Σερβία: Η εκλογική ανατροπή στη Σερβία φέρνει κύμα συλλήψεων και ερευνών για διαφθορά. Η Δικαιοσύνη ανοίγει παλιές υποθέσεις, ενώ πληθαίνουν τα ερωτήματα για την επόμενη μέρα.Στις 3 Νοεμβρίου η πτήση JU134 της Air Serbia από το Βελιγράδι προς τη Μόσχα βρισκόταν ήδη στη Λιθουανία, όταν το πλήρωμα έλαβε εντολή να επιστρέψει στη σερβική πρωτεύουσα.
Μεταξύ των επιβατών βρίσκονταν τρία υψηλόβαθμα στελέχη του καθεστώτος Βούτσιτς: ο Αλεξάνταρ Βούλιν, πρώην υπουργός Άμυνας και Εσωτερικών και πρώην επικεφαλής της Υπηρεσίας Πληροφοριών και Ασφάλειας της Σερβίας (BIA), ο Ντούσαν Μπαγιάτοβιτς, επί χρόνια διευθυντής της κρατικής εταιρείας φυσικού αερίου Srbijagas, και ο Νέναντ Πόποβιτς, υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου.
Και οι τρεις είναι ευρέως γνωστοί για τους στενούς δεσμούς τους με τη Μόσχα, αλλά και για τις σκιώδεις υποθέσεις στις οποίες έχουν εμπλακεί, συμπεριλαμβανομένων καταγγελιών για διαφθορά και κατάχρηση δημοσίου αξιώματος.
Σύμφωνα με ανεπίσημες πληροφορίες που δημοσιεύθηκαν από διάφορα μέσα ενημέρωσης, το αεροσκάφος διατάχθηκε να επιστρέψει λόγω παραβίασης των κανόνων ασφαλείας: ο Βούλιν φέρεται να είχε επιβιβαστεί χωρίς να υποβληθεί στον υποχρεωτικό έλεγχο ασφαλείας. Από το 2023 ο Βούλιν βρίσκεται υπό αμερικανικές κυρώσεις για «εμπλοκή σε διεφθαρμένες και αποσταθεροποιητικές δραστηριότητες που υπονομεύουν το κράτος δικαίου στα Δυτικά Βαλκάνια».
Ο Βούλιν δήλωσε ότι ταξίδευε στη Μόσχα για να συζητήσει την παράταση μιας συμφωνίας φυσικού αερίου με τη Ρωσία.
Ο Μπαγιάτοβιτς ωστόσο ανέφερε ότι δεν γνώριζε γιατί ο Βούλιν και ο Πόποβιτς ταξίδευαν στη Μόσχα και διέψευσε ότι οι δύο άνδρες επρόκειτο να συμμετάσχουν στις προγραμματισμένες συναντήσεις για την προμήθεια φυσικού αερίου.
Το περιστατικό θα μπορούσε να είχε παραμείνει απλώς μια ασυνήθιστη είδηση, αν δεν είχε συμβεί σε μια περίοδο κατά την οποία η Σερβία βιώνει έναν μείζονα πολιτικό μετασχηματισμό, μετά τον εκλογικό θρίαμβο της Φοιτητικής Λίστας κατά του SNS του Αλεξάνταρ Βούτσιτς.
Ραγδαίες δικαστικές εξελίξεις
Παρ’ ότι η νέα πλειοψηφία δεν έχει ακόμη αναλάβει τον έλεγχο κανενός μηχανισμού εξουσίας, οι πρώτες μετεκλογικές ημέρες έφεραν μια σειρά εξελίξεων που θα φάνταζαν αδιανόητες μόλις πριν από λίγες εβδομάδες.
Συλλήψεις, νέες ποινικές διαδικασίες και επανεξέταση υποθέσεων που παρέμεναν ανεξιχνίαστες άρχισαν να εκτυλίσσονται με εντυπωσιακή ταχύτητα. Ορισμένες από αυτές τις υποθέσεις αγγίζουν τα ίδια τα θεμέλια του συστήματος που οικοδομήθηκε κατά τα χρόνια διακυβέρνησης του SNS.
«Αυτό σκιαγραφεί μια θλιβερή εικόνα της σερβικής εισαγγελίας», δήλωσε στην DW η εισαγγελέας Μπογιάνα Σάβοβιτς. Η Σάβοβιτς θεωρεί ότι η ξαφνική κινητοποίηση των εισαγγελέων αποτελεί μια προσπάθεια να κερδίσουν την εύνοια των νέων αρχών.
«Με αυτές τις ενέργειες δείχνουν τι θα μπορούσαν να είχαν κάνει, αλλά δεν ήταν διατεθειμένοι να κάνουν μέχρι και πριν από μόλις δέκα ημέρες», δήλωσε στην DW. «Ελπίζω αυτή η ταχύτητα στις ενέργειες να μην αποβεί εις βάρος της ποιότητας των κατηγορητηρίων και να μην πρόκειται για προσωπικές πράξεις εκδίκησης στο εσωτερικό του παλαιού καθεστώτος».
