Έως το 2045 η Γερμανία θα έχει περισσότερους ηλικιωμένους, λιγότερους εργαζομένους και συνολικά μικρότερο πληθυσμό.
Καθοριστική θα είναι η προσέλκυση νέων και εργαζομένων.Ο πληθυσμός της Γερμανίας αναμένεται να μειωθεί από 83,5 εκατομμύρια το 2025 σε περίπου 81,8 εκατομμύρια το 2045, σύμφωνα με νέα μελέτη του Ινστιτούτου του Βερολίνου για τον Πληθυσμό και την Ανάπτυξη σε συνεργασία με το Ίδρυμα Wüstenrot, έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό που υποστηρίζει έρευνες σε θέματα στέγασης, αστικής ανάπτυξης και κοινωνικών αλλαγών.
Η μείωση του πληθυσμού καθ’ αυτή δεν αποτελεί την κεντρική πρόκληση. Σημαντικότερη είναι η διαρκής αύξηση του αριθμού των συνταξιούχων, σε συνδυασμό με τη σταθερή συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού. Σε ολόκληρη τη Γερμανία ο πληθυσμός των ανθρώπων σε ηλικία εργασίας προβλέπεται να μειωθεί κατά 4,7% έως το 2045.
«Η γενιά των baby boomers συνταξιοδοτείται, ενώ ακολουθούν αισθητά μικρότερες γενιές. Τα ποσοστά γεννήσεων μειώνονται και η μετανάστευση δεν επαρκεί για να αντισταθμίσει το ολοένα μεγαλύτερο πλεόνασμα των θανάτων έναντι των γεννήσεων», δήλωσε η πρόεδρος του Ινστιτούτου, Κατερίνα Χιντς στην παρουσίαση της μελέτης στο Βερολίνο.
Ο όρος «baby boomers» αναφέρεται σε όσους γεννήθηκαν τη δεκαετία του 1960, όταν οι γεννήσεις ξεπερνούσαν το ένα εκατομμύριο ετησίως. Στη συνέχεια όμως ο αριθμός των γεννήσεων μειώθηκε απότομα, ουσιαστικά κατά το ήμισυ.
Ο καθοριστικός ρόλος της οικονομίας
Ο πληθυσμός της Γερμανίας μπορεί να συρρικνώνεται, όμως σύμφωνα με τη μελέτη η τάση αυτή κάθε άλλο παρά ομοιόμορφη είναι σε ολόκληρη τη χώρα. Τα επόμενα χρόνια η οικονομική ελκυστικότητα μιας περιοχής και η οικονομική ισχύς που τη συνοδεύει θα αποκτήσουν ακόμα μεγαλύτερη σημασία από ό,τι σήμερα.
«Ορισμένες περιοχές θα χάσουν σημαντικό αριθμό κατοίκων και εργαζομένων τα επόμενα χρόνια, ενώ άλλες θα συνεχίσουν να αναπτύσσονται. Ακόμα και στην ανατολική Γερμανία, τη νότια Γερμανία και τις αγροτικές περιοχές, το δημογραφικό και οικονομικό χάσμα διευρύνεται», δήλωσε ακόμα η Χιντς.
«Η δημογραφική αλλαγή εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια μας και οι επιπτώσεις της γίνονται αισθητές σε ολόκληρη τη χώρα», πρόσθεσε. «Οι συνέπειές της μπορούν ακόμη να μετριαστούν, αλλά δεν μπορούν πλέον να αποφευχθούν. Και όσο περισσότερο περιμένουμε, τόσο θα μικραίνουν τα περιθώρια δράσης μας».
Την προειδοποίηση της Χιντς συμμερίζεται και ο Φρέντερικ Ζίξτους από το Ινστιτούτο του Βερολίνου. Σχεδόν κάθε περιοχή καταγράφει πλέον περισσότερους θανάτους από γεννήσεις, όπως επισημαίνει. Το συμπέρασμα είναι σαφές: η μετανάστευση – από και προς μια περιοχή – διαμορφώνει πλέον καθοριστικά τη δημογραφική της πορεία. Τις τελευταίες δεκαετίες η μετανάστευση από το εξωτερικό έχει επανειλημμένως συμβάλει στη σταθεροποίηση των πληθυσμιακών τάσεων. Ωστόσο, η μετανάστευση από μόνη της δεν αρκεί πλέον για να ανακόψει τη γήρανση της κοινωνίας.
Σύμφωνα με τη μελέτη υπάρχουν ορισμένοι καθοριστικοί παράγοντες, προκειμένου μια περιοχή να παραμείνει ελκυστική για ανθρώπους που μετακομίζουν από το εξωτερικό ή από άλλα μέρη της Γερμανίας. Τέτοιοι παράγοντες είναι οι ποιοτικές θέσεις εργασίας με καλές αμοιβές και συνθήκες εργασίας, η επαρκής προσφορά εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού για τις τοπικές επιχειρήσεις, οι οικονομικά ισχυροί δήμοι, οι αξιόπιστες υπηρεσίες παιδικής φροντίδας και οι αποτελεσματικές υποδομές στις μεταφορές.
Το Βερολίνο στην πρώτη γραμμή
Πολλές μεγάλες πόλεις αναμένεται να συνεχίσουν να αναπτύσσονται τα επόμενα χρόνια, σύμφωνα με τον Μάνουελ Σλούπινα του Ιδρύματος Wüstenrot. Η μελέτη προβλέπει πως το Βερολίνο θα βρίσκεται στην πρώτη θέση της σχετικής λίστας, με τον πληθυσμό της πρωτεύουσας να αναμένεται να αυξηθεί κατά σχεδόν 10% έως το 2045. Άλλες πόλεις που αναμένεται να προσελκύσουν πληθυσμό είναι το Αμβούργο, η Φρανκφούρτη, το Μόναχο και το Ντίσελντορφ στη δυτική Γερμανία, καθώς και η Λειψία, η Δρέσδη και το Πότσνταμ στα ανατολικά.
