Τα τελευταία χρόνια, ο όρος woke εισέβαλε δυναμικά στην παγκόσμια πολιτική σκηνή, φέρνοντας μαζί του συζητήσεις και διχασμούς που δεν άφησαν ανεπηρέαστη ούτε την Ελλάδα.
Του Παντελή Χαριτάκη
Παρόλο που η woke κουλτούρα – η οποία στην αρχική της μορφή αφορούσε την κοινωνική ευαισθητοποίηση για φυλετική δικαιοσύνη και ισότητα – αναπτύχθηκε κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, η επιρροή της επεκτάθηκε και στην Ευρώπη, εισάγοντας νέους όρους και αντιλήψεις στην πολιτική ατζέντα. Ωστόσο, αυτός ο πολιτιστικός εμφύλιος που έχει ξεσπάσει στις ΗΠΑ, δεν μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστος από τις ιδιαιτερότητες της ελληνικής πολιτικής σκηνής.
Από τις ΗΠΑ στην Ελλάδα
Η έννοια της woke κουλτούρας έκανε την εμφάνισή της στην ελληνική πολιτική ρητορική κυρίως μέσω συντηρητικών κύκλων, οι οποίοι την ταυτίζουν με τις προσπάθειες «αποδόμησης» παραδοσιακών αξιών, όπως η οικογένεια και η εθνική ταυτότητα. Ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, με τις παρεμβάσεις του, αποτελεί έναν από τους κύριους εκφραστές αυτής της ανησυχίας. Κατά τη διάρκεια ομιλίας του σε εκδήλωση στο Πολεμικό Μουσείο, δήλωσε χαρακτηριστικά:
«Στο νομοσχέδιο για τον γάμο, έθεσα συγκεκριμένα ερωτήματα και αντί να λάβω απαντήσεις, αντιμετώπισα κενά έδρανα. Αυτή η αλαζονική συμπεριφορά δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη από τον λαό.»
Στην ίδια ομιλία, ο Σαμαράς έκανε σαφές πως θεωρεί ότι η woke ατζέντα αποτελεί ξένο σώμα για τη Νέα Δημοκρατία και πως «η παράταξη δεν μπορεί να ξεπερνά τα ιδεολογικά της όρια για να ικανοποιήσει μειοψηφικές φωνές».
Η αμφισημία του woke στην ελληνική πολιτική
Η woke κουλτούρα συχνά συγχέεται με την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κάτι που προκαλεί σύγχυση ακόμα και μέσα στους κόλπους της Νέας Δημοκρατίας. Ο ίδιος ο Κυριάκος Μητσοτάκης, σε συζήτησή του με τον ηθοποιό Γιώργο Καπουτζίδη, τόνισε τη σημασία της προστασίας των μειονοτήτων από την «τυραννία της πλειοψηφίας». Ωστόσο, λίγους μήνες αργότερα, σε συνάντησή του με τον Γάλλο συγγραφέα Πασκάλ Μπρικνέρ, εξέφρασε ανησυχίες για την «τυραννία των μειοψηφιών», σημειώνοντας πως «οποιαδήποτε αμφισβήτηση της γνώμης τους βαφτίζεται φασιστική ή πατριαρχική».
Αυτή η φαινομενική αντίφαση, μεταξύ της προστασίας των δικαιωμάτων και της ανησυχίας για την επιβολή συγκεκριμένων απόψεων, υποδηλώνει την πολυπλοκότητα του φαινομένου. Από τη μία, η κυβέρνηση επιχειρεί να προωθήσει πολιτικές συμπερίληψης, ενώ από την άλλη, φοβάται ότι η υπερβολική έμφαση σε αυτές μπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις από τη συντηρητική βάση της.
Η μάχη των ταυτοτήτων
Στην Ελλάδα, η woke κουλτούρα δεν έχει πάρει ακόμα τις διαστάσεις που βλέπουμε στις ΗΠΑ, όπου γονείς, εκπαιδευτικοί, ακτιβιστές και πολιτικοί συγκρούονται για το περιεχόμενο των σχολικών βιβλίων και τη χρήση αντωνυμιών. Παρόλα αυτά, παρατηρούνται τα πρώτα σημάδια αντίδρασης, κυρίως από την πλευρά της Δεξιάς, η οποία βλέπει σε αυτήν μια απειλή για την παραδοσιακή ελληνική κοινωνία.
Ο Αντώνης Σαμαράς, για παράδειγμα, κατηγορεί την κυβέρνηση ότι «προσπαθεί να βρει ένα κέντρο σε μια εποχή που όλος ο κόσμος στρέφεται προς τη Δεξιά και την κοινή λογική». Ο ίδιος υποστηρίζει ότι η άνοδος της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη και η εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ είναι αποτελέσματα της αντίδρασης απέναντι σε αυτή την κουλτούρα.
Η πραγματική εικόνα της ελληνικής κοινωνίας
Παρά τις ανησυχίες των συντηρητικών κύκλων, οι έρευνες δείχνουν ότι η ελληνική κοινωνία παραμένει προσανατολισμένη περισσότερο προς τις ιδέες της Κεντροαριστεράς. Σύμφωνα με τη διαΝΕΟσις, οι ιδεολογικές προτιμήσεις των Ελλήνων τοποθετούνται κατά 45,1% στην ευρύτερη Κεντροαριστερά και μόλις 39,1% στην Κεντροδεξιά.
Ο Γεράσιμος Μοσχονάς, καθηγητής Συγκριτικής Πολιτικής, σημειώνει ότι:
«Η ελληνική κοινωνία, παρά την εκλογική κυριαρχία της Δεξιάς το 2023, διατηρεί έντονη την επιρροή των κεντροαριστερών αξιών. Αυτό δείχνει την ανθεκτικότητα της Αριστεράς, ακόμα και αν οι κομματικοί φορείς της εμφανίζονται αποδυναμωμένοι.»
Το μέλλον της πολιτικής ατζέντας
Το ερώτημα που παραμένει είναι ποια πλευρά θα καταφέρει να επικρατήσει ιδεολογικά τα επόμενα χρόνια. Θα δούμε μια αφύπνιση της συντηρητικής Δεξιάς ή θα αναδυθεί μια ενισχυμένη Κεντροαριστερά που θα επαναπροσδιορίσει τη θέση της στην ελληνική πολιτική σκηνή;
Προς το παρόν, η woke κουλτούρα παραμένει περισσότερο μια εισαγόμενη συζήτηση παρά ένα πραγματικό κοινωνικό φαινόμενο στην Ελλάδα. Ωστόσο, καθώς οι πολιτικές εξελίξεις επιταχύνονται, δεν αποκλείεται να δούμε μια πιο έντονη πόλωση ανάμεσα σε αυτούς που υπερασπίζονται τα δικαιώματα των μειονοτήτων και εκείνους που ανησυχούν για την «αποδόμηση» της ελληνικής κοινωνίας. Το βέβαιο είναι ότι οι επόμενες πολιτικές συγκρούσεις δεν θα είναι μόνο οικονομικές, αλλά και πολιτιστικές.
