Μισές αλήθειες…
Του Θανάση Κ.
Οι μισές αλήθειες ισοδυναμούν με ολόκληρα ψέματα.
Κι αυτή τη στιγμή η ενημέρωση των ΜΜΕ κυριαρχείται από μισές αλήθειες: σχετικά με τον Πόλεμο στο Ιράν, την άνοδο του πετρελαίου, τους κινδύνους εκτίναξης πληθωρισμού και παγκόσμιας ύφεσης και τις πολιτικές επιπτώσεις στον κόσμο συνολικά και μέσα στις ΗΠΑ ειδικότερα.
* Μας λένε ότι ο Πόλεμος στο Ιράν έχει “εκτινάξει την τιμή πετρελαίου”. Αυτό είναι αλήθεια, το πετρέλαιο από 71 δολάρια το βαρέλι έφτασε μέσα σε 17 μέρες γύρω στα 100 δολάρια (μεσοσταθμικά).
Δηλαδή αύξηση γύρω στο 50%…
Ακούγεται πολύ σοβαρό αυτό…
Όμως σε όλες τις προηγούμενες πετρελαϊκές κρίσεις η αύξηση ήταν πολύ μεγαλύτερη:
Το 1973 είχαμε τετραπλασιασμό τιμών,
το 1979-81 είχαμε τριπλασιασμό τιμών,
το 1990 είχαμε αυξήσεις γύρω στο 100% όσο και το 2008 περίπου (αν και τότε υπήρξε πολύ πιο σταδιακή…)
Απ’ όλες τις προηγούμενες κρίσεις, αυτή τη φορά, η αύξηση υπήρξε πολύ χαμηλότερη…
Αυτό όμως, δεν λέγεται…
* Δεν μας λένε, επίσης, ότι η επικινδυνότητα ενός πετρελαϊκού σοκ εξαρτάται όχι από το πόσο θα φτάσει η τιμή σε μια στιγμή αρχικά,
αλλά πόσο ψηλά θα σταθεροποιηθεί μετά την αρχική εκτίναξη
και πόσο θα κρατηθεί σε αυτά τα υψηλά επίπεδα.
— Στις κρίσεις του 1973 και το 1979 η αύξηση κράτησε για χρόνια. Κι είχε πολύ σοβαρές επιπτώσεις.
— Στην κρίση του 1990 (με την εισβολή του Ιράκ στο Κουβέϊτ και τον πρώτο Πόλεμο του Περσικού Κόλπου) η κρίση κράτησε για μερικούς μήνες, είχε περιορισμένες επιπτώσεις διεθνώς και ξεπεράστηκε σύντομα.
— Στην κρίση του 2008, η εκτίναξη των τιμών πετρελαίου ΔΕΝ προκλήθηκε από Πόλεμο αλλά συνδυάστηκε με το χρηματοοικονομικό σόκ κατάρρευσης της Lehman Brothers. H διάρκεια ήταν πολύ μεγαλύτερη, η ύφεση που προκλήθηκε ήταν σοβαρή και κράτησε κάποια χρόνια.
— Το 2011 με την “Αραβική Άνοιξη” το σοκ εκτίναξης των τιμών πετρελαίου κράτησε λίγο και απορροφήθηκε από την παραγωγή σχιστολιθικού πετρελαίου στις ΗΠΑ. Η ανάκαμψη στην Αμερική ήταν άμεση ενώ στην Ευρώπη είχαμε πιο μεσοπρόθεσμη στασιμότητα-επιβράδυνση.
— Το 2020 με τον Covid και το παγκόσμιο lockdown
και το 2022 με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία,
η εκτίναξη των τιμών πετρελαίου διεθνώς ήταν στιγμιαία πολύ μεγάλη, αλλά κράτησε λίγο. Και το σοκ απορροφήθηκε πολύ εύκολα στις ΗΠΑ – αλλά όχι και τόσο εύκολα στην Ευρώπη (η οποία έχασε στο μεταξύ και το φθηνό ρωσικό αέριο).
