ΕΝΟΙΚΙΑΣΤΕΣ: Ένα νέο σύστημα που αλλάζει τους κανόνες της ενοικίασης-Σε μια συγκυρία όπου η στεγαστική κρίση έχει εξελιχθεί σε κοινωνική ασφυξία, η κυβέρνηση προχωρά στην ενεργοποίηση ενός νέου πληροφοριακού μηχανισμού υπό την ευθύνη του Υπουργείου Οικονομικών, ο οποίος αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία εντός του 2026.
Ρεπορτάζ: Κατερίνα Θεοχάρη
Το Μητρώο Παρακολούθησης Ιδιωτικού Χρέους, ήδη γνωστό ως «Τειρεσίας των ενοικιαστών», φιλοδοξεί να πιστοποιεί τη «φερεγγυότητα» κάθε υποψήφιου ενοικιαστή, εισάγοντας ένα καθεστώς ψηφιακής αξιολόγησης που μετατρέπει τη στέγη από κοινωνικό δικαίωμα σε προνόμιο.
Ποιος κρατά τα δεδομένα και ποιος κρίνει
Στην καρδιά του νέου συστήματος βρίσκεται η Ανεξάρτητη Αρχή Πιστοληπτικής Αξιολόγησης, η οποία συστάθηκε το 2022 με αποστολή τη συλλογή, αποθήκευση και επεξεργασία δεδομένων πιστοληπτικής συμπεριφοράς φυσικών και νομικών προσώπων. Η Αρχή θα παράγει ένα «πιστοποιητικό φερεγγυότητας», ένα είδος credit score, το οποίο θα συνοδεύει τον πολίτη σε κάθε προσπάθεια εξεύρεσης κατοικίας.
Ο ιδιοκτήτης ως «μικρή τράπεζα»
Με το νέο καθεστώς, ο ιδιοκτήτης ακινήτου αποκτά ρόλο αντίστοιχο με αυτόν ενός πιστωτικού ιδρύματος. Θα μπορεί να ελέγχει αν ο υποψήφιος ενοικιαστής πλήρωνε στην ώρα του προηγούμενα ενοίκια, αν εμφάνισε καθυστερήσεις ή αν καταγράφεται ως «επισφαλής». Η απόφαση για το ποιος θα στεγαστεί δεν θα βασίζεται πλέον στην ανθρώπινη επαφή, αλλά σε έναν ψυχρό αλγόριθμο.
Τι δεδομένα «ανοίγουν»
Το εύρος του φακελώματος ξεπερνά κατά πολύ τα ενοίκια. Στο σύστημα θα ενσωματώνονται στοιχεία για λογαριασμούς ρεύματος και νερού, τραπεζικά δάνεια, ρυθμίσεις, καθώς και οφειλές προς το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία, με διασταυρώσεις από την ΑΑΔΕ. Το οικονομικό ιστορικό του πολίτη γίνεται πλήρως ορατό σε τρίτους, χωρίς μέχρι στιγμής να έχουν παρουσιαστεί σαφείς δικλίδες προστασίας.
Από τη φερεγγυότητα στον κοινωνικό αποκλεισμό
Στην πράξη, ο «Τειρεσίας των ενοικιαστών» εισάγει ένα σύστημα κοινωνικής πίστωσης στα πρότυπα διεθνών μοντέλων μαζικής αξιολόγησης. Δεν είναι τυχαίο ότι ευρωπαϊκοί θεσμοί όπως το European Data Protection Board έχουν επανειλημμένα προειδοποιήσει για τον κίνδυνο κατάχρησης τέτοιων συστημάτων, ειδικά όταν συνδέονται με βασικά κοινωνικά αγαθά. Ένα παλιό χρέος ή μια περίοδος ανεργίας μπορεί να μετατραπεί σε μόνιμο στίγμα.
Τα επίσημα στοιχεία που διαψεύδουν το αφήγημα
Η κυβερνητική επιχειρηματολογία επικαλείται την ανάγκη προστασίας των ιδιοκτητών από τους κακοπληρωτές. Ωστόσο, τα ίδια τα στοιχεία της ΑΑΔΕ δείχνουν ότι τα ανείσπρακτα ενοίκια αντιστοιχούν μόλις στο 0,18% του συνόλου των μισθωμάτων πανελλαδικά. Το μέτρο δεν έρχεται να θεραπεύσει μια υπαρκτή πληγή της αγοράς, αλλά να εγκαθιδρύσει ένα νέο καθεστώς ελέγχου και αποκλεισμού.
Προσωπικά δεδομένα χωρίς ουσιαστική ασπίδα
Παράλληλα, οργανώσεις για την προστασία της ιδιωτικότητας, όπως η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, έχουν επισημάνει ότι η μαζική πρόσβαση σε οικονομικά δεδομένα πολιτών εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους. Χωρίς αυστηρούς μηχανισμούς ελέγχου, ο δρόμος για κατάχρηση, εκβιασμό ή αθέμιτες διακρίσεις είναι ανοιχτός.
Μια δυστοπία που χτίζεται βήμα βήμα
Ο «Τειρεσίας των ενοικιαστών» δεν είναι ένα ουδέτερο τεχνοκρατικό εργαλείο. Εντάσσεται σε μια ευρύτερη λογική ψηφιακής επιτήρησης, που συνδέεται με τον προσωπικό αριθμό και την ολοένα μεγαλύτερη διαφάνεια του πολίτη απέναντι στο κράτος και την αγορά. Όπως προειδοποιούν αναλυτές, η αποδοχή τέτοιων συστημάτων ανοίγει τον δρόμο για κοινωνικό ρατσισμό με ψηφιακή σφραγίδα.
Το διακύβευμα της επόμενης μέρας
Το μέτρο βρίσκεται ακόμη σε φάση σχεδιασμού και «μέτρησης αντιδράσεων». Το ερώτημα είναι αν η κοινωνία θα αντιληφθεί εγκαίρως ότι η στέγη μετατρέπεται σε προϊόν αξιολόγησης και όχι σε δικαίωμα. Γιατί σε αυτό το νέο τοπίο, αφερέγγυος για το σύστημα σημαίνει αφερέγγυος για τη ζωή. Και αυτό δεν είναι απλώς στεγαστική πολιτική· είναι κοινωνική αναδιάρθρωση με ψηφιακούς όρους.
