ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ: Διπλό μήνυμα: ενίσχυση 250 ευρώ και ανησυχία για το μέλλον των συντάξεων-Ένα έκτακτο βοήθημα 250 ευρώ για πάνω από 1 εκατ. συνταξιούχους άνω των 65 ετών έρχεται στις 28 Νοεμβρίου, την ίδια στιγμή που το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και το Ελεγκτικό Συνέδριο «διαβάζουν» εντελώς διαφορετικά το μέλλον του ασφαλιστικού.
Ρεπορτάζ: Παντελής Χαριτάκης
Διαβάστε όλες τις ειδήσεις από το tilegrafimanews.gr
News: Από τη μία, η κυβέρνηση επιμένει ότι το σύστημα παραμένει βιώσιμο έως το 2070, από την άλλη όμως οι ανώτατοι δικαστές και οι ευρωπαϊκές αρχές προειδοποιούν ότι η δημογραφική γήρανση και η σχεδόν αποκλειστική εξάρτηση από τον πρώτο πυλώνα δημιουργούν έναν κίνδυνο που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η εφάπαξ ενίσχυση των 250 ευρώ λειτουργεί ως προσωρινή «ανάσα» για τους χαμηλοσυνταξιούχους, χωρίς όμως να ακυρώνει τις μεγάλες συζητήσεις για το ποιος θα πληρώνει τις συντάξεις των επόμενων γενεών.
Ποιοι θα πάρουν τα 250 ευρώ – Τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια
Το επίδομα των 250 ευρώ θα χορηγηθεί φέτος:
• σε πάνω από 1 εκατ. συνταξιούχους άνω των 65 ετών,
• καθώς και σε περίπου 300.000 δικαιούχους επιδομάτων αναπηρίας και σύνταξης ανασφάλιστων υπερηλίκων από τον ΟΠΕΚΑ.
Για τους συνταξιούχους, κλειδιά είναι:
• Ηλικία: πρέπει να έχουν κλείσει τα 65 έτη έως τον Δεκέμβριο 2024. Όσοι γίνονται 65 μέσα στο 2025 μεταφέρονται για πληρωμή τον Νοέμβριο 2026.
• Χρόνος συνταξιοδότησης: πρέπει να λαμβάνουν σύνταξη έως και τον Σεπτέμβριο 2025. Όσοι μπουν στη σύνταξη Οκτώβριο–Δεκέμβριο 2025, δεν θα πάρουν φέτος το 250άρι, αλλά θα το λάβουν το 2026.
• Καθεστώς σύνταξης: όσοι λαμβάνουν ακόμη προσωρινή σύνταξη δεν εντάσσονται στη φετινή πληρωμή, αλλά θεωρούνται πιθανοί δικαιούχοι για την επόμενη χρονιά.
Τα εισοδηματικά όρια είναι:
• Άγαμοι / χήροι: ετήσιο φορολογητέο εισόδημα έως 14.000 ευρώ.
• Έγγαμοι: οικογενειακό εισόδημα έως 26.000 ευρώ.
Παράλληλα, η ακίνητη περιουσία δεν πρέπει να υπερβαίνει:
• 200.000 ευρώ για άγαμους,
• 300.000 ευρώ για έγγαμους.
Στα πραγματικά εισοδήματα συνυπολογίζονται και ενοίκια ή εισόδημα από εργασία για όσους συνεχίζουν να απασχολούνται. Αν τα συνολικά ποσά ξεπεράσουν τα όρια, ο συνταξιούχος «κόβεται» από το επίδομα.
Πώς επηρεάζει η προσωπική διαφορά – Ποιοι κινδυνεύουν να μείνουν εκτός
Καθοριστικό ρόλο για το 250άρι παίζει και η προσωπική διαφορά.
Παράδειγμα:
• Συνταξιούχος με κύρια σύνταξη 1.000 ευρώ τον μήνα βρίσκεται θεωρητικά εντός κριτηρίων.
• Αν όμως έχει 300 ευρώ προσωπική διαφορά, το μηνιαίο ποσό φτάνει τα 1.300 ευρώ. Σε ετήσια βάση, το εισόδημα ξεπερνά τις 14.000 ευρώ, με αποτέλεσμα να αποκλείεται από την ενίσχυση.
