ΗΠΑ: Η απόφαση του αμερικανικού Πενταγώνου να μεταδώσει ζωντανά μέσω διαδικτύου την εκτέλεση του Νιντάλ Χασάν, ο οποίος καταδικάστηκε για τη δολοφονία 13 ανθρώπων στην επίθεση του 2009 στη στρατιωτική βάση Fort Hood, έχει προκαλέσει αντιδράσεις στις ΗΠΑ, ανοίγοντας εκ νέου τη συζήτηση για τα όρια της θανατικής ποινής και τον ρόλο της δημοσιότητας στην επιβολή της.
Η εκτέλεση έχει οριστεί για τις 3 Δεκεμβρίου 2026, στις εγκαταστάσεις της στρατιωτικής βάσης στο Τέξας, με εκτελεστικό απόσπασμα. Η ανακοίνωση της ζωντανής μετάδοσης έγινε από αξιωματούχο του Πενταγώνου, μία ημέρα μετά τις δηλώσεις του υπουργού Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ ότι η διαδικασία θα είναι δημόσια.
Το σχέδιο θεωρείται πρωτοφανές για τις σύγχρονες αμερικανικές πρακτικές εκτέλεσης θανατικών ποινών και έχει προκαλέσει ερωτήματα για το εάν η μετάδοση εξυπηρετεί τη διαφάνεια ή μετατρέπει την εκτέλεση σε δημόσιο θέαμα.
«Αηδιαστικό – Μιμείται τις εκτελέσεις του ISIS», λέει ο γερουσιαστής Κρις Μέρφι
Μία από τις πιο έντονες αντιδράσεις ήρθε από τον Δημοκρατικό γερουσιαστή Κρις Μέρφι, ο οποίος εκπροσωπεί το Κονέκτικατ και συμμετέχει στην Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας.
Μιλώντας στο CNN, ο Μέρφι αντέδρασε στην ανακοίνωση ότι η εκτέλεση θα μεταδοθεί ζωντανά, λέγοντας ότι η απόφαση είναι «αηδιαστική» και διερωτώμενος εάν ο Χέγκσεθ «μιμείται τις εκτελέσεις του ISIS».
«Καταλαβαίνω ότι σε αυτή τη χώρα έχουμε τη θανατική ποινή, αλλά οι δημόσιες εκτελέσεις είναι μεσαιωνικές. Είναι, ειλικρινά, ένα από τα πράγματα που αποστρεφόμαστε στις τρομοκρατικές οργανώσεις», δήλωσε ο γερουσιαστής.
Ο Μέρφι υπογράμμισε ότι η ζωντανή μετάδοση μιας εκτέλεσης από τις ΗΠΑ δημιουργεί μια ιδιαίτερα προβληματική εικόνα, ανεξάρτητα από τη θέση που έχει κάποιος απέναντι στη θανατική ποινή. Η κριτική του εστιάζει, επομένως, όχι μόνο στην ίδια την εκτέλεση, αλλά και στην επιλογή να μετατραπεί σε γεγονός που θα μπορεί να παρακολουθήσει το κοινό.
Η σύγκριση με το ISIS αφορά τη δημόσια προβολή της θανάτωσης και δεν εξισώνει τις δικαστικές διαδικασίες των ΗΠΑ με τις δολοφονίες ομήρων και αιχμαλώτων από την τρομοκρατική οργάνωση.
Οι νομικοί που αμφισβητούν τη σκοπιμότητα της μετάδοσης – «Παραπέμπει στον Μεσαίωνα»
Ερωτήματα για τον σκοπό και τις συνέπειες της απόφασης διατυπώνουν και ειδικοί στο αμερικανικό δίκαιο.
Ο Γιουτζίν Φιντέλ (Eugene Fidell), νομικός με ειδίκευση στο στρατιωτικό δίκαιο και επισκέπτης διδάσκων στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Yale, χαρακτήρισε εξαιρετικά παράξενη την ιδέα της ζωντανής μετάδοσης. Όπως εξήγησε, δεν γνωρίζει προηγούμενο αντίστοιχης μετάδοσης εκτέλεσης από την ίδια την κυβέρνηση των ΗΠΑ.
Ο Φιντέλ, δήλωσε στο BBC ότι: «Η ζωντανή διαδικτυακή μετάδοση μιας εκτέλεσης παραπέμπει σε άλλες εποχές, στον Μεσαίωνα. Κατά κάποιον τρόπο, ως κοινωνία έχουμε ξεπεράσει τέτοιες πρακτικές – ή τουλάχιστον έτσι νόμιζα μέχρι σήμερα».
Ο Φιντέλ ανέφερε ότι, εάν ο Χασάν κινούνταν νομικά, η διαδικασία «θα διαρκούσε χρόνια» και «πολύ περισσότερο από τη θητεία του προέδρου Τραμπ στον Λευκό Οίκο».
