ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ: Καθαρό μήνυμα προς την Άγκυρα ότι στο κοινό ευρωπαϊκό αμυντικό πρόγραμμα SAFE «δεν μπορούν να μετέχουν χώρες που απειλούν με πόλεμο κράτη-μέλη» έστειλε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, στις κοινές δηλώσεις του με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, μετά τη συνάντηση στο Μέγαρο Μαξίμου.
Ρεπορτάζ: Παντελής Χαριτάκης
Παράλληλα, ο πρωθυπουργός επανέφερε την ιδέα για κοινό ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο στην άμυνα, ενώ εξέφρασε ανησυχία για τη Μέση Ανατολή και τη «μη ανεκτή παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας του Κατάρ», ζητώντας αποφυγή περαιτέρω κλιμάκωσης στη Γάζα.
Το πλαίσιο των δηλώσεων διαμορφώνεται από μια Ευρώπη που τρέχει να καλύψει «κενά αποτροπής» και από μια Ελλάδα που βλέπει αυξημένες αφίξεις στην Κρήτη τους τελευταίους μήνες, ζητώντας περισσότερη στήριξη από την ΕΕ στα κράτη πρώτης γραμμής. Η ατζέντα Μητσοτάκη–Κόστα συνδέει ασφάλεια–ανταγωνιστικότητα–μετανάστευση σε ένα ενιαίο αφήγημα ευρωπαϊκής στρατηγικής ανθεκτικότητας.
Τι είναι το SAFE και γιατί αφορά την Ελλάδα (και την Τουρκία)
Το SAFE (Security Action for Europe) είναι το νέο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο ύψους 150 δισ. ευρώ για δάνεια χαμηλού κόστους προς τα κράτη-μέλη, με στόχο ταχείες, μεγάλες επενδύσεις σε αμυντικές δυνατότητες και κοινές προμήθειες με «ευρωπαϊκή προτίμηση» (τουλάχιστον 65%). Η ρύθμιση εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 27 Μαΐου 2025 και τέθηκε σε λειτουργία το καλοκαίρι, με ήδη 19 χώρες να δηλώνουν συμμετοχή. Η Ελλάδα βλέπει στο SAFE έναν επιταχυντή για αντιαεροπορική/αντιπυραυλική προστασία, πυρομαχικά, συστήματα UAV/αντι-UAV και κρίσιμες διασυνδέσεις βιομηχανίας.
Στο πολιτικό πεδίο, οι όροι συμμετοχής τρίτων χωρών στο οικοσύστημα προμηθειών του SAFE (μέσω συνεργασιών/υπεργολαβιών) έγιναν αντικείμενο συζήτησης ήδη από την έγκριση του κανονισμού. Εκεί ακριβώς τοποθετήθηκε ο κ. Μητσοτάκης, λέγοντας – με ξεκάθαρη αναφορά στην Τουρκία – ότι δεν μπορεί να μετέχει ένα κράτος που διατηρεί casus belli έναντι κράτους-μέλους. Η θέση αυτή «κουμπώνει» με την ευρωπαϊκή στόχευση: το SAFE ενισχύει την κοινή ασφάλεια· δεν μπορεί να χρηματοδοτεί τις αμφισβητήσεις της.
Η παρουσία Κόστα στην Αθήνα και το μήνυμα της Ευρώπης
Η επίσκεψη του Αντόνιο Κόστα στην Αθήνα εντάσσεται στην περιοδεία του σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Το πρόγραμμα του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου επιβεβαίωνε στάση στην Αθήνα τη Δευτέρα 15 Σεπτεμβρίου, με κοινές δηλώσεις και συντονισμό θέσεων ενόψει των επόμενων συνόδων. Από ελληνικής πλευράς, το σήμα ήταν διπλό: στήριξη στην αμυντική ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και έμφαση στα μακροοικονομικά θεμέλια που – όπως τόνισε ο κ. Κόστα – απαιτούνται για να στηριχθεί πολιτική ασφάλειας με πραγματικό βάθος.
«Από την Πολωνία μέχρι την Κρήτη»: άμυνα, σύνορα και μεταναστευτική πίεση
Στις δηλώσεις του, ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε στη στήριξη της Ελλάδας στην Πολωνία έναντι παραβιάσεων του εναέριου χώρου της, επαναφέροντας το πλαίσιο της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης. Την ίδια στιγμή, ανέδειξε ως ελληνική προτεραιότητα την προστασία των συνόρων και τη βοήθεια προς τα κράτη πρώτης γραμμής, καθώς οι αφίξεις στην Κρήτη αυξήθηκαν θεαματικά φέτος (το καλοκαίρι η κυβέρνηση επέβαλε τρίμηνη αναστολή καταγραφής αιτήσεων ασύλου για αφίξεις από τη Βόρεια Αφρική, μέτρο που – σύμφωνα με στοιχεία και ρεπορτάζ – μείωσε τις ροές τον Αύγουστο).
Σε αυτό το σκηνικό, η εξίσωση «ασφάλεια–σύνορα–βιομηχανία» που υιοθετεί η Αθήνα δεν είναι μόνο εθνική ρητορική: είναι η νέα ευρωπαϊκή κανονικότητα. Με το SAFE, η ΕΕ συντονίζει προμήθειες και συγχρηματοδοτήσεις, ενώ συζητά ενίσχυση των επιχειρησιακών της εργαλείων στα εξωτερικά σύνορα (και της ευρωπαϊκής υπηρεσίας ασύλου όπου χρειάζεται). Η Επιτροπή και το Συμβούλιοπαρουσιάζουν το πρόγραμμα ως «γέφυρα» από τα έκτακτα μέτρα της διετίας σε μακροπρόθεσμη αμυντική βάση, με εκταμιεύσεις από το 2026.