Συνολικά ρόλο παίζει όχι μόνο σε πιο επίπεδο θα σταθεροποιηθούν οι τιμές μετά το πρώτο πετρελαϊκό σοκ, αλλά και πόσο θα παραμείνουν εκεί πριν αρχίσουν να υποχωρούν.
Ίσως η διάρκεια έχει περισσότερη σημασία από την ίδια την αρχική άνοδο τιμών.
Και πάντως η Ευρώπη είναι ενεργειακά πολύ πιο “ευάλωτη” πλέον απ’ ό,τι οι ΗΠΑ…
* Το σημαντικό εδώ – πράγμα που επίσης ΔΕΝ λέγεται – είναι ότι η Αμερική έχει πλέον πολλαπλούς μηχανισμούς να συγκρατήσει και την άνοδο των τιμών πετρελαίου και την διάρκεια της ανόδου των τιμών.
— Μπορεί να ρίξει στην αγορά τα στρατηγικά πετρελαϊκά αποθέματα των ΗΠΑ. Αν και μειωμένα κάπως (γιατί και η κυβέρνηση Μπάιντεν τα είχε ρίξει στην παγκόσμια αγορά και το 2022 – και δεν τα αναπλήρωσε μετά), μπορούν κάλλιστα να συγκρατήσουν τις διεθνείς τιμές πετρελαίου για πολλούς μήνες (οι ΗΠΑ έχουν σήμερα πάνω από 420 εκατομμύρια βαρέλια! Ένα εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα μπορεί να συγκρατεί τη ζήτηση κατά τουλάχιστον πέντε δολάρια, συχνά και περισσότερο).
— Μπορεί να πείσει τη Σαουδική Αραβία να αυξήσει εκτάκτως την προσφορά πετρελαίου. Το είχε κάνει και τη δεκαετία του ’80. Με θεαματικά αποτελέσματα τότε. Άλλωστε η Σαουδική Αραβία επείγεται να τελειώνει μια για πάντα με το καθεστώς του Ιράν δίπλα της – οι Σαουδάραβες φοβούνται το Ιράν περισσότερο απ’ όσο το Ισραήλ!
— Μπορεί να χαλαρώσει τις κυρώσεις σε βάρος της Ρωσίας. Εδώ υπάρχουν σοβαρές ενστάσεις εκ μέρους των Ευρωπαίων συμμάχων των ΗΠΑ, αλλά ο Τράμπ ήδη το ξεκίνησε ειδοποιώντας την Ινδία ότι μπορεί να εισάγει ρωσικό πετρέλαιό χωρίς να υποστεί “τιμωρητικούς δασμούς” από τις ΗΠΑ.
Αν οι ΗΠΑ προχωρούσαν σε προσωρινή άρση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας, αυτό από μόνο του θα ήταν αρκετό για να απορροφήσει το σοκ από το μπλοκάρισμα των στενών του Ορμούζ…
Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι των ΗΠΑ, ωστόσο,
δεν θέλουν να ακούσουν τίποτα για άρση των κυρώσεων από τη μία,
αλλά ούτε και σπεύδουν να βοηθήσουν τις ΗΠΑ να σπάσουν το μπλοκάρισμα του Ορμούζ.
Κι ας είναι η ίδια η Ευρώπη πιο ευάλωτη σε απότομη μείωση της προσφοράς πετρελαίου.
Αυτό δεν είναι κολακευτικό για τους Ευρωπαίους,
ούτε και ευοίωνο για το μέλλον του ΝΑΤΟ.