Από την πλευρά της, η Ελίζαμπεθ Σέμελ (Elisabeth Semel), συνδιευθύντρια της Κλινικής για τη Θανατική Ποινή στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ, έθεσε ζητήματα που αφορούν την αξιοπρέπεια του καταδικασμένου, το ποιοι θα έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν την εκτέλεση και τα κίνητρα της κυβέρνησης.
Η Σέμελ υπογράμμισε ότι, παρότι η ιδέα της τηλεοπτικής μετάδοσης εκτελέσεων έχει συζητηθεί και στο παρελθόν, δεν θυμάται αντίστοιχη περίπτωση στην οποία η ίδια η κυβέρνηση να προχωρά στην εφαρμογή της. Εξέφρασε, μάλιστα, αμφιβολίες για το κατά πόσο η κυβέρνηση Τραμπ έχει εξετάσει επαρκώς τις νομικές και κοινωνικές συνέπειες της απόφασης.
Το επιχείρημα της… διαφάνειας
Οι αντιδράσεις, πάντως, δεν είναι μονοσήμαντες. Ορισμένοι ειδικοί θεωρούν ότι η δημοσιοποίηση της διαδικασίας θα μπορούσε να ενισχύσει τη διαφάνεια γύρω από την εφαρμογή της θανατικής ποινής.
Η Ντέμπορα Ντένο (Deborah Denno), καθηγήτρια Νομικής στο Πανεπιστήμιο Fordham και ειδική σε θέματα θανατικής ποινής, υποστήριξε ότι η ζωντανή μετάδοση θα μπορούσε να καταστήσει τη διαδικασία πιο διαφανή και να ενημερώσει το κοινό για το τι πραγματικά συνεπάγεται η εκτέλεση ενός ανθρώπου από το κράτος.
Όπως ανέφερε, η δυνατότητα του κοινού να γνωρίζει τι συμβαίνει θα μπορούσε να έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία έχουν ανακύψει σοβαρά ερωτήματα για τις μεθόδους εκτέλεσης στις ΗΠΑ.
Ο Μπρένερ Φίσελ (Brenner Fissell), καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο Villanova και αντιπρόεδρος του National Institute of Military Justice, σημείωσε ότι τα εκτελεστικά αποσπάσματα θεωρούνται από ορισμένους ταχύτερη και πιο ακριβής μέθοδος σε σύγκριση με τις θανατηφόρες ενέσεις, η εφαρμογή των οποίων έχει παρουσιάσει προβλήματα.
Ο ίδιος, ωστόσο, αμφισβήτησε ότι η επιλογή του εκτελεστικού αποσπάσματος στη συγκεκριμένη περίπτωση υπαγορεύεται πρωτίστως από τέτοιους πρακτικούς λόγους. Εκτίμησε ότι η στρατιωτική εικόνα και η έμφαση στη χρήση θανατηφόρας ισχύος αποτελούν μέρος του συμβολισμού που επιχειρεί να προβάλει ο Χέγκσεθ.
Ο Χέγκσεθ υπερασπίζεται τη δημόσια εκτέλεση
Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ έχει υποστηρίξει ανοιχτά την επιλογή της εκτέλεσης με εκτελεστικό απόσπασμα και την πρόθεση να καταστεί δημόσια.
Μιλώντας στην εκπομπή Human Events Daily, δήλωσε ότι θα διασφαλιστεί πως ο κόσμος θα μπορεί να παρακολουθήσει τη διαδικασία, επειδή, όπως είπε, «οι άνθρωποι πρέπει να καταλάβουν ότι υπάρχουν σοβαρές συνέπειες για τέτοιου είδους πράξεις».
Όταν ρωτήθηκε εάν ο Χασάν είχε υποβάλει κάποιο τελευταίο αίτημα ή είχε επικοινωνήσει με την κυβέρνηση, ο Χέγκσεθ απάντησε: «Δεν με ενδιαφέρει. Θα τον δούμε στις 3 Δεκεμβρίου».
Η στάση αυτή ενισχύει την αντιπαράθεση γύρω από τον χαρακτήρα της απόφασης. Για τους επικριτές, η δημόσια μετάδοση κινδυνεύει να μετατρέψει την κρατική τιμωρία σε θέαμα. Για όσους υπερασπίζονται τη δημοσιοποίηση, το επιχείρημα είναι ότι η κοινωνία θα πρέπει να έχει εικόνα της διαδικασίας με την οποία εφαρμόζεται η εσχάτη των ποινών.
Η αντιπαράθεση με τις δημόσιες εκτελέσεις στο Ιράν
Η υπόθεση αποκτά και πολιτική διάσταση, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ έχει στο παρελθόν επικρίνει τις δημόσιες εκτελέσεις στο Ιράν.
Σύμφωνα με το Associated Press και την Washington Post, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε αναφερθεί στις εκτελέσεις διαδηλωτών από τις ιρανικές αρχές, χρησιμοποιώντας την προοπτική τέτοιων ενεργειών ως μέρος της δημόσιας επιχειρηματολογίας του απέναντι στην Τεχεράνη.
