ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗΣ: Η δημόσια συζήτηση για το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη κορυφώθηκε με την κυβερνητική ρύθμιση που απαγορεύει την κατάληψη, την αλλοίωση και κάθε δημόσια συνάθροιση στον συγκεκριμένο χώρο μνήμης, μεταφέροντας τη μέριμνα της συντήρησης και ανάδειξής του στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας.
Ρεπορτάζ: Παντελής Χαριτάκης
«Εμπεδώνει την κανονικότητα και το προφανές» είπε ο πρωθυπουργός, υπογραμμίζοντας ότι η προστασία ενός ιερού χώρου μπορεί και οφείλει να συνυπάρχει με το δικαίωμα στη διαμαρτυρία – απλώς «όχι εκεί». Παράλληλα γνωστοποίησε ότι αναμένει «πολύ σύντομα» συγκεκριμένη πρόταση ανάδειξης από το ΥΠΕΘΑ.
Στην ίδια γραμμή, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέφερε ότι επικοινώνησε προσωπικά με τον υπουργό Άμυνας Νίκο Δένδια πριν την κατάθεση και ότι «δεν εξέφρασε καμία διαφωνία», σημειώνοντας πως η τροπολογία συνυπογράφηκε από τον ίδιο τον ΥΕΘΑ.
Το θεσμικό υπόβαθρο: το δικαίωμα στη συνάθροιση και τα «όρια» του χώρου
Η νέα ρύθμιση πατά σε υφιστάμενο πλαίσιο για τις δημόσιες υπαίθριες συναθροίσεις (Ν. 4703/2020), το οποίο ορίζει προϋποθέσεις, εξαιρέσεις και ρόλους των αρχών. Η πρόβλεψη ειδικού καθεστώτος για έναν χώρο με «ιδιαίτερο συμβολισμό και λειτουργία» δεν αναιρεί το δικαίωμα στη συγκέντρωση, αλλά καθορίζει την ακτίνα στην οποία αυτό δεν ασκείται, όπως συμβαίνει διεθνώς δίπλα σε κενοτάφια και εθνικά μνημεία. Για το γράμμα του νόμου βλ. τον Ν. 4703/2020.
Στο επιχειρησιακό σκέλος, η φύλαξη και η περιφρούρηση θα γίνεται από την Ελληνική Αστυνομία, ενώ η συντήρηση–φροντίδα–ανάδειξη περνά θεσμικά στο ΥΠΕΘΑ. Αυτό αποσαφηνίστηκε κατά την κοινοβουλευτική συζήτηση, όπου καταγράφηκε και η δέσμευση για συνολικό σχέδιο προβολής του μνημείου.
Η διαδικασία στη Βουλή και το «τι μέλλει γενέσθαι»
Η αντιπαράθεση στη Βουλή ήταν έντονη και οδήγησε σε ονομαστική ψηφοφορία, κατόπιν αιτήματος της αντιπολίτευσης. Η κυβερνητική πλευρά μίλησε για «αυτονόητη ανάγκη προστασίας ενός χώρου εθνικής μνήμης», ενώ κόμματα της αντιπολίτευσης εξέφρασαν επιφυλάξεις σχετικά με τα όρια της απαγόρευσης. Η ψηφοφορία και η ψήφιση της τροπολογίας προγραμματίστηκαν για το πρωί της Τετάρτης, με την ΕΡΤ να μεταδίδει ζωντανά την αντιπαράθεση και τα επιχειρήματα των πλευρών.
Επόμενο βήμα, σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, είναι η υποβολή από το ΥΠΕΘΑ μιας ολοκληρωμένης πρότασης ανάδειξης: φωτισμοί, τεχνικές παρεμβάσεις συντήρησης, μουσειογραφική σήμανση και εκπαιδευτικές δράσεις μνήμης που θα «θωρακίσουν» τον συμβολισμό του Κενοταφίου και θα αναβαθμίσουν την εμπειρία του επισκέπτη. Η πρόταση θα τεθεί σε διάλογο με τους αρμόδιους φορείς ώστε να επιτευχθεί η μέγιστη δυνατή συναίνεση.
Τα πολιτικά αποτυπώματα μιας ρύθμισης
Πέρα από την αυστηρά λειτουργική της διάσταση, η ρύθμιση έχει και πολιτικό φορτίο: η κυβέρνηση καταγγέλλει «απόπειρες οικειοποίησης του δημόσιου χώρου» και «πολιτικό ακτιβισμό» που διαλέγει το συγκεκριμένο σημείο για να παράξει αναταραχή, ενώ αντιπολιτευτικές φωνές προειδοποιούν να μη μετατραπεί ένα μέτρο ευταξίας σε εργαλείο περιορισμού. Στο επίκεντρο βρίσκεται το ερώτημα «πώς προστατεύεις την αξία ενός μνημείου χωρίς να τραυματίζεις την αξιακή βάση της δημοκρατίας;».
