Άσαντ: Η πτώση του καθεστώτος Άσαντ στη Συρία αποτελεί σημείο καμπής για τη Μέση Ανατολή, με γεωπολιτικές και κοινωνικές συνέπειες που εκτείνονται πέρα από τα συριακά σύνορα. Μεταξύ των χωρών που επηρεάζονται βαθιά από τις εξελίξεις στη Συρία, το Ιράν διαφαίνεται ως ένας από τους μεγαλύτερους «χαμένους».
Του Παντελή Χαριτάκη
Το καθεστώς της Τεχεράνης, που αποτελεί έναν από τους κύριους συμμάχους του Άσαντ από την αρχή του συριακού εμφυλίου πολέμου, βρίσκεται τώρα αντιμέτωπο με μια ενδεχόμενη αναζωπύρωση της εσωτερικής αντιπολίτευσης και την αποδυνάμωση της περιφερειακής του επιρροής.
Η Συμμαχία Ιράν-Άσαντ: Ένας Κρίσιμος Δεσμός
Το καθεστώς Άσαντ υπήρξε για χρόνια βασικός σύμμαχος του Ιράν στη Μέση Ανατολή. Μέσω της Συρίας, η Τεχεράνη εξασφάλιζε μια ζωτική γέφυρα προς τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, καθώς και πρόσβαση στη Μεσόγειο Θάλασσα. Οι δύο χώρες συνεργάζονταν στενά για τη διατήρηση της στρατηγικής ισχύος του σιιτικού άξονα στην περιοχή. Ωστόσο, η πτώση του Άσαντ αλλάζει τα δεδομένα για το Ιράν, το οποίο βλέπει τώρα τα γεωπολιτικά του ερείσματα στη Συρία να καταρρέουν.
Σύμφωνα με τον Κρις Ντόιλ, διευθυντή του Συμβουλίου για την Αραβο-Βρετανική Κατανόηση, το Ιράν χάνει τις στρατηγικές βάσεις του στη Συρία, γεγονός που αποδυναμώνει τις περιφερειακές στρατιωτικές του δραστηριότητες. Αυτό αποτελεί σοβαρό πλήγμα για τη στρατηγική της Τεχεράνης, η οποία είχε επενδύσει πολιτικά, στρατιωτικά και οικονομικά στην επιβίωση του καθεστώτος Άσαντ.
Εσωτερικές Αναταράξεις στην Τεχεράνη
Η πτώση του Άσαντ, όμως, δεν αποτελεί απλώς γεωπολιτικό ζήτημα. Στο εσωτερικό του Ιράν, οι εξελίξεις στη Συρία ενδέχεται να λειτουργήσουν ως έμπνευση για τους αντιπολιτευόμενους, που εδώ και χρόνια αντιτίθενται στο θεοκρατικό καθεστώς των μουλάδων.
Η Ισλαμική Δημοκρατία κυβερνά το Ιράν εδώ και 45 χρόνια, αλλά η κυριαρχία της αμφισβητείται από μεγάλες μερίδες του πληθυσμού, ειδικά τους νέους, τις γυναίκες και τις εθνοτικές μειονότητες. Οι διαδηλώσεις που ξέσπασαν το 2022, μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί, έδειξαν τη βαθιά δυσαρέσκεια των Ιρανών απέναντι στο καθεστώς. Η πτώση του Άσαντ μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης, αναζωπυρώνοντας τις ελπίδες για αλλαγή και ενθαρρύνοντας νέες κινητοποιήσεις.
Ο Κρις Ντόιλ σημειώνει ότι η απώλεια ενός ισχυρού συμμάχου στη Συρία δεν είναι απλώς στρατηγική ήττα, αλλά και συμβολικό πλήγμα για το ιρανικό καθεστώς. Οι Ιρανοί βλέπουν ότι οι λαοί της περιοχής καταφέρνουν να ανατρέψουν αυταρχικά καθεστώτα, γεγονός που μπορεί να ενισχύσει το θάρρος και την αποφασιστικότητά τους να διεκδικήσουν δημοκρατικές αλλαγές στη χώρα τους.
Η Διεθνής Διάσταση
Η πτώση του Άσαντ έχει επίσης ευρύτερες επιπτώσεις στη διεθνή σκηνή. Η Ρωσία, που στήριζε στρατιωτικά τον Άσαντ, βλέπει τώρα την επιρροή της στη Συρία να μειώνεται. Το ίδιο ισχύει και για το Ιράν, το οποίο μπορεί να βρεθεί απομονωμένο, καθώς χάνει την ικανότητα να επηρεάζει στρατηγικά την περιοχή μέσω της Συρίας.
Από την άλλη πλευρά, χώρες όπως η Τουρκία, το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες παρακολουθούν τις εξελίξεις με ενδιαφέρον. Η πτώση του Άσαντ μπορεί να δημιουργήσει ευκαιρίες για την επαναδιαμόρφωση της ισορροπίας δυνάμεων στη Μέση Ανατολή.
Η Ουάσινγκτον, για παράδειγμα, μπορεί να εκμεταλλευτεί την αποδυνάμωση του Ιράν για να περιορίσει την επιρροή του στην περιοχή. Παράλληλα, το Ισραήλ, που θεωρεί το Ιράν υπαρξιακή απειλή, ενδέχεται να δει την πτώση του Άσαντ ως ευκαιρία για την ενίσχυση της ασφάλειάς του.
Η Αντίδραση του Ιράν
Παρόλο που οι προκλήσεις για το Ιράν είναι μεγάλες, η Τεχεράνη είναι γνωστή για την ικανότητά της να προσαρμόζεται σε δύσκολες συνθήκες. Το καθεστώς μπορεί να επιδιώξει να ενισχύσει την επιρροή του σε άλλες χώρες, όπως το Ιράκ και ο Λίβανος, για να αντισταθμίσει τις απώλειες στη Συρία. Επιπλέον, η Τεχεράνη ενδέχεται να εντείνει την καταστολή της εσωτερικής αντιπολίτευσης, προσπαθώντας να αποτρέψει την ανατροπή της.
Η πτώση του καθεστώτος Άσαντ στη Συρία αποτελεί μια καθοριστική στιγμή για τη Μέση Ανατολή και ιδιαίτερα για το Ιράν. Η απώλεια της Συρίας ως στρατηγικού συμμάχου και οι ενδεχόμενες εσωτερικές αναταράξεις θέτουν το ιρανικό καθεστώς σε μια από τις πιο δύσκολες φάσεις της ιστορίας του.
Οι εξελίξεις στη Συρία όχι μόνο ανατρέπουν τις ισορροπίες στην περιοχή, αλλά και ενισχύουν τις ελπίδες των Ιρανών για αλλαγή. Ο τρόπος με τον οποίο θα διαχειριστεί η Τεχεράνη αυτή την κρίση θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον του καθεστώτος των μουλάδων, αλλά και τη μορφή της Μέσης Ανατολής τις επόμενες δεκαετίες.
