ΗΠΑ: Ένα καλοκαίρι γεμάτο γεγονότα που μονοπώλησαν την προσοχή των Αμερικανών -από τη 250ή επέτειο των ΗΠΑ από τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας και τον γάμο της Τέιλορ Σουίφτ έως το Παγκόσμιο Κύπελλο ποδοσφαίρου- ίσως άφησε σε δεύτερο πλάνο τα ολοένα εντονότερα προειδοποιητικά σημάδια που στέλνει η οικονομία των ΗΠΑ.
Όμως οι πιέσεις συσσωρεύονται σταθερά το τελευταίο διάστημα και αυτή την εβδομάδα βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας, καθώς το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ ξεπέρασε το ορόσημο των 40 τρισ. δολαρίων, προκαλώντας ανησυχίες τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.
Από το 1 τρισ. στα 40 τρισ. δολάρια: Πώς εκτοξεύθηκε το αμερικανικό χρέος
Χρειάστηκαν σχεδόν 200 χρόνια για να φτάσει για πρώτη φορά το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ στο 1 τρισ. δολάρια, επισημαίνει η Μάγια ΜακΓκίνεας, πρόεδρος της Επιτροπής για έναν Υπεύθυνο Ομοσπονδιακό Προϋπολογισμό.
Το ορόσημο εκείνο, το 1981, αντιμετωπίστηκε ως προειδοποιητικό καμπανάκι. «Τότε, ο πρόεδρος [Ρόναλντ] Ρίγκαν είπε στο έθνος σε τηλεοπτικό διάγγελμα: “Αν ως χώρα χρειαζόμασταν μια προειδοποίηση, ας είναι αυτή”», αναφέρει η ΜακΓκίνεας.
«Φτάνοντας στα 250 χρόνια της Αμερικής, ξοδεύουμε πλέον περισσότερα από αυτό το ποσό μόνο για την καταβολή τόκων επί του χρέους μας», προσθέτει.
Η υπέρβαση του ορίου των 40 τρισ. δολαρίων ήταν αναμενόμενη -αποτέλεσμα της εκτίναξης των δημόσιων δαπανών τόσο επί κυβέρνησης Ντόναλντ Τραμπ όσο και επί κυβέρνησης Τζο Μπάιντεν- ωστόσο σηματοδοτεί ακόμη ένα κρίσιμο σημείο.
Το διογκούμενο κόστος των κοινωνικών προγραμμάτων και άλλων δαπανών έχει ξεπεράσει τα δημόσια έσοδα, τα οποία έχουν αποδυναμωθεί από τις φορολογικές μειώσεις. Παράλληλα, η αντιμετώπιση κρίσεων όπως η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 και η πανδημία της Covid οδήγησε σε αύξηση του δανεισμού.
Αν προστεθούν σε αυτά και τα υψηλότερα επιτόκια, που επιβλήθηκαν ως απάντηση στις πρόσφατες πληθωριστικές πιέσεις, η εικόνα αρχίζει να γίνεται ζοφερή.
Πόσο σοβαρή είναι η κατάσταση
Στην αρχή της πρώτης προεδρικής θητείας του Τραμπ, το 2016, το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ βρισκόταν λίγο κάτω από τα 20 τρισ. δολάρια. Μέσα στη δεκαετία που ακολούθησε, διπλασιάστηκε.
Σύμφωνα με τη Μικτή Οικονομική Επιτροπή του Κογκρέσου, το ποσό αυξάνεται κατά περίπου 90.000 δολάρια κάθε δευτερόλεπτο ή κατά 7,8 δισ. δολάρια την ημέρα.
«Αυτό που είναι πολύ διαφορετικό σήμερα σε σύγκριση με πριν από μία δεκαετία είναι το επίπεδο των επιτοκίων», εξηγεί ο Έρικ Σουάνσον, καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια και πρώην ανώτερος οικονομολόγος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ.