Ανεξαρτήτως πολιτικής ανάγνωσης, το Μνημείο –με τη διαρκή παρουσία της Προεδρικής Φρουράς, των τελετών κατάθεσης στεφάνων και των εθνικών εορτασμών– συνιστά σημείο συμπύκνωσης της συλλογικής μνήμης. Η θεσμική μεταφορά της ευθύνης στο ΥΠΕΘΑ –το κατεξοχήν αρμόδιο για μνημεία στρατιωτικής μνήμης– αποσκοπεί ακριβώς στη «σταθερή φροντίδα» και όχι στην απονέκρωση της δημόσιας σφαίρας.
Τι σημαίνει «ανάδειξη» στην πράξη – και τι να περιμένουμε
Σύμφωνα με το πλαίσιο που περιέγραψε η κυβέρνηση, η «ανάδειξη» δεν αφορά μόνο τεχνικές εργασίες, αλλά μια ολοκληρωμένη πολιτική μνήμης:
• Στατική και αισθητική συντήρηση του μνημείου και των ανάγλυφων.
• Προβολή της ιστορίας του Κενοταφίου με σύγχρονη σήμανση (στα ελληνικά και αγγλικά), ώστε ο διεθνής επισκέπτης να κατανοεί τι τιμά η χώρα σε αυτό το σημείο.
• Ειδικό πρωτόκολλο τελετών και επισκέψεων, για να προστατεύεται ο χώρος χωρίς να «κλείνει» στην κοινωνία.
• Εκπαιδευτικές ξεναγήσεις σχολείων, με εποπτικό υλικό που θα παράξει το Υπουργείο Εθνικής Άμυναςσε συνεργασία με πολιτιστικούς φορείς.
Το σύνολο αυτών θα συνοδευθεί από σαφή επιχειρησιακά πρωτόκολλα για την Ελληνική Αστυνομία –τι επιτρέπεται, τι απαγορεύεται, ποιος συντονίζει– ώστε η προστασία να εφαρμόζεται προβλέψιμα και χωρίς αυθαιρεσίες.
Το «μήνυμα» της ρύθμισης και η ευρωπαϊκή σύγκριση
Σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες με ανάλογα κενοτάφια (Παρίσι – Αψίδα του Θριάμβου, Λονδίνο – Cenotaph), οι αρχές επιτρέπουν διαδηλώσεις σε ακτίνα που δεν θίγει τον πυρήνα του μνημείου. Η ελληνική ρύθμιση, όπως παρουσιάστηκε, κινείται σε αυτή τη λογική, θέτοντας μια «κόκκινη γραμμή» για το ίδιο το βάθρο και τον άμεσο περιβάλλοντα χώρο, και αφήνοντας άθικτο το γενικό δικαίωμα στη συνάθροιση στη γύρω πόλη. Το πολιτικό της αποτύπωμα θα κριθεί από το πώς θα εφαρμοστεί: με σαφήνεια, διαφάνεια και σεβασμό – και όχι με υπερβολές.
Οι παράπλευρες ειδήσεις: εκλογές, οικονομία, ασφάλεια
Στο ίδιο πλαίσιο συνεντεύξεων ο πρωθυπουργός επανέλαβε ότι οι εκλογές θα διεξαχθούν το 2027 και ότι δεν συζητά αλλαγές στον εκλογικό νόμο. Αναφέρθηκε ακόμη στην πορεία της οικονομίας, σε στοχευμένες παρεμβάσεις για την ακρίβεια και στην ανάγκη ενίσχυσης της εμπιστοσύνης στη Δικαιοσύνη. Αυτές οι τοποθετήσεις «κουμπώνουν» πολιτικά με το αφήγημα «επιστροφής στην κανονικότητα» – η οποία, στη συγκεκριμένη περίπτωση, περνά μέσα από την οριοθέτηση του χώρου που τιμά τον ανώνυμο πεσόντα.
Πέντε πρακτικά σημεία που αξίζει να κρατήσουμε
1. Η απαγόρευση αφορά τον πυρήνα του μνημείου· δεν καταργεί το δικαίωμα στη συνάθροιση.
2. Η συντήρηση–φροντίδα–ανάδειξη περνά στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας.
3. Η προστασία–περιφρούρηση είναι ευθύνη της Ελληνικής Αστυνομίας.
4. Το γενικό πλαίσιο συναθροίσεων παραμένει ο Ν. 4703/2020.
5. Η κυβέρνηση αναμένει από το Γραφείο του Πρωθυπουργού και το ΥΠΕΘΑ να καταθέσουν σύντομα σχέδιο ανάδειξης (φωτισμοί, σήμανση, πρωτόκολλα).
Γιατί τώρα έχει σημασία
Το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη δεν είναι «διακοσμητικό» της πλατείας· είναι ο τόπος όπου η Πολιτεία οφείλει σιωπή, τάξη, τελετουργία και δέος. Αν η νέα ρύθμιση υπηρετήσει αυτά χωρίς να «τσιμεντώσει» τη δημόσια σφαίρα, θα έχει πετύχει τον σκοπό της. Το στοίχημα δεν είναι να κερδηθεί ένας γύρος αντιπαράθεσης, αλλά να κερδηθεί η εμπιστοσύνη: ότι μπορούμε να τιμάμε τους νεκρούς μας και ταυτόχρονα να κρατάμε ζωντανό το δημοκρατικό δικαίωμα στη διαφωνία.
