρατηγική της αυτονόμηση.
Όχι μια Ευρώπη που πυροβολά τα πόδια της συνεχώς.
Τελικά μεγάλο αναπροσανατολισμό πολιτικής – εσωτερικής και εξωτερικής – δεν χρειάζεται μόνο το Ιράν, η Ευρώπη, και η Τουρκία.
Χρειαζόμαστε κι εμείς…
