Γερμανία: Η υπουργός Δικαιοσύνης Στέφανι Χούμπιγκ θέλει να αυστηροποιήσει το πλαίσιο για τις λεγόμενες ουσίες K.O. Κατά τους επικριτές όμως πρόκειται μόνο για μία συμβολική κίνηση.
«Δεν αγωνίζομαι για εμένα, αλλά για όλους τους ανθρώπους που υπήρξαν θύματα σεξουαλικής βίας ή θα γίνουν στο μέλλον», λέει η Νίνα Φουξ, ιδρύτρια και πρόεδρος της οργάνωσης “KO – Kein Opfer” («Κανένα Θύμα»). Το 2013 η Φουξ βιάζεται υπό την επήρεια ναρκωτικών ουσιών που χρησιμοποιούνται για βιασμό, γνωστών και ως ουσιών K.O. (από το “Knock Out”). Η διαδικασία κατά του φερόμενου δράστη τίθεται αργότερα στο αρχείο, παρά τα ίχνη DNA. Το 2020 η ίδια αποφασίζει να ιδρύσει μαζί με έξι άλλες γυναίκες την οργάνωση βοήθειας και από τότε αγωνίζεται αδιάκοπα για τα θύματα.
Όταν όμως μαθαίνει για την αυστηροποίηση του νόμου, βάσει της οποίας ο βιασμός με χρήση τέτοιων ουσιών K.O. θα εξομοιώνεται στο μέλλον με τη χρήση όπλου και θα τιμωρείται με ελάχιστη ποινή κάθειρξης πέντε ετών, δεν αισθάνεται ακριβώς σαν να έχει πετύχει μια μικρή νίκη. Αντιθέτως, νιώθει «ένα μείγμα απογοήτευσης και εκνευρισμού». «Όταν κάνει κανείς κάτι, θα έπρεπε αυτό να βοηθά και να ωφελεί και τα θύματα. Όμως εγώ καταλήγω στο συμπέρασμα, όπως και άλλοι ειδικοί, ότι πρόκειται μόνο για μία συμβολική πολιτική», τονίζει στην DW.
Η αυστηροποίηση του ποινικού πλαισίου και η πρόβλεψη για υψηλότερες ποινές δεν θα βοηθήσουν, εάν δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου καταδίκες. «Στη Γερμανία μόνο περίπου ένας στους εκατό βιασμούς οδηγεί σε καταδίκη. Όταν μπαίνουν στο ζήτημα και οι ουσίες K.O., τότε το ποσοστό είναι ακόμα χαμηλότερο, επειδή είναι και πολύ δυσκολότερο να διαλευκανθεί η υπόθεση λόγω του μικρού χρονικού διαστήματος ανιχνευσιμότητας».
Η επικινδυνότητα των ουσιών K.O.
Οι άχρωμες και άοσμες ουσίες, τις οποίες οι δράστες αναμειγνύουν κρυφά στο ποτό των θυμάτων ή εγχέουν στο δέρμα με βελόνα, δρουν πολύ άμεσα, έπειτα από μόλις 10-20 λεπτά. Την ίδια στιγμή όμως, συνήθως δεν είναι ανιχνεύσιμες στο αίμα ή στα ούρα μετά από μόλις 12 ώρες. Τα θύματα δεν έχουν καμία δυνατότητα αντίδρασης, καθίστανται ανίκανα να εκφράσουν βούληση και συχνά χάνουν τις αισθήσεις τους – οπότε και το έργο των δραστών είναι πολύ πιο εύκολο.
«Οι βιασμοί με χρήση ουσιών K.O. είναι ιδιατέρως ύπουλοι και επικίνδυνοι. Πρόκειται για μία πολύ σοβαρή μορφή σεξουαλικής βίας – και πλήττει κυρίως γυναίκες. Το ποινικό δίκαιο πρέπει να δώσει μια σκληρή απάντηση σε αυτό, διότι η αποτελεσματική προστασία από τη βία απαιτεί συνεπείς ποινές», λέει η ομοσπονδιακή υπουργός Δικαιοσύνης Στέφανι Χούμπιγκ, δίνοντας την υπόσχεση πως οι τροποποιήσεις των ποινικών διατάξεων θα ενισχύσουν την προστασία των γυναικών που καθίστανται θύματα επιθέσεων.
