ΙΜΙΑ : Η στρατηγική αποτίμηση που γίνεται σήμερα στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας για την κρίση των Ιμίων δεν αφορά πια το παρελθόν ως τραύμα, αλλά ως επιχειρησιακό εγχειρίδιο επιβίωσης για το μέλλον, με ανώτατους αξιωματικούς να τονίζουν ότι «η μεγαλύτερη απώλεια τότε ήταν ο χρόνος αντίδρασης — όχι η ισχύς».
Ρεπορτάζ: Παντελής Χαριτάκης
Τριάντα χρόνια μετά, το περιστατικό δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως ελληνοτουρκική κρίση, αλλά ως σημείο καμπής στον τρόπο που η Ελλάδα αντιλαμβάνεται την αποτροπή. Στο ΓΕΕΘΑ η περίοδος 1996 διδάσκεται ως παράδειγμα «υβριδικής αιφνιδιαστικής πίεσης» — μια κατάσταση όπου η στρατιωτική ένταση δημιουργείται γρήγορα, χωρίς επίσημη κήρυξη σύγκρουσης.
Οι αξιωματικοί που έζησαν τη νύχτα
Σύμφωνα με μαρτυρίες ανώτατων αξιωματικών που μίλησαν στο tilegrafimanews.gr και υπηρέτησαν τότε σε μονάδες επιφανείας και επιτελεία, το βασικό πρόβλημα δεν ήταν η ισορροπία δυνάμεων αλλά η ταχύτητα λήψης αποφάσεων. «Το πεδίο ήταν μπροστά μας, αλλά το κέντρο βάρους βρισκόταν αλλού — στις πολιτικές εκτιμήσεις χρόνου», σημειώνει απόστρατος ανώτατος αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού.
Άλλος επιτελής θυμάται: «Είχαμε εικόνα, είχαμε μέσα, είχαμε ετοιμότητα. Αυτό που έλειπε ήταν το ενιαίο “πράσινο φως”».
Τι άλλαξε μετά το 1996
Η κρίση εκείνη οδήγησε σε βαθιά μεταρρύθμιση δομών. Δημιουργήθηκε συνεχής επιχειρησιακή διασύνδεση αισθητήρων, μονάδων επιφανείας, αεροπορίας και επιτελείων. Η Ελλάδα πέρασε σταδιακά από μοντέλο «παρουσίας» σε μοντέλο «επίγνωσης». Σήμερα, κάθε κίνηση στο Αιγαίο αξιολογείται σε πραγματικό χρόνο, σε ένα σύστημα δικτυοκεντρικής άμυνας πλήρως διαλειτουργικό με το ΝΑΤΟ.
Αξιωματικοί επισημαίνουν ότι «αν η κρίση συνέβαινε σήμερα, η εικόνα θα ήταν πλήρης μέσα σε λεπτά, όχι ώρες».
Από την ισχύ πυρός στην ισχύ πληροφορίας
Το μάθημα των Ιμίων δεν ήταν ποιος είχε περισσότερα πλοία. Ήταν ποιος είχε τον έλεγχο της πληροφορίας. Σήμερα, UAV, ραντάρ, συστήματα επιτήρησης και δεδομένα δορυφορικής παρατήρησης συγκλίνουν σε κοινά επιχειρησιακά κέντρα.
Σύμφωνα με στρατιωτικές πηγές, η Ελλάδα έχει επενδύσει στην ικανότητα πρόληψης κρίσης, όχι μόνο αντίδρασης. Η διαφορά είναι ότι το πρώτο αποτρέπει, το δεύτερο απλώς περιορίζει ζημιές.
Η ευρωπαϊκή διάσταση
Η κρίση των Ιμίων αποτέλεσε επίσης ορόσημο στην ευρωπαϊκή συζήτηση για θαλάσσια σύνορα και κυριαρχικά δικαιώματα. Σήμερα, η Αθήνα αξιοποιεί τη θεσμική στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε κάθε αμφισβήτηση, μετατρέποντας το διμερές ζήτημα σε ευρωπαϊκό ζήτημα ασφάλειας.
Ανώτατος διπλωματικός αξιωματούχος σημειώνει ότι «το Αιγαίο δεν είναι πια απλώς γεωγραφία — είναι μέρος της ευρωπαϊκής ασφάλειας».
Η νομική βάση της αποτροπής
Η Ελλάδα στηρίζει την επιχειρησιακή της στάση στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και στο πλαίσιο του ΟΗΕ, αποφεύγοντας μονομερείς κινήσεις εντυπώσεων. Η προσέγγιση είναι σαφής: αποτροπή με κανόνες, όχι ένταση χωρίς έρεισμα.
Στρατιωτικοί αναλυτές τονίζουν ότι «η ισχυρή νομική βάση είναι πολλαπλασιαστής ισχύος — όχι απλώς διπλωματική γραμμή».
Το νέο δόγμα των Ενόπλων Δυνάμεων
Μετά το 1996, η Ελλάδα προχώρησε σε σταδιακή αναδιοργάνωση μονάδων ταχείας αντίδρασης, διακλαδικό σχεδιασμό και αυξημένη ετοιμότητα. Το σύγχρονο δόγμα προβλέπει άμεση επιχειρησιακή σύγκλιση Ναυτικού, Αεροπορίας και Χερσαίων Δυνάμεων.
Αξιωματικοί επισημαίνουν ότι «η κρίση τότε έδειξε πως ο χρόνος είναι πιο κρίσιμος από το μέγεθος».
Ψυχραιμία ως όπλο
Η μεγαλύτερη μεταβολή, ωστόσο, είναι η κουλτούρα. Η σημερινή στρατιωτική ηγεσία διδάσκει ότι η ψυχραιμία αποτελεί επιχειρησιακό παράγοντα. Η Ελλάδα δεν επιδιώκει κλιμάκωση, αλλά ούτε επιτρέπει τετελεσμένα.
«Η αποτροπή δεν φωνάζει. Λειτουργεί», σχολιάζει ανώτατος αξιωματικός.
Τι σημαίνουν τα Ίμια σήμερα
Τα Ίμια δεν είναι πια μόνο μνήμη. Είναι σημείο αναφοράς για το πώς διαχειρίζεται μια χώρα πίεση χωρίς πόλεμο. Οι Ένοπλες Δυνάμεις αντιμετωπίζουν το περιστατικό ως «μάθημα διαχείρισης κρίσης υψηλής έντασης».
Στο σημερινό περιβάλλον γεωπολιτικής ρευστότητας, το συμπέρασμα είναι σαφές: η ισχύς δεν μετριέται μόνο σε οπλικά συστήματα, αλλά στην ικανότητα λήψης απόφασης υπό πίεση.
Και αυτό, όπως λένε οι ίδιοι οι αξιωματικοί που έζησαν τη νύχτα εκείνη, είναι το μάθημα που δεν ξεχνιέται.
