Η «οργή κατά των ελίτ» δεν είναι σύνθημα – είναι πλέον μετρήσιμο κοινωνικό ρεύμα. Σε ΗΠΑ, Καναδά, Γερμανία, Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο, η ίδια φράση επιστρέφει ξανά και ξανά σε δημοσκοπήσεις, στα τηλεοπτικά πάνελ, αλλά κυρίως στα ταμεία των σούπερ μάρκετ: «δεν βγαίνει ο μήνας». Και όσο οι κυβερνήσεις μιλούν με μακροοικονομικούς δείκτες, οι πολίτες μετρούν «μικρο-σοκ» στο ρεύμα, στο ενοίκιο, στα καύσιμα, στο καλάθι της εβδομάδας.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης – tilegrafimanews.gr
Οι επίσημες στατιστικές υπηρεσίες δείχνουν ότι ο πληθωρισμός υποχωρεί σε σχέση με τα προηγούμενα κύματα, όμως η πραγματικότητα που βιώνουν τα νοικοκυριά είναι πιο σύνθετη: οι τιμές ανέβηκαν γρήγορα, κατέβηκαν λίγο (ή καθόλου) και στο μεταξύ το εισόδημα δεν πρόλαβε. Οι αναλυτές μιλούν για «κόπωση από την ακρίβεια» και για το πολιτικό αποτύπωμα της λέξης affordability – προσιτότητα. Τα δεδομένα που δημοσιεύονται σε οργανισμούς όπως ο OECD αποτυπώνουν τη μεγάλη εικόνα, αλλά η πολιτική κρίση χτίζεται στις μικρές καθημερινές συναλλαγές.
ΗΠΑ: το κόστος ζωής ως «δημοψήφισμα» για την εξουσία
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το θέμα «κόστος ζωής» έχει μετατραπεί σε άτυπο δημοψήφισμα για κάθε κυβέρνηση. Η αγορά εργασίας μπορεί να εμφανίζει αντοχές, όμως το αίσθημα ότι «τα χρήματα δεν φτάνουν» γεννά κυνισμό απέναντι στους θεσμούς και θυμό απέναντι σε όσους εμφανίζονται ως «προνομιούχοι». Οι πολίτες δεν διαβάζουν αναλύσεις∙ βλέπουν αυξήσεις στις υπηρεσίες, στα τρόφιμα και στο κόστος στέγασης. Κι όταν έρχεται η ώρα της κάλπης, η ψήφος γίνεται τιμωρητική. Τα στοιχεία πληθωρισμού και μισθών που δημοσιεύει το Bureau of Labor Statistics λειτουργούν ως υπόβαθρο – αλλά η πολιτική συμπεριφορά καθορίζεται από το «βίωμα», όχι από το γράφημα.
Καναδάς: στέγη, τρόφιμα, «ζωή πιο ακριβή από ποτέ»
Στον Καναδά, η συζήτηση για την ακρίβεια έχει ενοποιηθεί με την κρίση στέγασης. Το ενοίκιο και η αγορά κατοικίας θεωρούνται από τους πολίτες το «κλειδί» που κλειδώνει τα πάντα: από την απόφαση να κάνουν παιδί μέχρι το αν θα φύγουν από μια πόλη. Ακόμη κι όταν οι τιμές σταθεροποιούνται σε κάποιες κατηγορίες, η αίσθηση ότι η κοινωνική κινητικότητα κόλλησε, σπρώχνει τους ψηφοφόρους προς αντι-συστημικές επιλογές ή προς την αποχή. Τα επίσημα οικονομικά δεδομένα της χώρας αποτυπώνονται από τη Statistics Canada, όμως το πολιτικό αποτέλεσμα παράγεται από την ανασφάλεια της «καθημερινής προσιτότητας».
