Ψηφιακή Ταυτότητα: Η προειδοποίηση της δημοφιλούς δημοσιογράφου-Με μία ανάρτηση που προκάλεσε θόρυβο, η δημοσιογράφος Μαρία Δεναξά κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για το ψηφιακό μέλλον που σχεδιάζεται παγκοσμίως.
Επιμέλεια – Παντελής Χαριτάκης
«Η ψηφιακή ταυτότητα δεν είναι πρόοδος, είναι παγίδα», αναφέρει χαρακτηριστικά, περιγράφοντας ένα σύστημα που μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη κοινωνικό έλεγχο των πολιτών, πίσω από το προσωπείο της τεχνολογικής εξέλιξης και της “καινοτομίας”.
Η προειδοποίησή της δεν είναι θεωρητική. Εστιάζει σε πραγματικά παραδείγματα κρατών όπου η ψηφιακή ταυτοποίηση των πολιτών έχει ήδη περάσει σε επόμενο επίπεδο, δημιουργώντας έναν ψηφιακό μηχανισμό επιτήρησης που μετατρέπει το άτομο σε «κωδικό» και την κοινωνία σε «δεδομένα».
Το κινεζικό πρότυπο του ελέγχου
Όπως σημειώνει η Δεναξά, το πείραμα ξεκίνησε από την Κίνα, όπου εφαρμόστηκε το σύστημα κοινωνικής πίστωσης (Social Credit System). Κάθε πολίτης διαθέτει έναν QR κωδικό που συνδέεται με την κεντρική κρατική βάση δεδομένων. Μέσα σε λίγα χρόνια, η καινοτομία αυτή μετατράπηκε σε εργαλείο αξιολόγησης και τιμωρίας: ένα σχόλιο, μια καθυστερημένη πληρωμή ή μια «ανεπιθύμητη» άποψη μπορεί να ρίξει τη βαθμολογία σου, στερώντας δικαιώματα όπως ταξίδια, εργασία ή πρόσβαση σε τράπεζες.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει μελετήσει το κινεζικό μοντέλο, όπως επιβεβαιώνεται και από επίσημες εκθέσεις για την «ασφαλή ψηφιακή ταυτοποίηση». Όμως, η ανησυχία πολλών αναλυτών είναι ότι η Ευρώπη —αντί να αποφύγει τις υπερβολές του Πεκίνου— τις υιοθετεί σταδιακά, με πρόσχημα την προστασία των πολιτών και την ασφάλεια των συναλλαγών.
Η Ευρώπη βαδίζει προς την ίδια κατεύθυνση
Η Δεναξά καταγγέλλει ότι πίσω από την έννοια της “ψηφιακής προόδου” και της “συμμετοχικής κοινωνίας” κρύβεται ένα ευρωπαϊκό σχέδιο συγκέντρωσης όλων των προσωπικών δεδομένων σε ενιαία πλατφόρμα. Από το ΑΜΚΑ, το δίπλωμα οδήγησης και το υγειονομικό πάσο έως τις τραπεζικές συναλλαγές και την ηλεκτρονική υπογραφή, όλα θα συγχωνευθούν σε μία ηλεκτρονική ταυτότητα.
Σύμφωνα με έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η ψηφιακή ταυτότητα θα είναι «εθελοντική». Όμως, στην πράξη, χωρίς αυτήν ο πολίτης δεν θα μπορεί να συνδεθεί στο gov.gr, να ανοίξει τραπεζικό λογαριασμό ή να χρησιμοποιήσει υπηρεσίες του Δημοσίου. Έτσι, η “εθελοντικότητα” μετατρέπεται σε υποχρεωτική συμμόρφωση μέσα από την καθημερινή ανάγκη πρόσβασης.
Από την άνεση στην επιτήρηση
«Ένα κλικ για να ταυτοποιηθείς, ένα κλικ για να διαγραφείς», γράφει η Μαρία Δεναξά, τονίζοντας πως το πρόβλημα δεν είναι η τεχνολογία, αλλά αυτοί που τη διαχειρίζονται. Η ίδια θεωρεί ότι ο πολίτης θα μετατραπεί σε έναν “ψηφιακό αριθμό”, έναν αναλώσιμο κωδικό που μπορεί να διαγραφεί με απόφαση μιας πλατφόρμας.