Το ίδιο ισχύει και για τα ζευγάρια: για να πληρωθεί το 250άρι και στους δύο, πρέπει:
• να έχουν και οι δύο κλείσει τα 65 μέχρι τον Δεκέμβριο 2024 και
• το συνολικό φορολογητέο μηνιαίο εισόδημα τους (μετά τις κρατήσεις) να μην υπερβαίνει περίπου τα 2.167 ευρώ.
Για έναν μεμονωμένο συνταξιούχο άνω των 65, το «ψαλίδι» μπαίνει περίπου στα 1.167 ευρώ προ φόρου τον μήνα, μαζί με τυχόν άλλα εισοδήματα.
Το καμπανάκι του Ελεγκτικού Συνεδρίου: 95% εξάρτηση από τον πρώτο πυλώνα
Την ώρα που τα 250 ευρώ επιχειρούν να απαλύνουν τις πιέσεις των πιο ευάλωτων, η τελευταία έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου χτυπάει σοβαρό «καμπανάκι»:
το ελληνικό ασφαλιστικό βασίζεται σε ποσοστό άνω του 95% στον πρώτο πυλώνα, δηλαδή στο δημόσιο, αναδιανεμητικό σύστημα και στις εισφορές των σημερινών εργαζομένων, εξηγούν ειδικοί αναλυτές στο tilegrafimanews.gr
Σε συνδυασμό με τη ραγδαία δημογραφική γήρανση, αυτό σημαίνει ότι ολοένα και λιγότεροι εργαζόμενοι θα καλούνται να πληρώνουν συντάξεις για περισσότερους συνταξιούχους.
Αντίστοιχες προειδοποιήσεις διατυπώνει και η EIOPA, τονίζοντας ότι «τα μαθηματικά του κοινωνικού συμβολαίου δεν βγαίνουν» σε μια Ευρώπη όπου ο λόγος εργαζομένων/συνταξιούχων επιδεινώνεται.
Για την Ελλάδα, όπου η γήρανση είναι ακόμη πιο έντονη, οι κίνδυνοι θεωρούνται μεγαλύτεροι εάν δεν ενισχυθούν έγκαιρα οι συμπληρωματικοί πυλώνες επαγγελματικής και ιδιωτικής ασφάλισης.
Τι δείχνουν τα ευρωπαϊκά στοιχεία: βιωσιμότητα ως το 2070 – αλλά με προϋποθέσεις
Απέναντι σε αυτές τις ενστάσεις, η κυβέρνηση και οι ειδικοί του ασφαλιστικού τονίζουν ότι τα ευρωπαϊκά σενάρια δείχνουν πως το ελληνικό σύστημα παραμένει βιώσιμο έως το 2070.
Σύμφωνα με τον Ageing Report 2024 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:
• ο δείκτης συνταξιοδοτικής δαπάνης στην Ελλάδα ήταν 14,5% του ΑΕΠ το 2022
• και εκτιμάται ότι θα πέσει στο 12% το 2070, πολύ κάτω από το ανώτατο «όριο συναγερμού» του 16,2%.
Παράλληλα, η κρατική χρηματοδότηση:
• από περίπου 7% του ΑΕΠ το 2022
• υποχωρεί στο 4,5% το 2070, πλησιάζοντας τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ μεγαλύτερο βάρος αναλαμβάνουν οι εισφορές των εργαζομένων.
Ήδη ο λόγος έχει αντιστραφεί:
ενώ παλαιότερα ο προϋπολογισμός κάλυπτε πάνω από 53% της συνταξιοδοτικής δαπάνης, σήμερα το ποσοστό αυτό πέφτει κάτω από το 43%, με τις εισφορές να ανεβαίνουν περίπου στο 57%.
Ο διδάκτωρ του Παντείου Βασίλης Μπέτσης σημειώνει ότι η ισχυρότερη ανάπτυξη, η άνοδος μισθών και η πτώση της ανεργίας βοηθούν να «μαζεύεται» το κόστος των συντάξεων ως ποσοστό του ΑΕΠ, αντισταθμίζοντας –προς το παρόν– τη γήρανση του πληθυσμού.