Η αστυνομία συχνά δεν πιστεύει τα θύματα
Παρά το γεγονός ότι η συνειδητοποίηση γύρω από το συγκεκριμένο ζήτημα έχει αυξηθεί στη Γερμανία, αυτό που συνέβη στη Νίνα Φουξ τον Απρίλιο του 2013 θα μπορούσε πιθανότατα να συμβεί με τον ίδιο τρόπο και σήμερα, 13 χρόνια αργότερα. Όταν είχε πάει τότε στην αστυνομία στο Μόναχο, σε μια μεγάλη πόλη που υπάρχει μάλιστα και ειδικό τμήμα για τα σεξουαλικά εγκλήματα, δεν την πίστεψαν – για τη Φουξ αυτό ήταν ένα πολύ δυνατό «χαστούκι».
Ακόμη και σήμερα τηλεφωνούν θύματα στη Φουξ και της αναφέρουν πως οι αρχές τις υποβάλλουν σε ανακρίσεις με επίμονες ερωτήσεις για να διαπιστώσουν εάν ήταν ενεργές σε πλατφόρμες γνωριμιών όπως το Tinder ή εάν είχαν πάει ποτέ στο σπίτι κάποιου σε ραντεβού. Ακόμη και το 2026 υπάρχουν αστυνομικά τμήματα που δεν λαμβάνουν εγκαίρως δείγματα ούρων, επειδή υπερεκτιμούν το χρονικό διάστημα ανιχνευσιμότητας των ουσιών K.O.
«Ένα ουσιαστικό μέτρο, για παράδειγμα, θα ήταν η εκπαίδευση της αστυνομίας και της Δικαιοσύνης στα θέματα της σεξουαλικής βίας, των ουσιών K.O. και του τραύματος». Έτσι ώστε κάποια στιγμή να μη φοβούνται τα θύματα πως «στη διαδικασία με την αστυνομία θα βιώσουν κάτι ακόμα χειρότερο από την ίδια την πράξη». Η πολιτική θα έπρεπε επίσης να εντάξει την ενημέρωση για τις ουσίες K.O. στα σχολικά προγράμματα. «Στα σχολεία σκέφτεται κανείς πάντα την πρόληψη για τα θύματα, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι εκεί κάθονται και μελλοντικοί δυνητικοί δράστες».
Το «πρόσεχε το ποτήρι σου» δεν αρκεί
Η Φουξ καταρρίπτει επίσης την πεποίθηση ότι σε ένα κλαμπ πρέπει απλώς να προσέχει κανείς περισσότερο το ποτό του και τότε δεν θα του συμβεί τίποτα. Η φράση «πρόσεχε το ποτήρι σου», την οποία πολλοί γονείς λένε στα παιδιά τους που πάνε σε κάποιο κλαμπ, είναι μεν καλοπροαίρετη, πλην όμως συχνά άχρηστη. Η ουσία μπορεί να βρίσκεται ήδη στο ποτήρι τους προτού το πάρουν ή σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να τους χορηγηθεί η ουσία με μια λεπτή σύριγγα στον βραχίονα ή στον μηρό. Επιπλέον, τέτοιες διατυπώσεις αποτελούν την τέλεια βάση για την επίρριψη ευθυνών στο θύμα, το οποίο υποτίθεται πως θα έπρεπε απλώς να είχε προσέξει περισσότερο. Η μοναδική δυνατότητα είναι να μένει κανείς μονίμως με την παρέα του.
Γι’ αυτό η Φουξ ζητά «να αλλάξει το ποινικό δίκαιο για τα σεξουαλικά αδικήματα στη λογική του “ναι σημαίνει ναι”. Αυτό θα βοηθούσε πραγματικά». Με άλλα λόγια, δηλαδή, μια σεξουαλική πράξη να θεωρείται αξιόποινη, όταν το άλλο πρόσωπο δεν έχει συναινέσει σε αυτή. Μέχρι τώρα στη Γερμανία ισχύει ακόμη το μοντέλο «όχι σημαίνει όχι», με το οποίο τα θύματα συχνά πρέπει να αποδείξουν ότι η αντίθετη βούλησή τους ήταν σαφώς αναγνωρίσιμη. Το συμπέρασμά της είναι πως «αυτή η εχθρικότητα του δικαστικού συστήματος απέναντι στα θύματα πρέπει να αλλάξει. Ευχαρίστως μπορεί να αλλάξει δε και η φιλικότητα του δικαστικού συστήματος απέναντι στους δράστες».
