ΑΓΡΟΤΕΣ ΝΕΑ: Η μεγάλη συζήτηση για τη νέα γενιά στην ελληνική γεωργία έχει έναν άβολο πυρήνα: με το σημερινό κόστος γης και τα διαθέσιμα εργαλεία της ΚΑΠ, το πριμ εκκίνησης των 30.000€ δεν «βγάζει» βιώσιμη εκμετάλλευση για όποιον ξεκινά από το μηδέν.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
Διαβάστε όλες τις ειδήσεις από το tilegrafimanews.gr
News: «Στην πράξη, τα 30.000 ευρώ αντιστοιχούν σε περίπου 20 στρέμματα αρόσιμης γης σε πολλές ζώνες της χώρας.
Αυτό δεν είναι μέγεθος που στέκεται επιχειρηματικά χωρίς πρόσθετο κεφάλαιο, συνεργασίες ή σύγχρονα συμβόλαια παραγωγής», τονίζει στο tilegrafimanews.gr ομάδα ειδικών αναλυτών του Πανεπιστημίου Αθηνών, επισημαίνοντας ότι το πρόβλημα είναι δομικό και όχι συγκυριακό.
Το «κενό εκκίνησης» για τους πραγματικά νεοεισερχόμενους
Η πολιτική υπέρ των Νέων Αγροτών έχει δύο διαφορετικά κοινά: όσους κληρονομούν ή εντάσσονται σε υπάρχουσα εκμετάλλευση και τους «πραγματικούς» νεοεισερχόμενους που δεν διαθέτουν γη, μηχανήματα, αποθήκες ή δίκτυα. Για τους πρώτους, η ενίσχυση λειτουργεί ως καταλύτης αναδιάρθρωσης (επενδύσεις, ψηφιοποίηση, βελτίωση τεχνολογίας). Για τους δεύτερους, καλύπτει μόλις το «εισιτήριο» στην αγορά γης ή ενοικίασης. «Το χρηματοδοτικό κενό δεν αφορά μόνο το οικόπεδο/αγρό, αλλά και τον εξοπλισμό, το κεφάλαιο κίνησης για εφόδια, την πιστοποίηση, το ενεργειακό κόστος και την πρόσβαση στην αγορά», υπογραμμίζουν οι αναλυτές.
Στο μέτωπο των κανόνων, η ευελιξία που δίνει η ΚΑΠ στα κράτη-μέλη παραμένει εργαλείο, αρκεί να γίνει στοχευμένα. Στελέχη του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων αναγνωρίζουν ότι χωρίς πρόσθετα εθνικά σχήματα χαμηλότοκων δανείων με κρατικές εγγυήσεις και «έξυπνα» κίνητρα μίσθωσης (lease-to-own, συμβόλαια διάρκειας 10+ ετών), το πριμ εκκίνησης από μόνο του δεν επαρκεί. Η σύζευξη με εργαλεία διαχείρισης κινδύνου (ασφάλιση εισοδήματος, καιρικά παράγωγα) και ψηφιακές υπηρεσίες τεχνικής στήριξης θεωρείται προϋπόθεση, όχι πολυτέλεια.
Πρόσβαση στη γη: το στενό στόμιο
Η αγορά γης λειτουργεί με εντάσεις που δεν ελέγχονται από τη γεωργική πολιτική. Σε περιοχές με τουριστική πίεση ή έντονη ζήτηση για φωτοβολταϊκά, οι τιμές και τα μισθώματα εκτοξεύονται. «Εκεί που ο νέος θέλει 100-150 στρέμματα για να σταθεί σε σιτηρά/βαμβάκι ή 30-40 στρέμματα σε δυναμικές δενδρώδεις/κηπευτικά με θερμοκήπιο, το διαθέσιμο χαρτοφυλάκιο γης είναι είτε κατακερματισμένο είτε υπερκοστολογημένο», αναφέρει γεωπόνος-οικονομολόγος. Μια απάντηση θα ήταν εθνικό «Μητρώο Γης» που να προωθεί μακροχρόνιες μισθώσεις με φοροκίνητρα στους εκμισθωτές, και προτεραιότητα σε νέους κάτω των 40.
