Στο βελγικό κάστρο AldenBiesen η ΕΕ άγγιξε ανοιχτά ένα παλιό ταμπού: το ενδεχόμενο να πάψει να λειτουργεί ως «ένα σώμα» και να περάσει σε μια λογική «όσοι συμφωνούν, προχωρούν», αφήνοντας τους υπόλοιπους να ακολουθούν εκ των υστέρων.
Ρεπορτάζ: Παντελής Χαριτάκης
Η άτυπη σύνοδος της Πέμπτης 12 Φεβρουαρίου 2026 οργανώθηκε ως «στρατηγικό brainstorming» για ανταγωνιστικότητα, επενδύσεις, μείωση γραφειοκρατίας και ενεργειακό κόστος — όμως στο παρασκήνιο κυριάρχησε ο φόβος ότι η ομοφωνία των 27 έχει μετατραπεί σε μόνιμη άγκυρα.
Η συζήτηση «Ευρώπη πολλών ταχυτήτων» δεν είναι καινούργια. Το νέο στοιχείο είναι ότι, σύμφωνα με τα όσα μετέδωσαν διεθνή μέσα, στο Alden Biesen ακούστηκε ως ρεαλιστική διέξοδος και όχι ως θεωρητική απειλή: όταν δεν επιτυγχάνεται κοινή γραμμή, να ενεργοποιούνται εργαλεία «ενισχυμένης συνεργασίας», δηλαδή μικρότερες ομάδες κρατών να προχωρούν ταχύτερα σε συγκεκριμένες πολιτικές.
Η «ενισχυμένη συνεργασία» ως μοχλός πίεσης
Το κρίσιμο νομικό εργαλείο υπάρχει ήδη στις Συνθήκες: η ενισχυμένησυνεργασία (άρθρο 20 ΣΕΕ) επιτρέπει σε ομάδα κρατών-μελών να προχωρήσουν «εντός των θεσμών της ΕΕ», όταν η ομοφωνία αποτυγχάνει και υπό αυστηρές προϋποθέσεις. Το πολιτικό ρίσκο, όμως, είναι τεράστιο: αν καθιερωθεί ως «κανονικότητα», η Ένωση αποκτά de facto εσωτερικούς κύκλους ισχύος.
Στο κάστρο, ο Εμανουέλ Μακρόν εμφανίστηκε να πιέζει για ταχύτητα και αποφάσεις «μέχρι το καλοκαίρι», αφήνοντας να εννοηθεί ότι αν η ΕΕ δεν τρέξει με τους 27, θα τρέξει με τους πρόθυμους. Από την άλλη πλευρά, ο Φρίντριχ Μερτς έβαλε στο τραπέζι τη «νέα γεωπολιτική πραγματικότητα» και την ανάγκη ανταγωνιστικότητας — αλλά η γερμανική σχολή παραδοσιακά φοβάται τις λογικές αποκλεισμών που μπορεί να σπάσουν την ενιαία αγορά.
Το πακέτο που «καίει»: ενέργεια, γραφειοκρατία, κεφάλαια
Η ατζέντα είχε τέσσερις μεγάλες γραμμές: (α) χρηματοδότηση/αποταμιεύσεις για επενδύσεις, (β) μείωση ενεργειακού κόστους, (γ) εμπορικές συμφωνίες και διαφοροποίηση εξαρτήσεων, (δ) προτίμηση στα ευρωπαϊκά προϊόντα (“Buy European”). Σε αυτά τα σημεία υπήρξε σύγκλιση ρητορικά, αλλά όχι χωρίς ρήγματα.
Το πιο «εκρηκτικό» πεδίο είναι η ενέργεια. Στο Alden Biesen αρκετοί ηγέτες έδειξαν να θέλουν επανεξέταση του συστήματος εμπορίας ρύπων, καθώς η βιομηχανία πιέζει ότι ασφυκτιά. Η Κομισιόν, από την πλευρά της, υπερασπίστηκε το EUETS ως βασικό εργαλείο για την πράσινη μετάβαση και την προσέλκυση επενδύσεων.
Παράλληλα, οι Βρυξέλλες επιχειρούν να «ξεκλειδώσουν» ιδιωτικά και δημόσια κεφάλαια για ανάπτυξη, μειώνοντας διοικητικό βάρος και επιταχύνοντας την ενιαία αγορά. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προανήγγειλε «οδικό χάρτη και σχέδιο δράσης» με στόχους ως το τέλος του 2027, που θα παρουσιαστεί στο επόμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.
Το «28ο καθεστώς» και η νέα ευρωπαϊκή μηχανή για startups
Ένα από τα «καρότα» για να πειστεί η Ευρώπη να κινηθεί ταχύτερα είναι το λεγόμενο «28ο καθεστώς» — ένα εταιρικό/ρυθμιστικό πλαίσιο φιλικό στις νεοφυείς επιχειρήσεις, ώστε να ιδρύονται ψηφιακά και να επεκτείνονται διασυνοριακά χωρίς να πνίγονται σε 27 διαφορετικά καθεστώτα. Το Ευρωκοινοβούλιο έχει ήδη βάλει στον δημόσιο διάλογο το μοντέλο «ψηφιακή εγγραφή εντός 48 ωρών».
Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη πολιτική παγίδα: αν τέτοιες μεταρρυθμίσεις «τρέξουν» μόνο με ομάδα κρατών, τότε η ενιαία αγορά μπορεί να γίνει πράγματι «μία αγορά» για τους γρήγορους — και «δεύτερη κατηγορία» για τους αργούς. Η ιδέα, που για χρόνια ήταν περιθωριακή, μετακινείται προς το κέντρο.
Οι μικρές χώρες και το μήνυμα «μην μείνετε πίσω»
Σύμφωνα με όσα διέρρευσαν, πριν από την κύρια συνάντηση υπήρξαν «κλειστές» προ-συζητήσεις με περιορισμένο κύκλο συμμετοχών, κάτι που άναψε ακόμη περισσότερο τη συζήτηση περί «κλαμπ ισχυρών». Και αυτό είναι το σημείο όπου η «Ευρώπη πολλών ταχυτήτων» γίνεται επικίνδυνη: δεν είναι μόνο τεχνική λύση στην ακινησία, αλλά και πολιτικό μήνυμα ισχύος για το ποιος γράφει τους κανόνες.
Ο Αντόνιο Κόστα, ως Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, προσπάθησε να κρατήσει το νήμα της ενότητας, μιλώντας για «σαφή προτεραιότητα» την ανάπτυξη και για ανάγκη να δημιουργηθούν ποιοτικές θέσεις εργασίας χωρίς να διαλυθεί το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο, υπογραμμίζοντας το «αίσθημα επείγοντος» που βγήκε από τη συνάντηση.
Το συμπέρασμα από το κάστρο του Alden Biesen είναι σκληρό: η ΕΕ δείχνει να αποδέχεται ότι η εποχή του «όλοι μαζί πάντα» τελειώνει, και ότι η νέα κανονικότητα θα είναι είτε επιτάχυνση με κοινές αποφάσεις, είτε επιτάχυνση με «συμμαχίες προθύμων». Το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος θα προχωρήσει, αλλά ποιος θα μείνει πίσω — και τι θα σημαίνει αυτό για την πολιτική συνοχή της Ευρώπης την ώρα που η γεωπολιτική πίεση ανεβαίνει από παντού.