Οι πρώτοι δεν βλέπουν πέρα από τη μύτη τους
και το δεύτερο μάλλον έχει παραλύσει πλήρως…
— Τέλος οι ΗΠΑ μπορούν να ρίξουν στην παγκόσμια αγορά το σχιστολιθικό πετρέλαιο. Για τιμές πάνω από 80 δολάρια το βαρέλι είναι οικονομικά συμφέρον και λειτουργεί πια ως “μαξιλάρι ασφαλείας”. Αυτή η τεχνολογία σχιστολιθικού δεν υπήρχε πριν το 2008, αλλά μετά αποτελεί σημαντικό παράγοντα απορρόφησης τέτοιων σοκ προσφοράς πετρελαίου διεθνώς.
— Τέλος υπάρχει πάντα η προοπτική να αυξηθεί η προσφορά από πλευράς Βενεζουέλας, υπό τον έλεγχο των ΗΠΑ πλέον, πράγμα όμως που απαιτεί νέες επενδύσεις – και χρονικό διάστημα τουλάχιστον ενός έτους.
Συνεπώς οι ΗΠΑ έχουν και τα βραχυχρόνια εργαλεία για να μαλακώσουν το σοκ από την απότομη μείωση προσφοράς πετρελαίου και πιο μεσοπρόθεσμα εργαλεία για να προκαλέσουν συμπίεση της τιμής αργότερα.
Γι’ αυτό και οι αγορές δεν πανικοβλήθηκαν.
* Μας λένε ακόμα ότι από το Ορμούζ διέρχεται το 20% την παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου. Αυτό είναι αλήθεια…
Εκείνο, όμως που ΔΕΝ μας λένε είναι ότι στη δεκαετία του ’80 τα στενά του Ορμούζ είχαν και τότε σχεδόν “αποκλειστεί” – και μάλιστα πολύ πιο ασφυκτικά απ’ ό,τι σήμερα και για διάστημα 4-5 ετών (όχι μερικών εβδομάδων). Λόγω του Πολέμου Ιράν-Ιράκ, όπου και οι δύο χώρες χτύπαγαν ανηλεώς δεξαμενόπλοια για να μειώσουν τις εξαγωγές η μία της άλλης.
Ήταν ο διαβόητος Tanker War – Πόλεμος των δεξαμενοπλοίων. Πάνω από 400 τάνκερ βούλιαξαν τότε! Κι όμως, οι διεθνείς τιμές υποχωρούσαν – και τελικά έπεσαν σε επίπεδα χαμηλότερα της κρίσης – όσο διαρκούσε ακόμα ο Πόλεμος!
Γιατί υπήρξε τότε μεγάλη αύξησε την προσφορά πετρελαίου από τη Σαουδική Αραβία (από λιμάνια της Ερυθράς Θάλασσας) και βρέθηκαν εναλλακτικοί δρόμοι που παρέκαμπταν τα στενά το Ορμούζ.
Επομένως, ακόμα κι αν τα στενά κλείσουν κανονικά τώρα, ξέρουμε ότι το σοκ προσφοράς δεν θα έχει μεγάλη διάρκεια.
Και πάντως, ήδη περνάνε ανεμπόδιστα τάνκερ με προορισμό την Ινδία, την Κίνα και το Πακιστάν! Χώρια που σιωπηλώς το Ιράν διαπραγματεύεται με το Ιράκ να αφήνει και δικά του τάνκερ να περνάνε.
Το κλείσιμο των στενών ήδη χαλαρώνει.
* Και τέλος μας λένε για το κύμα ακρίβειας που θα προκαλέσει η άνοδος της τιμής πετρελαίου διεθνώς. Αυτό είναι αλήθεια, ασφαλώς.
Και είναι ψέμα ταυτόχρονα! Γιατί τα επίπεδα της ακρίβειας στην Ευρώπη (και στην Ελλάδα) δεν επιβαρύνονται από τον Πόλεμο στο Ιράν. Επιβαρύνονται κυρίως από τους φόρους που επιβάλλονται στην ενέργεια και τον τρόπο τιμολόγησής της (Χρηματιστήριο ενέργειας κλπ.)
