Η Πολωνία εισέρχεται σε μια περίοδο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης, καθώς ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ περνά στην πράξη τη στρατηγική της δυναμικής υπεράσπισης της δημοκρατίας, με στόχο την αποκατάσταση του κράτους δικαίου μετά από οκτώ χρόνια εθνικιστικής διακυβέρνησης.
Έναν χρόνο πριν από τις επόμενες βουλευτικές εκλογές, η πρωτοφανής απόφαση της κυβέρνησης να αναπτύξει αστυνομικές δυνάμεις για την προστασία του Συνταγματικού Δικαστηρίου και να αναστείλει από τα καθήκοντά τους τον πρόεδρό του, Μπόγκνταν Σβιέτσκοφσκι, και τον αναπληρωτή του, οι οποίοι είχαν διοριστεί με την υποστήριξη του πρώην κυβερνώντος κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS), έχει βυθίσει τη χώρα σε νέα πολιτική κρίση.
Η κίνηση αποτυπώνει παράλληλα την αυξανόμενη πίεση προς τον Τουσκ να υλοποιήσει τις δεσμεύσεις με τις οποίες επέστρεψε στην εξουσία το 2023. Μεγάλο μέρος της νομοθετικής του ατζέντας έχει μπλοκαριστεί από τον πρόεδρο Κάρολ Ναβρότσκι, ο οποίος υποστηρίζεται από την αντιπολίτευση. Με τις εκλογές του φθινοπώρου του 2027 να πλησιάζουν και την ακροδεξιά να ενισχύει την παρουσία της, ο Πολωνός πρωθυπουργός εμφανίζεται πλέον αποφασισμένος να μην υποχωρήσει.
«Περιμέναμε πάρα πολύ καιρό για να εκφοβιστούμε και να κάνουμε τώρα πίσω», δήλωσε ο Τουσκ σε τηλεοπτικό διάγγελμα το βράδυ του Σαββάτου, διαμηνύοντας ότι θα συνεχίσει την αναμόρφωση του Συνταγματικού Δικαστηρίου. «Σε ορισμένα ζητήματα δεν μπορεί να υπάρξει συμβιβασμός», πρόσθεσε.
Στο στόχαστρο και ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας
Επόμενος πιθανός στόχος των κυβερνητικών κινήσεων ενδέχεται να είναι ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας, Άνταμ Γκλαπίνσκι.
Κοινοβουλευτική έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο Γκλαπίνσκι εξυπηρετούσε συμφέροντα της προηγούμενης δεξιάς κυβέρνησης ενόψει των τελευταίων βουλευτικών εκλογών. Ο ίδιος έχει αρνηθεί οποιαδήποτε παρανομία.
Οι βουλευτές αναμένεται να ψηφίσουν ακόμη και μέσα στον Νοέμβριο για την αναστολή των καθηκόντων του. Μια τέτοια απόφαση, ωστόσο, θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω κλιμάκωση. Ο Γκλαπίνσκι έχει ήδη προειδοποιήσει ότι δεν προτίθεται να αναγνωρίσει ένα τέτοιο αποτέλεσμα, επικαλούμενος απόφαση ανώτατου δικαστηρίου που αποκλείει την αναστολή του με βάση τους ισχύοντες κοινοβουλευτικούς κανόνες.
Ένα μεγάλο πολιτικό στοίχημα για τον Τουσκ
Η σύγκρουση για το ανώτατο δικαστικό όργανο της Πολωνίας φέρνει αντιμέτωπους τον πρώην πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και την εθνικιστική αντιπολίτευση, η οποία κατά τη διάρκεια της οκταετούς διακυβέρνησής της είχε τοποθετήσει στο Συνταγματικό Δικαστήριο πρόσωπα της πολιτικής της επιλογής.
Το 2021, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκρινε ότι το πολωνικό Συνταγματικό Δικαστήριο δεν ήταν ανεξάρτητο και αμερόληπτο κατά την έκδοση των αποφάσεών του.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ταχθεί ουσιαστικά στο πλευρό της πολωνικής κυβέρνησης. Εκπρόσωπός της δήλωσε το Σάββατο ότι εναπόκειται στο κοινοβούλιο να διορίσει τους νέους δικαστές. Ο Ναβρότσκι, ωστόσο, επιχείρησε να καθυστερήσει τη διαδικασία, επικαλούμενος προβλήματα στη διαδικασία επιλογής τους, προετοιμάζοντας έτσι το έδαφος για τη σύγκρουση με τον Τουσκ.
Η έκβαση της αντιπαράθεσης ενδιαφέρει και την υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς χώρες όπως η Ισπανία και η Γαλλία οδεύουν προς εκλογικές αναμετρήσεις τους επόμενους μήνες, την ώρα που τα ακροδεξιά κόμματα ενισχύονται.
Ο Τουσκ έχει επιδιώξει να διατηρήσει την Πολωνία στον ευρωπαϊκό πολιτικό και θεσμικό κορμό. Η οικονομία της χώρας αναπτύσσεται με ταχύ ρυθμό, φέρνοντάς την κοντά στην είσοδο στην πρώτη εικοσάδα των μεγαλύτερων οικονομιών παγκοσμίως.