Οι συγγραφείς της μελέτης υποστηρίζουν πως η καθιερωμένη διάκριση μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών δεν ισχύει παντού. Οι περιαστικές ζώνες πολλών μεγάλων πόλεων αναμένεται επίσης να αναπτυχθούν. Ενώ οι νέοι προσελκύονται ολοένα περισσότερο από τα μητροπολιτικά κέντρα, οι οικογένειες με παιδιά τείνουν να εγκαθίστανται πέριξ αυτών.
Μεταξύ των περιοχών που είναι πιθανό να χάσουν πληθυσμό συγκαταλέγονται αρκετές μεγάλες πόλεις στη δυτική Γερμανία, όπως η Βρέμη, το Ντούισμπουργκ, το Ντόρτμουντ και το Καϊζερσλάουτερν, των οποίων η οικονομική ελκυστικότητα έχει σταδιακά μειωθεί. Στις τελευταίες θέσεις της κατάταξης βρίσκονται πολλές αραιοκατοικημένες περιοχές, μεγάλο μέρος των οποίων βρίσκεται στην ανατολική Γερμανία.
Ανταγωνισμός για εργατικό δυναμικό
Δώδεκα από τις είκοσι περιφέρειες και ανεξάρτητες πόλεις με τις χαμηλότερες συνολικές αξιολογήσεις ελκυστικότητας βρίσκονται σήμερα στην ανατολική Γερμανία – στην προηγούμενη αξιολόγηση του 2019 ήταν μόλις πέντε. Σύμφωνα με τη μελέτη στις περιοχές αυτές αναμένονται επίσης οι μεγαλύτερες μειώσεις στον πληθυσμό σε ηλικία εργασίας, με απώλειες έως και 18% μέχρι το 2045. Οι συγγραφείς καταλήγουν επομένως πως ο ανταγωνισμός για εργαζομένους αναμένεται να εξελιχθεί σε μία από τις βασικές δημογραφικές προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών.
Σε αυτό το πλαίσιο τα κρατίδια της Βαυαρίας και της Βάδης-Βυρτεμβέργης στη νότια Γερμανία θεωρείται πως έχουν τις καλύτερες προοπτικές. Η Βαυαρία κατατάσσεται ιδιαίτερα ψηλά χάρη στην ισχυρή οικονομία της, η οποία αναπτύσσεται σε μεγάλο μέρος του κρατιδίου, όπως και χάρη στην ισχυρή αγορά εργασίας της. Οι γυναίκες, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία πολίτες και οι άνθρωποι χωρίς γερμανική υπηκοότητα έχουν επίσης περισσότερες πιθανότητες να έχουν δουλειά στη Βαυαρία από ό,τι σε άλλες περιοχές.
Η κατάταξη δείχνει ότι οι οικονομικά επιτυχημένες περιοχές είναι αποτελεσματικότερες στην ένταξη διαφορετικών πληθυσμιακών ομάδων στην αγορά εργασίας από ό,τι οι οικονομικά ασθενέστερες περιοχές.
Αναγκαίες οι λύσεις σε τοπικό επίπεδο
Σύμφωνα με το γερμανικό Σύνταγμα το κράτος δεσμεύεται να διασφαλίζει ότι οι άνθρωποι έχουν συγκρίσιμες ευκαιρίες και την προοπτική μιας καλής ζωής ανεξαρτήτως από το πού κατοικούν.
Οι ερευνητές διατυπώνουν σαφείς συστάσεις προς τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Υποστηρίζουν πως το επίκεντρο πρέπει να βρίσκεται στην αντιμετώπιση των διαρθρωτικών προκλήσεων και των περιφερειακών ανισοτήτων. «Αυτό που μπορεί να αποτελεί σωστό μέτρο για μια αναπτυσσόμενη μεγαλούπολη δεν είναι κατ’ ανάγκην το ορθό και για μια αγροτική περιφέρεια που συρρικνώνεται», λέει ο Σλούπινα.
Είναι λοιπόν αναγκαίο να βρίσκονται λύσεις προσαρμοσμένες στις εκάστοτε συνθήκες, όμως αυτές απαιτούν και το κατάλληλο πλαίσιο. «Χρειάζονται πιο ευέλικτες ρυθμίσεις, μεγαλύτερο περιθώριο για τοπικές πρωτοβουλίες και περισσότεροι οικονομικοί πόροι, ιδίως για τους δήμους και για όσους δραστηριοποιούνται ενεργά σε τοπικό επίπεδο». Το μήνυμα του Σλούπινα είναι σαφές: οι περιφέρειες θα πρέπει να μπορούν να διαμορφώνουν οι ίδιες το μέλλον τους.
Οι τοπικές αρχές αναμφίβολα θα υποδέχονταν θετικά μια τέτοια εξέλιξη. Εδώ και χρόνια δήμαρχοι και επικεφαλής περιφερειών ζητούν μεγαλύτερη οικονομική αυτονομία. Αυτή τη στιγμή διεκδικούν μεγαλύτερο μερίδιο των συνολικών φορολογικών εσόδων για τους δήμους. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση και τα κρατίδια ωστόσο υποστηρίζουν ότι αντιμετωπίζουν και τα ίδια δημοσιονομικούς περιορισμούς. Παρ’ όλα αυτά και οι δύο πλευρές αναγνωρίζουν πως αργά ή γρήγορα η Γερμανία θα έχει ελάχιστες επιλογές πέρα από τη μεταρρύθμιση του συστήματος δημοσιονομικού φεντεραλισμού