«Τα μακροπρόθεσμα επιτόκια στις ΗΠΑ βρίσκονται στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων δεκαετιών – εν μέρει λόγω ανησυχιών για τον πληθωρισμό, αλλά και λόγω ανησυχιών για τα ακραία επίπεδα δανεισμού της αμερικανικής κυβέρνησης», προσθέτει.
Η αγορά ομολόγων απαιτεί σήμερα υψηλότερες αποδόσεις, καθώς οι επενδυτές εμφανίζονται επιφυλακτικοί απέναντι στο μέγεθος του αμερικανικού χρέους. Την ίδια στιγμή, οι τεχνολογικές εταιρείες, που δανείζονται αστρονομικά ποσά για να επενδύσουν στην τεχνητή νοημοσύνη, ανταγωνίζονται την κυβέρνηση για τα κεφάλαια των επενδυτών.
«Όταν τα επιτόκια ανεβαίνουν, η χρηματοδότηση του ελλείμματος γίνεται ακριβότερη», σημειώνει ο οικονομολόγος Μοχάμεντ Α. Ελ-Εριάν, καθηγητής στη Σχολή Wharton.
Οι πληρωμές τόκων για το δημόσιο χρέος είναι πλέον κατά 15% υψηλότερες σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του περασμένου έτους, σύμφωνα με τον Ελ-Εριάν. Αντιστοιχούν σχεδόν στο 20% των φορολογικών εσόδων και είναι «μεγαλύτερες από τις αμυντικές δαπάνες», προσθέτει.
«Κίτρινος συναγερμός» για τη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου
Τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι ΗΠΑ πλησιάζουν γοργά το ανώτατο όριο χρέους των 41,1 τρισ. δολαρίων που επιτρέπεται να δανειστεί η κυβέρνηση, ενώ σύμφωνα με το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου προβλέπεται να αυξηθεί περίπου στα 64 τρισ. δολάρια έως το 2036.
Ωστόσο, οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι η κατάσταση δεν είναι ακόμη κρίσιμη. Η θέση των ΗΠΑ ως της μεγαλύτερης οικονομίας στον κόσμο, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι το δολάριο αποτελεί το κυριότερο αποθεματικό νόμισμα διεθνώς, δίνει στη χώρα «πολύ μεγαλύτερα περιθώρια δημοσιονομικής κακοδιαχείρισης» σε σύγκριση με άλλες χώρες, σημειώνει ο Ελ-Εριάν.
«Φτάνουμε σε ένα σημείο όπου άναψε το κίτρινο προειδοποιητικό φως. Δεν έχει ανάψει ακόμη το κόκκινο», σημειώνει.
Ο Σουάνσον επισημαίνει ότι και άλλες χώρες έχουν καταγράψει παρόμοια ή ακόμη υψηλότερα επίπεδα χρέους.
Παρότι το εθνικό χρέος των ΗΠΑ αντιστοιχεί στο 126% του μεγέθους της οικονομίας τους, παραμένει χαμηλότερο από εκείνο άλλων χωρών της G7, όπως η Ιαπωνία και η Ιταλία.
Ωστόσο, η διάθεση των επενδυτών να δανείζουν χρήματα στην αμερικανική κυβέρνηση, αγοράζοντας ομόλογα, «μειώνεται», προειδοποιεί ο Σουάνσον, δημιουργώντας έναν «φαύλο» κύκλο, καθώς η κυβέρνηση αναγκάζεται να προσφέρει ολοένα υψηλότερες αποδόσεις για να συνεχίσουν οι επενδυτές να αγοράζουν το χρέος της.
Και το υψηλότερο κόστος δανεισμού των ΗΠΑ αναπόφευκτα μεταδίδεται και αλλού, αυξάνοντας το κόστος δανεισμού και για άλλες χώρες. «Ό,τι συμβαίνει στις ΗΠΑ δεν μένει ποτέ στις ΗΠΑ», προσθέτει ο Ελ-Εριάν.