Ο φόβος αυτός ενισχύεται από τη ραγδαία ανάπτυξη των Ψηφιακών Νομισμάτων Κεντρικών Τραπεζών (CBDC), που ήδη δοκιμάζονται πιλοτικά από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Αν το νόμισμα, η ταυτότητα και η υγεία συνδεθούν, τότε ο πολίτης θα ζει μέσα σε ένα σύστημα απόλυτης ιχνηλασιμότητας. Όπως σχολιάζει η Δεναξά, «όταν επιβάλλουν τον απόλυτο έλεγχο, ελέγχουν την κοινωνία – και κοινωνικά είσαι μελλοθάνατος ανά πάσα στιγμή».
Οι ιστορικές μνήμες που επιστρέφουν
Η δημοσιογράφος κάνει μια συγκλονιστική ιστορική αναλογία, αναφερόμενη στα νούμερα ταυτοποίησης που δίνονταν στους κρατουμένους των στρατοπέδων συγκέντρωσης στο Άουσβιτς. «Αύριο, ο προσωπικός σου αριθμός θα είναι η ταυτότητά σου», γράφει, επισημαίνοντας ότι η αποπροσωποποίηση του πολίτη είναι το πρώτο βήμα για την απώλεια της ελευθερίας.
Αυτή η ρητορική δεν είναι υπερβολική. Σύμφωνα με ανάλυση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, οι ψηφιακές ταυτότητες θα αποτελέσουν «κλειδί συμμετοχής στη μελλοντική παγκόσμια οικονομία». Όμως, όταν η “συμμετοχή” απαιτεί απόλυτη συμμόρφωση, η δημοκρατία κινδυνεύει να μετατραπεί σε σύστημα επιτρεπόμενων πράξεων, όχι δικαιωμάτων.
Ο πολίτης ως προϊόν
Στον ψηφιακό κόσμο που περιγράφει η Δεναξά, ο άνθρωπος δεν είναι πλέον πρόσωπο αλλά δεδομένο. Κάθε ανάρτηση, κάθε αγορά, κάθε μετακίνηση δημιουργεί ένα προφίλ, το οποίο αξιοποιείται από κυβερνήσεις και εταιρείες. Η διαφορά είναι ότι τώρα ο έλεγχος θα είναι κεντρικός και διακρατικός, όχι απλώς εμπορικός.
Η «έξυπνη κοινωνία» που προωθείται μέσω της τεχνητής νοημοσύνης και των διασυνδεδεμένων συστημάτων δεν θα λειτουργεί υπέρ της ελευθερίας, αλλά υπέρ της πειθαρχίας. Όπως τονίζει η Δεναξά, «όταν ο άνθρωπος παύει να είναι πολίτης και γίνεται κωδικός, τότε η εξουσία δεν έχει όρια».
Το δίλημμα της εποχής μας
Η παρέμβαση της Μαρίας Δεναξά δεν είναι απλώς μια προσωπική άποψη, αλλά μια κραυγή προειδοποίησης σε μια περίοδο όπου η κοινωνία μοιάζει να υποδέχεται αμέριμνα τον “ψηφιακό παράδεισο”. Οι τεχνολογίες ταυτοποίησης υπόσχονται ασφάλεια και ευκολία, όμως το τίμημα είναι η παράδοση της ιδιωτικότητας.
Όπως καταλήγει η ίδια:
«Δεν είναι η τεχνολογία επικίνδυνη. Είναι αυτοί που τη διαχειρίζονται».
Η φωνή της Δεναξά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο κύμα δημοσιογραφικής και κοινωνικής ανησυχίας που ζητά διαφάνεια, νομική προστασία και δημόσιο διάλογο προτού οι πολίτες βρεθούν εγκλωβισμένοι σε μια “ψηφιακή φυλακή με ευρωπαϊκό λογότυπο”.