Πολλές ύποπτες περιπτώσεις, λίγες ποινικές διώξεις
Η Σαρλότε Φέρστερ πιθανότατα θα συμφωνούσε ακριβώς σε αυτό. Η επίκουρη καθηγήτρια Ευρωπαϊκού Management στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Κέμνιτς έχει πολύ καλή γνώση της συνολικής εικόνας του προβλήματος των ουσιών K.O. στη Γερμανία, την Αυστρία και την Ελβετία. Η Φέρστερ ηγείται της μελέτης “Don’t knock me out”, στην οποία νέοι άνθρωποι από 14 ετών και άνω αναφέρουν σε ανώνυμη διαδικτυακή έρευνα τις δικές τους εμπειρίες με ουσίες K.O. Σε αυτήν έχουν ήδη συμμετάσχει 3.000 άτομα. Και τα πρώτα αποτελέσματα είναι πολύ ανησυχητικά.
«Για τη Γερμανία αξιολογήσαμε ένα πρώτο σύνολο δεδομένων με 1.802 άτομα. 725 άτομα είχαν ήδη κάποτε υποψία ακούσιας χορήγησης ουσιών που χρησιμοποιούνται και ως ουσίες K.O. Σύμφωνα με τους συμμετέχοντες, μόνο σε 23 περιπτώσεις υπήρξε ποινική δίωξη. Με μία κυνική διατύπωση, σήμερα πρόκειται δυστυχώς για ένα σχεδόν τέλειο έγκλημα».
Τα όρια της αυστηροποίησης του νόμου
Όσα αφηγούνται οι ερωτηθέντες συμπίπτουν σχεδόν ακριβώς με τις εμπειρίες που περιγράφει η Νίνα Φουξ: τα θύματα δεν λαμβάνονται σοβαρά υπόψη από τις αρχές, βιώνουν ένα “victim blaming” και πολλές πράξεις δεν διερευνώνται περαιτέρω λόγω μιας γενικής έλλειψης αποδεικτικών στοιχείων. «Ακόμα κι αν αυστηροποιηθούν τώρα οι ποινές, κάτι που φυσικά αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, στην πράξη παραμένει πάντως χωρίς συνέπειες, εφ’ όσον δεν υπάρξει καθόλου ποινική δίωξη. Όταν πολλές υποθέσεις μένουν ατιμώρητες, αυτό δεν έχει απαραίτητα αποτρεπτική επίδραση σε δυνητικούς δράστες», λέει η Φέρστερ στην DW.
Τα όσα μπορεί κανείς να συμπεράνει από την τρέχουσα έρευνα και από τη μελέτη της σκιώδους εγκληματικότητας της Ομοσπονδιακής Εγκληματολογικής Υπηρεσίας μαζί με το Υπουργείο Οικογένειας και το Υπουργείο Εσωτερικών, η Φέρστερ τα συνοψίζει ως εξής: περίπου ένας στους 20 Γερμανούς υποψιάζεται ότι του έχουν χορηγηθεί κάποτε ουσίες K.O., μόνο μία στις δέκα πράξεις καταγγέλλεται τελικά και μόνο στο 8% των περιπτώσεων λαμβάνεται δείγμα αίματος ή ούρων. Ο κίνδυνος στον δημόσιο χώρο ενδεχομένως υπερεκτιμάται, ενώ στον ιδιωτικό χώρο μάλλον υποτιμάται.
Η Φέρστερ τονίζει την ανάγκη για δομική αναδιάρθρωση των διαδικασιών. «Όταν κάποιος με μια τέτοια υποψία πηγαίνει στην αστυνομία, στο νοσοκομείο ή και στον οικογενειακό γιατρό ή σε έναν γυναικολόγο, πρέπει να υπάρχει μια τυποποιημένη διαδικασία που θα ακολουθείται». Δεν πρέπει πλέον να χάνεται πολύτιμος χρόνος επειδή το προσωπικό δεν είναι εκπαιδευμένο ή δεν παίρνει στα σοβαρά τα θύματα. «Χωρίς αυτές τις αλλαγές, οι νομοθετικές τροποποιήσεις πιθανότατα θα παραμείνουν αρχικά χωρίς ευρύτερες συνέπειες».
Σε μερικούς μήνες η Φέρστερ θα παρουσιάσει το τελικό αποτέλεσμα της μελέτης της για τις ουσίες K.O. Παρεμπιπτόντως, μέχρι σήμερα η επιστήμονας περιμένει μάταια κάποια κρατική χρηματοδότηση για το ερευνητικό της πρόγραμμα.
Επιμέλεια: Γιώργος Πασσάς
Πηγή: Deutsche Welle