Πώς το χρέος φτάνει στην τσέπη των Αμερικανών
Τα νοικοκυριά είναι πιθανό να βρεθούν αντιμέτωπα με υψηλότερα επιτόκια σε στεγαστικά δάνεια, δάνεια αυτοκινήτου και πιστωτικές κάρτες εξαιτίας της σημερινής κατάστασης, με τα χαμηλότερα εισοδήματα να υφίστανται το μεγαλύτερο πλήγμα, προειδοποιεί ακόμη ο Ελ-Εριάν.
Υπάρχει επίσης μια δευτερογενής επίπτωση στους καταναλωτές, καθώς το υψηλότερο κόστος δανεισμού για τις επιχειρήσεις συχνά μετακυλίεται σε αυτούς μέσω υψηλότερων τιμών.
Έτσι, ο αντίκτυπος του χρέους «βρίσκει με τον έναν ή τον άλλον τρόπο τον δρόμο προς τις τσέπες των πολιτών», προσθέτει η ΜακΓκίνεας.
Ανάπτυξη ή δύσκολες αποφάσεις
Τα τελευταία στοιχεία για τις ΗΠΑ δείχνουν επίσης ότι η οικονομία επιβραδύνθηκε τους τελευταίους μήνες, αν και εξακολουθεί να αναπτύσσεται με αρκετά ικανοποιητικό ρυθμό.
Αυτό έχει σημασία, επειδή η οικονομική ανάπτυξη συνεπάγεται περισσότερα φορολογικά έσοδα, τα οποία μπορούν να χρηματοδοτήσουν τις δαπάνες, είτε πρόκειται για κυβερνητικά προγράμματα είτε για πληρωμές τόκων. Με επαρκή ανάπτυξη, το πρόβλημα του χρέους περιορίζεται, επισημαίνει ο Ελ-Εριάν.
Χωρίς επαρκή ανάπτυξη, όμως, οι ΗΠΑ ενδέχεται να χρειαστεί να εξετάσουν άλλες επιλογές. Σε αυτές θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται η μεταρρύθμιση του φορολογικού συστήματος και των δημόσιων δαπανών ή η λιτότητα. Μια ακόμη επιλογή είναι η αναδιάρθρωση του χρέους.
Η στρατηγική που έχει εφαρμοστεί μέχρι στιγμής αποτελεί ένα είδος χρηματοοικονομικής μηχανικής, με το υπουργείο Οικονομικών να παρεμβαίνει την Τετάρτη για να επαναγοράσει κρατικό χρέος, ενισχύοντας τη ζήτηση για ομόλογα και μειώνοντας τα επιτόκια δανεισμού.
Ωστόσο, η επίδραση ήταν βραχύβια, καθώς το μακροπρόθεσμο κόστος δανεισμού αυξήθηκε ξανά μία ημέρα αργότερα.
Με τις ενδιάμεσες εκλογές να πλησιάζουν, ο Λευκός Οίκος θα θέλει να δείξει ότι φέρνει αποτελέσματα στην οικονομία, καθώς το κόστος ζωής αποτελεί τη μεγαλύτερη ανησυχία των ψηφοφόρων. Ωστόσο, οι υπόλοιπες επιλογές δεν είναι περισσότερο ελκυστικές και ο Ελ-Εριάν αμφιβάλλει κατά πόσο η κυβέρνηση είναι έτοιμη να εξετάσει άλλα μέτρα.
«Δεν βλέπω να συμβαίνει κάτι που θα μειώσει σημαντικά το έλλειμμα μέσα στα επόμενα δύο με τρία χρόνια. Αν κοιτάξει κανείς την πολιτική συζήτηση, αυτή περιστρέφεται γύρω από τις φορολογικές μειώσεις», τονίζει.
Πηγή: skai.gr
