Οι άνθρωποι μπορούν με ευκολία να φέρουν στο μυαλό τους μια εικόνα, είτε αυτό είναι ένα τοπίο, είτε ένα γνώριμο πρόσωπο. Υπάρχουν όμως και ορισμένοι άνθρωποι που δεν έχουν αυτήν την δυνατότητα και μάλιστα θεωρούν ότι το να μην μπορείς να πλάσεις μια εικόνα με το μυαλό σου είναι κάτι φυσιολογικό.
Ανάμεσα σε αυτός τους ανθρώπους είναι και ο Μπλέικ Ρος, ο διάσημος προγραμματιστής και ιδρυτής του Mozilla.
«Δεν μπορώ να σκεφτώ το παιδικό δωμάτιό μου»
Ο Ρος έμαθε εντελώς τυχαία για την αδυναμία του να πλάσει εικόνες και σε μια ανάρτησή του στο διαδίκτυο περιγράφει το πως ένοιωσε όταν έμαθε αυτό που «τον τρέλανε», όπως χαρακτηριστικά λέει «Ποτέ σε όλη μου τη ζωή δεν οπτικοποίησα τίποτε με το μυαλό μου». Δεν μπορώ να φανταστώ το πρόσωπο του πατέρα μου, να σκεφτώ μια μπλε μπάλα να αναπηδά στο πάτωμα, να σκεφτώ πως ήταν το παιδικό δωμάτιό μου, ή τις εικόνες από το τρέξιμο που έκανα πριν από 10 λεπτά. Νόμιζα ότι το να μετράς προβατάκια με κλειστά τα μάτια είναι μια μεταφορά. Είμαι 30 χρονών και ποτέ έως τώρα δεν έμαθα ότι το ανθρώπινο μυαλό μπορεί να κάνει κάτι τέτοιο. Εχω τρελαθεί».
Το μυαλό του είχε «τυφλωθεί»
Η αφαντασία περιγράφηκε για πρώτη φορά στη βιβλιογραφία μόλις το 2010. Ο πρώτος καταγεγραμμένος ασθενής με αφαντασία ήταν ένας 65χρονος συνταξιούχος που έχει γίνει γνωστός με τα αρχικά του «ΜΧ». Ο ΜΧ επισκέφθηκε το 2005 τον νευρολόγο Άνταμ Ζέμαν του Πανεπιστημίου του Έξετερ στη Βρετανία. Του είπε ότι μετά από μια μικρή επέμβαση έχασε την ικανότητα να οπτικοποιεί χρησιμοποιώντας τη φαντασία του. Οπως χαρακτηριστικά είπε η φαντασία του είχε ξαφνικά «τυφλωθεί».
Στα τεστ που έκανε, ο ΜΧ πετύχαινε καλές επιδόσεις όταν καλείτο να κατονομάσει διάσημα πρόσωπα που του έδειχναν σε φωτογραφίες. Ομως, στην αντίστροφη δοκιμασία, όταν του ανέφεραν ένα όνομα μιας διασημότητας και τον καλούσαν να περιγράψει το πρόσωπό της, δεν μπορούσε να σχηματίσει κάποια εικόνα στο μυαλό του.
Τα πράγματα γίνονταν ακόμη πιο παράξενα όταν οι ερευνητές ζητούσαν από τον ΜΧ να περιγράψει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά των διασημοτητών. Για παράδειγμα μπορούσε να απαντήσει σωστά τι χρώμα μάτια έχει ο Τόνι Μπλερ, κάτι που σημαίνει ότι ο εγκέφαλός του είχε βρει εναλλακτικούς τρόπους για να λύνει οπτικά προβλήματα.
Εμαθε από τύχη ότι είναι διαφορετικός
Ο ιδρυτής του Mozzilla, ο Μπλέικ Ρος εντελώς τυχαία διάβασε σε ένα δημοσίευμα των New York Times για την περίπτωση του κυρίου ΜΧ και για τις έρευνες του νευρολόγου Άνταμ Ζέμαν. «Τι σημαίνει έχασε την ικανότητα να σχηματίζει εικόνες;» διερωτήθηκε ο Ρος και με τρόμο διαπίστωσε ότι αυτήν την ικανότητα έχουν δισεκατομμύρια άνθρωποι. Ωστόσο ο Ανταμ Ζεμαν διαπίστωσε κι αυτός με τη σειρά του πολύ σύντομα ότι υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που χωρίς ποτέ να το έχουν καταλάβει, έχουν αφαντασία. Στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο του νευρολόγου άρχισαν να φτάνουν συνεχώς μηνύματα με περιγραφές ανθρώπων που πίστευαν ότι είχαν αφαντασία.
Δεν μπορώ να φανταστώ το πρόσωπο της μητέρας μου
«Το κατάλαβα όταν πέθανε η μητέρα μου. Δεν μπορούσα να θυμηθώ το πρόσωπό της. Τώρα καταλαβαίνω ότι άλλοι άνθρωποι μπορούν να σχηματίζουν μια εικόνα των ανθρώπων που αγαπούν. Αυτό με θλίβει» έγραψε μια γυναίκα.
«Ποτέ δεν ήμουν φιλόδοξος. Αναρωτιώμουν αν η αδυναμία μου να φανταστώ τον εαυτό μου σε μια επαγγελματική θέση 10 χρόνια από τώρα, έχει παίξει συγκεκριμένο ρόλο» έγραψε ένας 39χρονος. Κατάλαβε ότι δεν μπορεί να οπτικοποιήσει τίποτε όταν ήταν στο δημοτικό σχολείο.
Επιστημονικές απαντήσεις και λύσεις στο ζήτημα της αφαντασίας δεν υπάρχουν, προς το παρόν τουλάχιστον. Αξίζει να σημειωθεί πως τα άτομα με αφαντασία μπορούν να δουν όνειρα. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι μπορούν να έχουν ακούσια οπτικοποίηση, αλλά δεν είναι σε θέση να παράγουν συνειδητά εικόνες στο μυαλό τους.
