ΙΡΑΝ: Παρά τις μαζικές διαδηλώσεις, τις βαριές απώλειες και τη διεθνή πίεση, το ιρανικό καθεστώς εξακολουθεί να στέκεται όρθιο. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα διεθνών αναλύσεων, με αιχμή την πρόσφατη εκτενή αποτίμηση του Reuters, η οποία επιχειρεί να εξηγήσει γιατί η Ισλαμική Δημοκρατία επιβιώνει ακόμη και σε συνθήκες παρατεταμένης κοινωνικής αναταραχής και οικονομικής ασφυξίας.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης- tilegrafimanews.gr
Στο επίκεντρο βρίσκεται η αρχιτεκτονική εξουσίας της Τεχεράνης, αλλά και οι επιλογές που εξετάζει η Ουάσιγκτον, μετά τις δημόσιες παρεμβάσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος κάλεσε ανοιχτά τους διαδηλωτές να καταλάβουν θεσμούς, αφήνοντας να εννοηθεί ότι «όλες οι επιλογές είναι στο τραπέζι».
Η βαθιά δομή εξουσίας και η “διακυβέρνηση μέσω φόβου”
Σύμφωνα με την ανάλυση του Reuters, δεν υπάρχουν ενδείξεις εσωτερικού ρήγματος στον σκληρό πυρήνα της ιρανικής εξουσίας. Οι Φρουροί της Επανάστασης και η παραστρατιωτική οργάνωση Basij συγκροτούν ένα πλέγμα ασφάλειας που αριθμεί πάνω από ένα εκατομμύριο ανθρώπους, λειτουργώντας ως μηχανισμός επιτήρησης, καταστολής και πολιτικού ελέγχου.
Αυτή η δομή δεν περιορίζεται στην αστυνομική βία. Όπως επισημαίνουν αναλυτές, πρόκειται για ένα σύστημα «διακυβέρνησης μέσω φόβου», όπου οι συλλήψεις, οι εξαφανίσεις και οι βαριές ποινές λειτουργούν αποτρεπτικά, ακόμη και όταν μεγάλα τμήματα της κοινωνίας κατεβαίνουν στους δρόμους.
Οι αριθμοί των νεκρών και το θολό τοπίο της πληροφόρησης
Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι περίπου 2.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί στις διαδηλώσεις, αποδίδοντας τις απώλειες σε «τρομοκρατικά στοιχεία». Από την άλλη πλευρά, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων μιλούν για τουλάχιστον 600 νεκρούς και περισσότερες από 10.000 συλλήψεις, με την HRANA να καταγράφει εκατοντάδες επιβεβαιωμένους θανάτους.
Το καθεστώς αποφεύγει τη δημοσίευση επίσημου απολογισμού, ενώ –όπως σημειώνει το Associated Press– η αυστηρή λογοκρισία και το μπλακάουτ στο διαδίκτυο καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την ανεξάρτητη επιβεβαίωση των στοιχείων.
Γιατί δεν “σπάει” το σύστημα από μέσα
Διπλωμάτες και ειδικοί της Μέσης Ανατολής συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι χωρίς αποσκιρτήσεις στην κορυφή του κρατικού μηχανισμού –και κυρίως στις δυνάμεις ασφαλείας– το καθεστώς δύσκολα θα καταρρεύσει. Ο Ιρανοαμερικανός αναλυτής Βάλι Νασρ σημειώνει ότι απαιτείται συνδυασμός παρατεταμένης λαϊκής πίεσης και διάσπασης των μηχανισμών βίας, κάτι που μέχρι στιγμής δεν έχει συμβεί.
Ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, στα 86 του χρόνια, έχει επιβιώσει από αλλεπάλληλα κύματα αμφισβήτησης από το 2009 έως σήμερα. Όπως τονίζει το Reuters, πρόκειται για την πέμπτη μεγάλη εξέγερση επί της ηγεσίας του, στοιχείο που καταδεικνύει ανθεκτικότητα, έστω και με κόστος τη διαρκή κρίση νομιμοποίησης.
Ο ρόλος του Τραμπ και τα μηνύματα προς την Τεχεράνη
Ιδιαίτερο βάρος αποκτούν οι δημόσιες παρεμβάσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος, σύμφωνα με πηγές του Λευκού Οίκου που επικαλείται το Reuters, έχει ζητήσει να εξεταστούν όλα τα ενδεχόμενα. «Όλες οι επιλογές βρίσκονται στο τραπέζι», δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος, επαναφέροντας τη συζήτηση για στρατιωτική ή υβριδική παρέμβαση.
Σύμφωνα με το White House, η Ουάσιγκτον παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, ενώ ο Τραμπ έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο επιβολής νέων κυρώσεων ή δασμών σε χώρες που εμπορεύονται με το Ιράν, με την Κίνα να αποτελεί τον βασικό οικονομικό αιμοδότη της Τεχεράνης.
Γεωπολιτική αποδυνάμωση και οικονομική ασφυξία
Παρά την ανθεκτικότητα του καθεστώτος, η θέση του Ιράν παραμένει εύθραυστη. Οι κυρώσεις έχουν στραγγαλίσει την οικονομία, ο πληθωρισμός καλπάζει και το νόμισμα παραμένει υπό πίεση. Ταυτόχρονα, ο λεγόμενος «Άξονας της Αντίστασης» έχει δεχθεί σοβαρά πλήγματα, με απώλειες συμμάχων σε Λίβανο, Συρία και Γάζα.
Διεθνείς αναλυτές επισημαίνουν ότι η επιβίωση δεν ισοδυναμεί με σταθερότητα. Το καθεστώς αντέχει, αλλά σε συνθήκες μόνιμης κρίσης, χωρίς ξεκάθαρη στρατηγική εξόδου.
Στρατιωτικά σενάρια και υψηλό ρίσκο
Τα σενάρια που εξετάζονται περιλαμβάνουν στοχευμένα πλήγματα, κυβερνοεπιθέσεις ή παρεμβάσεις στις θαλάσσιες μεταφορές ιρανικού πετρελαίου. Άλλες επιλογές, όπως η αποκατάσταση της πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω δορυφορικών δικτύων για τη στήριξη των διαδηλωτών, θεωρούνται χαμηλότερου ρίσκου.
Όπως σημειώνει αναλυτής του Washington Institute, αν ο Τραμπ κινηθεί, πιθανότατα θα επιλέξει μια σύντομη, υψηλής έντασης ενέργεια αντί για παρατεταμένη εμπλοκή. Το ερώτημα παραμένει αν οι απειλές αποτελούν εργαλείο πίεσης ή προάγγελο μιας νέας φάσης σύγκρουσης.
Προς το παρόν, το καθεστώς της Τεχεράνης εμφανίζεται τραυματισμένο, αλλά όχι έτοιμο να καταρρεύσει – με το παιχνίδι ισχύος να μεταφέρεται πλέον στο πεδίο των διεθνών αποφάσεων.