Ωστόσο, η μετατροπή της διαμάχης σε ολομέτωπη σύγκρουση αποτελεί ένα σημαντικό πολιτικό στοίχημα για τον πρωθυπουργό.
Η Πολωνία αναμένεται να καταγράψει φέτος ένα από τα υψηλότερα δημοσιονομικά ελλείμματα στην ΕΕ, περίπου στο 7% του ΑΕΠ. Παράλληλα, το ζλότι υποχώρησε κατά 0,3% έναντι του ευρώ το πρωί της Δευτέρας, φτάνοντας σε νέο χαμηλό τριετίας, ενώ οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων παρέμειναν σχεδόν αμετάβλητες.
«Η σύγκρουση γύρω από το Συνταγματικό Δικαστήριο προστίθεται στους παράγοντες που ενδέχεται να προκαλέσουν ανησυχία στους ξένους επενδυτές σχετικά με τη θεσμική σταθερότητα της Πολωνίας», ανέφεραν σε σημείωμά τους οικονομολόγοι της Erste Bank Polska. Όπως επισήμαναν, η αντιπαράθεση για το δικαστήριο έρχεται να προστεθεί στην ανεπίλυτη διαμάχη για την κεντρική τράπεζα.
Τον Σεπτέμβριο, ο οίκος Moody’s υποβάθμισε την πιστοληπτική αξιολόγηση της Πολωνίας για πρώτη φορά εδώ και μία δεκαετία, επικαλούμενος τη σύγκρουση μεταξύ της κυβέρνησης και του προέδρου, πρώην πυγμάχου που έχει τη στήριξη του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Ο οίκος S&P έχει προγραμματίσει την επανεξέταση της αξιολόγησης της χώρας για την Παρασκευή.
Ένα Συνταγματικό Δικαστήριο σε παράλυση
Η διαμάχη έχει ήδη προκαλέσει διαδηλώσεις και επεισόδια. Το Σαββατοκύριακο, η αστυνομία συνέλαβε τέσσερα άτομα, μεταξύ των οποίων τρεις που επιχείρησαν να εισέλθουν στον χώρο του δικαστηρίου περνώντας πάνω από τον φράχτη.
Βίντεο που αναρτήθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δείχνει τον πρόεδρο Ναβρότσκι να προσπαθεί να εισέλθει διά της βίας στο κτίριο μετά τα μεσάνυχτα του Σαββάτου, περνώντας από ομάδα δικαστών του Συνταγματικού Δικαστηρίου που επιχείρησαν να εμποδίσουν την είσοδό του. Ο Τουσκ υποστήριξε ότι οι δικαστές δέχθηκαν επίθεση.
Το Συνταγματικό Δικαστήριο βρίσκεται εδώ και μεγάλο διάστημα σε κατάσταση θεσμικής παράλυσης, εξαιτίας των διαφωνιών για τη σύνθεσή του.
Το κοινοβούλιο έχει καλύψει τις κενές θέσεις των περισσότερων δικαστών, ωστόσο ορισμένοι από τους διορισμούς δεν έχουν αναγνωριστεί από τον πρόεδρο του δικαστηρίου. Επιπλέον, ο πρόεδρος της χώρας αρνείται να αποδεχθεί τους όρκους των νέων δικαστών, μια τυπική διαδικασία που, σύμφωνα με τον ίδιο, αποτελεί προϋπόθεση για τη νόμιμη ανάληψη των καθηκόντων τους.
Ρωγμές στον κυβερνητικό συνασπισμό
Παρά την αδιάλλακτη στάση του Τουσκ, δεν είναι σαφές εάν όλοι οι εταίροι του στον τετρακομματικό κυβερνητικό συνασπισμό είναι διατεθειμένοι να ακολουθήσουν την ίδια γραμμή.
Οι επικεφαλής δύο κομμάτων της συμμαχίας, του Πολωνικού Αγροτικού Κόμματος και του Πολωνία 2050, συμμετείχαν στις διαβουλεύσεις που συγκάλεσε το Σάββατο ο Ναβρότσκι. Αντίθετα, η Πολιτική Πλατφόρμα του Τουσκ και η Αριστερά μποϊκόταραν τη συνάντηση.
Ο επικεφαλής του Πολωνικού Αγροτικού Κόμματος και υπουργός Άμυνας, Βουαντίσουαφ Κοσινιάκ-Καμίς, δήλωσε ότι η χώρα χρειάζεται «μια συνταγματική επανεκκίνηση», την οποία χαρακτήρισε «τη μοναδική ευκαιρία για τη σταδιακή αποκατάσταση της ομαλότητας γύρω από το Συνταγματικό Δικαστήριο», σύμφωνα με ανάρτησή του στην πλατφόρμα X.
Από την πλευρά του, ο επικεφαλής σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής του Ναβρότσκι, Μάρτσιν Πρζιντάτς, υποστήριξε ότι, ενώ ο Τουσκ δεν είναι διατεθειμένος να συμμετάσχει σε διάλογο, υπάρχουν φωνές μέσα στον κυβερνητικό συνασπισμό που αντιλαμβάνονται τη σοβαρότητα της κατάστασης.
«Είναι σαφές ότι ο συνασπισμός του δεν είναι ενιαίος σε αυτό το ζήτημα», δήλωσε ο Πρζιντάτς στο Bloomberg