Παράλληλα, η ανάγκη για διαφάνεια στις πληρωμές παραμένει. Ο ρόλος του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ορθή στόχευση και τον έλεγχο επιλεξιμότητας είναι κρίσιμος, τόσο για τις βασικές ενισχύσεις όσο και για τα ειδικά καθεστώτα νέων/μικρών, ώστε να μη «διαρρέουν» πόροι σε εικονικές μισθώσεις ή σε σχήματα που δεν ανανεώνουν πραγματικά τον παραγωγικό ιστό.
Μαρινάκης για ΟΠΕΚΕΠΕ: «Αναλάβαμε την ευθύνη – Θα πάρουμε πίσω τα χρήματα»
Χρηματοδότηση και ρεαλιστικά business plans
Οι τράπεζες εξακολουθούν να θεωρούν τους νέους αγρότες υψηλότερου κινδύνου, ιδιαίτερα όσους δεν προέρχονται από αγροτικές οικογένειες. Εδώ μπαίνει στο κάδρο η Ευρώπη.
Μέσω του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου και των εγγυοδοτικών μηχανισμών που εποπτεύει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή – ΓΔ Γεωργίας, μπορεί να κλείσει η «τρύπα» ανάμεσα στο πριμ εκκίνησης και στην πραγματική ανάγκη κεφαλαίου. «Ένα Starter Pack με επιχορήγηση + εγγυημένο δάνειο + συμβουλευτική τριετίας δίνει απόσβεση χρόνου και μειώνει το ρίσκο πρώτης διετίας», αναφέρουν οι ειδικοί του ΕΚΠΑ. Καθοριστικό είναι και το σοβαρό business plan: καλλιέργειες με συμβόλαια, διαφοροποίηση κινδύνου (π.χ. συνδυασμός ξηρικών και αρδευόμενων), είσοδος σε βραχείες αλυσίδες τροφίμων, και χρήση αγροτεχνολογίας για έλεγχο κόστους.
Γνώση, δικτύωση, υπηρεσίες: το τριπλό έλλειμμα
Η κατάρτιση δεν τελειώνει με τη μοριοδότηση. Χρειάζεται θεσμική αναβάθμιση της συμβουλευτικής: μόνιμη γραμμή ενεργειακής/υδατικής διαχείρισης, εξειδίκευση σε εμπορική διαπραγμάτευση, και «διασύνδεση» με την έρευνα (δοκιμές ποικιλιών, καλλιεργητικά πρωτόκολλα, γεωργία ακριβείας). Η συλλογή και διάχυση αξιόπιστων στατιστικών από την ΕΛΣΤΑΤ βοηθά στον ορθολογικό σχεδιασμό: παραγωγικότητα ανά ζώνη, μεταβλητότητα τιμών, κόστος εισροών, απορρόφηση επιδοτήσεων — όλα κρίσιμα για να μη στηρίζονται οι αποφάσεις σε «κουβέντες της αγοράς».
Case study: Ελαιόλαδο και το όριο των 5€/κιλό
Μέσα σε αυτό το τοπίο, το ελαιόλαδο προσφέρει μια ενδιαφέρουσα μελέτη περίπτωσης για νέους αγρότες. Η αγορά μπαίνει στο φθινόπωρο με ισορροπημένο ισοζύγιο και αγοραπωλησίες που, για κορυφαίες ποιότητες, «γλείφουν» τα 5€/κιλό. Τι σημαίνει αυτό για τον νεοεισερχόμενο; Πρώτον, ότι η είσοδος σε καλλιέργεια με επώνυμο προϊόν και ισχυρό εξαγωγικό αποτύπωμα μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στα σοκ, εφόσον συνδυαστεί με ποιότητα, ιχνηλασιμότητα και τυποποίηση. Δεύτερον, ότι τα κόστη (νερό, ενέργεια, φυτοπροστασία, εργασία) για να πιάσεις premium ποιοτικά standards είναι υψηλά και απαιτούν συνεταιριστικές ή συμβολαιακές λύσεις.