Η μεγάλη αδυναμία: αδύναμος δεύτερος και τρίτος πυλώνας – Ο ρόλος των ΤΕΑ και του ΤΕΚΑ
Εκεί όπου συμφωνούν όλοι –από το Ελεγκτικό Συνέδριο μέχρι τους τεχνοκράτες– είναι ότι η Ελλάδα παραμένει ουραγός στα επαγγελματικά ταμεία και στην ιδιωτική ασφάλιση.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία:
• τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) καλύπτουν μόλις περίπου 200.000 εργαζόμενους,
• λειτουργούν 32 ΤΕΑ (28 προαιρετικής και 4 υποχρεωτικής ασφάλισης),
• η αξία των περιουσιακών στοιχείων τους δύσκολα ξεπερνά το 1% του ΑΕΠ, όταν σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες τα αντίστοιχα ποσοστά είναι πολλαπλάσια.
Το ΤΕΚΑ, το νέο ταμείο κεφαλαιοποιητικής επικουρικής ασφάλισης, που ξεκίνησε το 2022 για νεοεισερχόμενους στην αγορά εργασίας, έχει ήδη:
• περίπου 657.000 ασφαλισμένους,
• μέση ηλικία γύρω στα 26 έτη,
• και αποθεματικά της τάξης των 450 εκατ. ευρώ.
Η κυβέρνηση ετοιμάζει νομοσχέδιο για να βελτιώσει το πλαίσιο επαγγελματικής ασφάλισης, με στόχο τη θεσμική θωράκιση των ΤΕΑ και την ισονομία με τα ομαδικά ασφαλιστήρια. Στο κέντρο αυτής της προσπάθειας βρίσκεται η Τράπεζα της Ελλάδος, η οποία από 1/1/2025 ασκεί αποκλειστική εποπτεία στα ΤΕΑ.
Παράλληλα, EIOPA και ελληνικοί φορείς (όπως η ΕΛΕΤΕΑ) εισηγούνται μοντέλο υποχρεωτικής αυτόματης εγγραφής όλων των εργαζομένων σε κάποιο ΤΕΑ για έναν χρόνο – με δικαίωμα αποχώρησης μετά – ώστε να υπάρξει πραγματική έκρηξη συμμετοχής στον δεύτερο πυλώνα.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τους σημερινούς και αυριανούς συνταξιούχους
Για τον σημερινό συνταξιούχο, το επίδομα των 250 ευρώ είναι μια ανακούφιση εν μέσω ακρίβειας και πιεσμένων οικογενειακών προϋπολογισμών. Δεν λύνει όμως:
• το ζήτημα των χαμηλών εθνικών συντάξεων,
• τις υψηλές κρατήσεις (6% ασθένεια, εισφορά αλληλεγγύης πάνω από συγκεκριμένα όρια),
• ούτε τη μεγάλη ανισότητα ανάμεσα σε όσους έχουν και όσους δεν έχουν προσωπική διαφορά.
Για τους αυριανούς συνταξιούχους, το παιχνίδι παίζεται κυρίως:
• στην πορεία της οικονομίας,
• στην ενίσχυση των επαγγελματικών ταμείων,
• και στη δημιουργία ενός πιο ισορροπημένου μοντέλου, όπου ο κύριος πυλώνας θα στηρίζεται από ισχυρούς δεύτερο και τρίτο πυλώνα, όπως συμβαίνει σε πολλές χώρες της ΕΕ.
Το καμπανάκι του Ελεγκτικού Συνεδρίου δεν σημαίνει ότι «κόβονται» συντάξεις αύριο το πρωί. Σημαίνει όμως ότι, αν η χώρα δεν τρέξει τις μεταρρυθμίσεις σε χρόνο που να συμβαδίζει με τη γήρανση του πληθυσμού, οι σημερινές «ανάσες» των 250 ευρώ μπορεί να αποδειχθούν σταγόνα στον ωκεανό των μελλοντικών πιέσεων.