Γερμανία: η «πειθαρχία» δοκιμάζεται από την καθημερινότητα
Η Γερμανία, χώρα που παραδοσιακά εμπιστεύεται τη σταθερότητα, βλέπει την καθημερινή οικονομική πίεση να μετατρέπεται σε πολιτική αστάθεια. Η συζήτηση δεν είναι μόνο για τον πληθωρισμό, αλλά για την αίσθηση απώλειας ελέγχου: λογαριασμοί, ενέργεια, στέγη, μετάβαση της βιομηχανίας, φόβοι για το αύριο. Σε ένα τέτοιο κλίμα, οι απαντήσεις που μοιάζουν τεχνοκρατικές δεν «πιάνουν», ενώ τα κόμματα που υπόσχονται απλά, απόλυτα και σκληρά μέτρα κερδίζουν χώρο. Η ευρωπαϊκή στατιστική εικόνα για τιμές και εισοδήματα αποτυπώνεται συστηματικά από τη Eurostat, όμως στην πολιτική αρένα η συζήτηση καταλήγει σε ένα ερώτημα: «ποιος θα με προστατεύσει εδώ και τώρα;».
Γαλλία: θυμός, κούραση και κρίση αξιοπιστίας
Στη Γαλλία, η ακρίβεια «κουμπώνει» πάνω σε μια ήδη φορτισμένη σχέση μεταξύ κοινωνίας και εξουσίας. Το αφήγημα της προόδου συγκρούεται με τη βιωμένη πραγματικότητα της περιφέρειας, των χαμηλών εισοδημάτων και της μεσαίας τάξης που νιώθει ότι κατεβαίνει σκαλοπάτια. Οι μεγάλες εξαγγελίες μοιάζουν μακρινές όταν το πρακτικό πρόβλημα είναι η θέρμανση, το σούπερ μάρκετ και το ενοίκιο. Έτσι, η δυσπιστία προς τους «πάνω» δεν μένει πολιτική κριτική – γίνεται πολιτισμική στάση: «δεν μας ακούν».
Ηνωμένο Βασίλειο: μετά το Brexit, «κανείς δεν πιστεύει ότι θα καλυτερέψει σύντομα»
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το κόστος ζωής έχει γίνει μόνιμο θέμα, με έντονο αποτύπωμα στους λογαριασμούς ενέργειας, στη στέγη και στα βασικά αγαθά. Το ενδιαφέρον εδώ είναι ο ψυχολογικός παράγοντας: ακόμη κι όταν κάποιοι δείκτες βελτιώνονται, μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας δεν πιστεύει ότι η βελτίωση θα φτάσει στη δική του τσέπη. Αυτή η «έλλειψη προσδοκίας» είναι πολιτικά εκρηκτική: γεννά αποστροφή για τα παραδοσιακά κόμματα και ενισχύει ακραίες ή ριζοσπαστικές φωνές. Τα επίσημα στοιχεία τιμών και εισοδήματος καταγράφονται από το Office for National Statistics, αλλά το πολιτικό θερμόμετρο ανεβαίνει από τη διάχυτη αίσθηση αδιεξόδου.
Τι σημαίνει αυτό για την Ευρώπη – και για την Ελλάδα
Το κοινό μοτίβο στις πέντε χώρες είναι απλό: όταν η ακρίβεια διαρκεί, η εμπιστοσύνη «λιώνει». Οι πολίτες δεν τιμωρούν μόνο πολιτικές αποφάσεις – τιμωρούν την αίσθηση ότι οι ελίτ ζουν σε άλλο σύμπαν. Αυτό το κύμα δεν σταματά στα σύνορα. Για την Ευρώπη, προμηνύει μια περίοδο μεγαλύτερης αστάθειας, δυσκολότερων συμβιβασμών και πίεσης για μέτρα άμεσης ανακούφισης. Για την Ελλάδα, που παρακολουθεί στενά τις κοινωνικές μετατοπίσεις στη Δύση, το μήνυμα είναι διπλό: ή παράγεις χειροπιαστή ανακούφιση στην καθημερινότητα ή πληρώνεις πολιτικό κόστος. Και σε αυτή τη φάση, ο λογαριασμός έρχεται γρήγορα.