Εδώ ο ρόλος των οργανώσεων παραγωγών και των ομάδων (για κοινές εισροές, κοινή μηχανική συλλογή, κοινές δεξαμενές τυποποίησης) είναι καθοριστικός. Το πριμ των 30.000€ μπορεί να λειτουργήσει ως «σπίθα» αν συνδεθεί με ώριμο σχήμα εμπορίας και με επιδότηση ενεργειακής αυτοπαραγωγής (π.χ. αγροτικά φωτοβολταϊκά net-metering στις εγκαταστάσεις). Για ζητήματα ζημιών/καιρού, η ενίσχυση ασφαλιστικών καλύψεων και η ταχύτερη εκτίμηση-πληρωμή από τον ΕΛΓΑ είναι κρίκοι αξιοπιστίας: ο νέος αγρότης δεν έχει «λίπος» να περιμένει μήνες.
Τι αλλάζει μετά το 2027: από το πριμ στο «πακέτο»
Η ανανέωση των γενεών αναγορεύεται σε οριζόντια προτεραιότητα της επόμενης ΚΑΠ. Η συζήτηση για ανώτατο πριμ εγκατάστασης έως 300.000€ έχει νόημα μόνο αν έρθει δεμένη με προϋποθέσεις: δεκαετές επιχειρηματικό πλάνο, συμβολαιοποίηση παραγωγής, περιβαλλοντικά κριτήρια και μετρήσιμους δείκτες απόδοσης (εκμετάλλευση ανά εργατο-ώρα, μείωση κατανάλωσης νερού/κιλό προϊόντος, αύξηση προστιθέμενης αξίας). Δεν αρκεί το ποσό· χρειάζεται «διαδρομή» που να αναβαθμίζει δεξιότητες και πρόσβαση στην αγορά. Κρίσιμος θα είναι και ο συγχρονισμός με τις εθνικές φορολογικές/ασφαλιστικές πολιτικές (μειωμένοι συντελεστές έναρξης, bonus για πρώτα πέντε χρόνια, επιτάχυνση αδειοδοτήσεων).
Το μήνυμα προς την Πολιτεία
Αν η χώρα θέλει νέους στη γη, πρέπει να κάνει εφικτή μια επένδυση 15ετίας με ορίζοντα σταθερών κανόνων. Αυτό σημαίνει: (α) Εθνικό πλαίσιο γης με μακροχρόνιες μισθώσεις και κίνητρα, (β) εγγυοδοτικό ταμείο νεοεισερχομένων, (γ) αναβάθμιση αγροτικών υπηρεσιών υγείας-παιδείας-συνδεσιμότητας στις περιφέρειες, (δ) σύστημα ταχείας πιστοποίησης/επιθεώρησης για βιολογικά/ΠΟΠ, (ε) πλήρη ψηφιοποίηση ελέγχων και πληρωμών από τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το ελάχιστο 6% των πόρων για ανανέωση γενεών πρέπει να μεταφράζεται σε ορατές υποδομές και όχι μόνο σε επιταγές.
Ρεαλισμός με προοπτική
Η αγροτική επιχειρηματικότητα είναι μαραθώνιος, όχι σπριντ. Για τον νέο χωρίς «αγροτικό back-round», η βιώσιμη πορεία περνά από συνεταιρικά σχήματα, συμβόλαια, τεχνολογία και πρόσβαση στη γνώση.
Με έξυπνο σχεδιασμό και καθαρές πολιτικές, το σημερινό «30.000€ = 20 στρέμματα» μπορεί να γίνει «+100 στρέμματα με εγγυήσεις, κατάρτιση και αγορά έτοιμη να πληρώσει ποιότητα». Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να μπουν νέοι στη γεωργία, αλλά να μείνουν — και να κερδίσουν.
Χρυσοχοΐδης: Περίπου 6.000 ΑΦΜ διερευνήθηκαν για τον ΟΠΕΚΕΠΕ – Δεσμεύονται περιουσίες