Η απόφαση για τη ζωντανή μετάδοση της εκτέλεσης του Χασάν δημιουργεί έτσι ένα ερώτημα πολιτικής συνέπειας: πώς μπορεί να αιτιολογηθεί η καταδίκη των δημόσιων εκτελέσεων σε άλλες χώρες, όταν η αμερικανική κυβέρνηση επιλέγει να δώσει δημοσιότητα στην εκτέλεση ενός καταδικασμένου από στρατιωτικό δικαστήριο;
Η σύγκριση, πάντως, χρειάζεται προσοχή. Οι διαδικασίες, οι κατηγορίες και το δικαστικό πλαίσιο δεν είναι ίδια σε κάθε χώρα. Το ερώτημα που τίθεται αφορά κυρίως τη δημόσια προβολή της θανάτωσης ως κρατικής πράξης και τον συμβολισμό που αυτή εκπέμπει, ειδικότερα όταν αυτή την πραγματοποιεί ένας Δημοκρατικό Κράτος και όχι κάποιο απολυταρχικό καθεστώς.
Το ιστορικό της επίθεσης στο Fort Hood
Ο Νιντάλ Μαλίκ Χασάν ήταν στρατιωτικός ψυχίατρος με τον βαθμό του ταγματάρχη στον αμερικανικό Στρατό. Στις 5 Νοεμβρίου 2009, εισήλθε σε ιατρικό κτίριο της στρατιωτικής βάσης Fort Hood στο Τέξας, όπου στρατιώτες περίμεναν για ιατρικές εξετάσεις και προετοιμασία πριν από την ανάπτυξή τους στο εξωτερικό.
Άνοιξε πυρ με πιστόλι, σκοτώνοντας 13 ανθρώπους και τραυματίζοντας άλλους 32. Κατά την επίθεση φώναξε «Αλλάχου Άκμπαρ», δηλαδή «Ο Θεός είναι μεγάλος» στα αραβικά. Ο ίδιος υποστήριξε ότι ήθελε να αποτρέψει την αποστολή στρατιωτών στο Αφγανιστάν και τη συμμετοχή τους σε επιχειρήσεις εναντίον μουσουλμάνων.
Ο Χασάν τραυματίστηκε από πυρά αστυνομικών κατά τη σύλληψή του και έμεινε παράλυτος από τη μέση και κάτω.
Στη στρατιωτική δίκη του το 2013 εκπροσώπησε τον εαυτό του, αφού απομάκρυνε τους δικηγόρους του. Κρίθηκε ένοχος για τις κατηγορίες που αφορούσαν τις δολοφονίες και τις απόπειρες δολοφονίας και καταδικάστηκε σε θάνατο. Η ετυμηγορία της στρατιωτικής επιτροπής και η ποινή επικυρώθηκαν μέσα από τη διαδικασία δικαστικού ελέγχου.
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του αμερικανικού Στρατού, ο Τραμπ ενέκρινε τη θανατική ποινή στις 2 Οκτωβρίου 2026. Η ημερομηνία εκτέλεσης ορίστηκε για τις 3 Δεκεμβρίου, στις 13:00 τοπική ώρα, με εκτελεστικό απόσπασμα στο Fort Hood.
Η ιστορία των δημόσιων εκτελέσεων στις ΗΠΑ
Η τελευταία αναγνωρισμένη δημόσια εκτέλεση στις ΗΠΑ πραγματοποιήθηκε το 1936, όταν ο Ρέινι Μπέθεα (Rainey Bethea) απαγχονίστηκε στο Κεντάκι. Η εκτέλεση προσέλκυσε χιλιάδες θεατές και συνέβαλε στην αυξανόμενη αντίδραση απέναντι στη μετατροπή της θανατικής ποινής σε δημόσιο θέαμα.
Έκτοτε, οι εκτελέσεις στις ΗΠΑ διεξάγονται κατά κανόνα σε κλειστές εγκαταστάσεις, παρουσία περιορισμένου αριθμού μαρτύρων και εκπροσώπων των μέσων ενημέρωσης.
Η ζωντανή μετάδοση μιας εκτέλεσης από την ίδια την κυβέρνηση θα αποτελούσε σημαντική απόκλιση από αυτή την πρακτική.
Η σχεδιαζόμενη εκτέλεση του Χασάν θα είναι επίσης η πρώτη εκτέλεση από τον αμερικανικό Στρατό από το 1961, όταν ο στρατιώτης Τζον Μπένετ εκτελέστηκε διά απαγχονισμού.
Η τελευταία εκτέλεση με εκτελεστικό απόσπασμα από τις αμερικανικές στρατιωτικές αρχές ανάγεται στο 1945, σύμφωνα με το Death Penalty Information Center.
Η υπόθεση παραμένει ανοιχτή ως προς το εάν ο Χασάν θα επιχειρήσει νέα δικαστική προσφυγή σε ομοσπονδιακό πολιτικό δικαστήριο. Επομένως, η ημερομηνία της 3ης Δεκεμβρίου είναι ο προγραμματισμένος χρόνος εκτέλεσης και όχι εγγύηση ότι η διαδικασία θα πραγματοποιηθεί τότε