Κυρίως στην Ευρώπη…
Δείτε τρείς αριθμούς. Και αποτυπώστε τους βαθιά μέσα στο μυαλό:
— Πρώτον η τιμή ενέργειας στην Ευρώπη είναι δύο με τρείς φορές μεγαλύτερη από την τιμή ενέργειας στις ΗΠΑ (μεσοσταθμικά). Κι αυτό ΠΡΙΝ ακόμα ξεσπάσει ο Πόλεμος και ανεξάρτητα από τον Πόλεμο με το Ιράν.
Για παράδειγμα μέση τιμής κιλοβατώρας στις ΗΠΑ είναι 12-13 λεπτά ενώ στην Ευρώπη είναι 28+ λεπτά (μεσοσταθμικά πάντα)!
— Δεύτερον το 60-66% της διαφοράς στην τιμή (μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης) οφείλεται σε φορολογία – όχι στην τιμή της πρώτης ύλης (που στις ΗΠΑ είναι πιο φθηνή). Μιλάμε για υψηλότερο “κόστος ρύπων” στον παραγωγό και κυρίως υψηλότεροι φόροι στον Καταναλωτή.
— Τρίτον ειδικά για την Ελλάδα, το 60% της τιμής την ενέργειας οφείλεται σε φόρους – όχι στην τιμή της πρώτης ύλης.
Και φυσικά στον τρόπο τιμολόγησης (Χρηματιστήριο Ενέργειας – όλοι οι παραγωγοί χρεώνουν το κόστος του πιο ακριβού!).
Είναι “διοικητικές τιμές” που επιβάλλονται από εκείνους που έχουν νομοθετήσει τις στρεβλώσεις.
Κι αν χαλαρώσουν οι νομοθετημένες στρεβλώσεις και μειωθούν οι φόροι, οι τιμές ενέργειας μπορούν να μειωθούν για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ακόμα κι αν η διεθνής τιμή πετρελαίου-αερίου ανέβει αισθητά!
Θέλετε και την απόδειξη;
— Στην περίοδο 2012-15 η διεθνής τιμής πετρελαίου ήταν 100 δολάρια το βαρέλι (όσο τώρα, μετά την έκρηξη του πολέμου στον Περσικό).
Και η μέση τιμή της κιλοβατώρας την Ελλάδα ήταν τότε 15 λεπτά.
— Μέχρι πριν λίγες μέρες – πριν ξεκινήσει ο Πόλεμος με το Ιράν – το πετρέλαιο διεθνώς είχε 71 δολάρια και η τιμή της κιλοβατώρας στους λογαριασμούς των νοικοκυριών ήταν 23 λεπτά!
Με 30% φθηνότερη πρώτη ύλη απ’ ό,τι το 2014
τα νοικοκυριά πλήρωναν μέχρι σήμερα 50% παραπάνω
στα τιμολόγια ενέργειας
(πολλές φορές μετά και από “επιδότηση ασθενέστερων”)!
Συνεπώς πραγματικά μέτρα ανακούφισης θα ήταν να μειώσουν αισθητά τους φόρους – κι όχι να βάζουν πλαφόν στα βενζινάδικα – οδηγώντας έτσι, είτε σε κλείσιμο τα βενζινάδικα είτε σε γενίκευση της νοθείας καυσίμων.
Δεν μας λένε “ψέματα”.
Μας λένε μισές αλήθειες!
Κι αυτό είναι χειρότερο…
ΥΓ. Διάφοροι εταίροι μας στην ΕΕ ήδη σκέπτονται ή ανακοινώνουν μέτρα σοβαρής μείωσης την φόρων πάνω στην Ενέργεια!
Όπως οι Γερμανοί, για παράδειγμα…
Αλλά αυτό εδώ δεν μας το λένε καθόλου.
Μέχρι στιγμής τουλάχιστον.