Πώς «μεταφράζεται» το σκληρό μήνυμα στην Τουρκία
Η γραμμή Μητσοτάκη έχει δύο άξονες:
1. Κανόνες συμμετοχής: όποιος επιθυμεί να συνδεθεί με τις ευρωπαϊκές αμυντικές αλυσίδες αξίας δεν μπορεί να απειλεί κράτος-μέλος ή να εργαλειοποιεί την ένταση.
2. Ανοιχτή πόρτα υπό όρους: «είναι στο χέρι τους να οικοδομήσουν καλές σχέσεις με την Ευρώπη» – δηλαδή, έμπρακτος σεβασμός σε Διεθνές Δίκαιο/συνοριακή ακεραιότητακαι τερματισμός του casus belli στο Αιγαίο.
Οι δηλώσεις έρχονται ενώ το SAFE μπαίνει στη φάση εθνικών επενδυτικών σχεδίων και πρώτων δεσμεύσεων κεφαλαίων. Δηλαδή, τώρα κρίνεται ποιος θα βρεθεί – και με ποιον ρόλο – στις αλυσίδες προμηθειών των αντιαεροπορικών συστημάτων, πυρομαχικών, drones, κυβερνοασφάλειας. Σε αυτή τη «μεγάλη σκακιέρα», η Αθήνα επιδιώκει να κατοχυρώσει ρητά ότι τα ευρωπαϊκά κεφάλαια δεν πρέπει να καταλήγουν σε τεχνολογίες που στρέφονται κατά κράτους-μέλους.
Το οικονομικό αποτύπωμα για την Ελλάδα
Η ελληνική πλευρά βλέπει στο SAFE όχι μόνο ασφάλεια, αλλά και βιομηχανική πολιτική. Τα χαμηλότοκα δάνεια μπορούν να μοχλεύσουν συμπράξεις ελληνικών εταιρειών με ευρωπαϊκούς ομίλους για συν-παραγωγές, μεταφορά τεχνογνωσίας και αναβάθμιση υποδομών (γραμμές πυρομαχικών, ηλεκτρονικά, MRO). Παράλληλα, η πρόταση Μητσοτάκη για κοινό χρηματοδοτικό εργαλείο (πέραν του SAFE) στοχεύει να διασφαλίσει ότι τα projects ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος (όπως μια ολοκληρωμένη ομπρέλα αντιπυραυλικής άμυνας) δεν θα «σπάσουν» σε εθνικές νησίδες, αλλά θα αποκτήσουν κλίμακα και διαλειτουργικότητα.
Μετανάστευση: η δύσκολη εξίσωση της «πρώτης γραμμής»
Η αύξηση αφίξεων στην Κρήτη – και η συνεπακόλουθη πίεση σε δομές πρώτης υποδοχής – έφερε το ζήτημα στο κέντρο της συζήτησης. Η κυβέρνηση προωθεί σκληρότερη πολιτική αποτροπής και ενίσχυση υποδομών, ενώ ζητά ευρωπαϊκή συνδρομή και επιμερισμό (ενίσχυση FRONTEX, επαναπροωθήσεις κατά Διεθνές Δίκαιο, συμφωνίες με τρίτες χώρες). Οι αριθμοί του καλοκαιριού και η προσωρινή αναστολή ασύλου για αφίξεις από Βόρεια Αφρική αντιμετωπίζονται ως «έκτακτα εργαλεία»· ωστόσο, η Αθήνα γνωρίζει ότι μόνιμη λύση θα υπάρξει μόνο μέσα από κοινή ευρωπαϊκή πολιτική που θωρακίζει τα σύνορα, χωρίς να ρηγματώνει το κράτος δικαίου.
Τι κρατάμε από τις δηλώσεις
• Σαφής κόκκινη γραμμή προς την Άγκυρα: καμία συμμετοχή στο SAFE όσο υφίσταται casus belli και πρακτικές απειλής κατά κράτους-μέλους.
• Ευρωπαϊκός βηματισμός στην άμυνα: από την πολιτική διακήρυξη στην κοινή χρηματοδότηση και στις αλυσίδες προμηθειών.
• Πίεση στα σύνορα και ανάγκη ευρωπαϊκής στήριξης σε κράτη πρώτης γραμμής – με την Κρήτη στο επίκεντρο.
• Μακροοικονομικό υπόβαθρο και ανταγωνιστικότητα ως προϋπόθεση για βιώσιμη ασφάλεια, όπως υπογράμμισε ο κ. Κόστα.
Στην πράξη, το «σκληρό μήνυμα» της Αθήνας δεν είναι λεκτικό πυροτέχνημα, αλλά πλαίσιο αρχών: Ευρώπη που επενδύει στην ασφάλειά της δεν μπορεί να χρηματοδοτεί με ευνοϊκούς όρους χώρες που απειλούν κράτη-μέλη. Καθώς το SAFE περνά από την εξαγγελία στην εφαρμογή, η Ελλάδα διεκδικεί ρόλο διαμορφωτή κανόνων – στο τραπέζι των προμηθειών, στις συμμαχίες βιομηχανίας και, πρωτίστως, στη συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