Καταγγελίες για εξαγορά ψήφων και διαφθορά
Οι εισαγγελικές αρχές έχουν επίσης ξεκινήσει σειρά ερευνών για υποψίες εκλογικής χειραγώγησης, διαφθοράς και κατάχρησης δημοσίου αξιώματος.
Τέσσερα άτομα συνελήφθησαν ως ύποπτα για εξαγορά ψήφων στο Νόβι Σαντ. Άλλα έξι τέθηκαν υπό κράτηση στο Μάλι Ζβόρνικ ως ύποπτα ότι βοήθησαν πολίτες από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη να δηλώσουν τόπο κατοικίας στη Σερβία, ώστε να μπορέσουν να ψηφίσουν.
Μία από τις πλέον προβεβλημένες υποθέσεις είναι η σύλληψη του Ντάβορ Ματσούρα, ιδιοκτήτη της Alta Bank, ο οποίος είναι ύποπτος ότι απέκτησε παρανόμως πρόσβαση στο θησαυροφυλάκιο της τράπεζας και αφαίρεσε ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 383 εκατομμύρια ευρώ (430 εκατομμύρια δολάρια).
Η σύλληψή του πραγματοποιήθηκε λίγες μόλις ημέρες αφ’ ότου η Εθνική Τράπεζα της Σερβίας ανακάλεσε την άδεια λειτουργίας της Alta Bank και κίνησε διαδικασίες πτώχευσης. Ο Ματσούρα έχει συνδεθεί δημοσίως με το SNS, ενώ η τράπεζά του είχε σημαντικές επιχειρηματικές συναλλαγές με το κράτος και μεγάλο αριθμό Ρώσων πελατών.
Υψηλόβαθμα στελέχη της αστυνομίας, ο επικεφαλής του Δημοκρατικού Υδρομετεωρολογικού Ινστιτούτου και αρκετά διευθυντικά στελέχη δημοσίων επιχειρήσεων έχουν επίσης συλληφθεί ως ύποπτοι για κατάχρηση εξουσίας και χειραγώγηση διαδικασιών σύναψης δημοσίων συμβάσεων.
Τις ημέρες μετά τις εκλογές πάντως εμφανίστηκαν δημοσιεύματα και βιντεοσκοπημένο υλικό που υποδήλωναν ότι ενδέχεται να είχαν απομακρυνθεί ή καταστραφεί επίσημα έγγραφα σε κρατικούς θεσμούς και δημόσιες επιχειρήσεις.
Στις 29 Οκτωβρίου η γενική εισαγγελέας Ζαγκόρκα Ντολόβατς αντέδρασε, εκδίδοντας δεσμευτική οδηγία προς όλους τους προϊσταμένους των εισαγγελιών, προκειμένου να αποτραπεί η περαιτέρω καταστροφή επίσημων αρχείων. Η Φοιτητική Λίστα κάλεσε επίσης τους εργαζομένους σε κρατικούς θεσμούς και στα μέσα ενημέρωσης να καταγγέλλουν οποιοδήποτε σχετικό περιστατικό.
Πόσο ψηλά θα φτάσουν οι έρευνες;
Θα ερευνήσουν όμως οι θεσμοί πράγματι εκείνους που κάποτε βρίσκονταν στην κορυφή των σερβικών δομών πολιτικής εξουσίας;
Ο πρώην πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς δήλωσε ότι δεν φοβάται τη σύλληψη και ότι δεν θα βρεθούν σε βάρος του αποδεικτικά στοιχεία για οικονομικές ατασθαλίες.
Το σίγουρο πάντως είναι πως «θα ήταν τραγικό εάν τα σημαντικότερα πρόσωπα, των οποίων αναμένονται οι συλλήψεις, διώκονταν χωρίς επαρκή αποδεικτικά στοιχεία ή εάν κατηγορούνταν για κάτι πολύ λιγότερο σοβαρό από αυτό που πραγματικά έκαναν», όπως επισημαίνει η Τάνια Άρσιτς, νεοεκλεγείσα βουλευτής της Φοιτητικής Λίστας.
Η πραγματική δοκιμασία δεν έχει έρθει ακόμη
Η Μπογιάνα Σάβοβιτς τονίζει ότι η επιτυχία της εισαγγελικής υπηρεσίας δεν θα μετρηθεί από τον αριθμό των συλλήψεων που είναι πολιτικά δημοφιλείς, αλλά από τις αμετάκλητες καταδικαστικές αποφάσεις και την οριστική δήμευση περιουσιακών στοιχείων που αποκτήθηκαν μέσω εγκληματικών δραστηριοτήτων.
Η Άρσιτς συμφωνεί, προειδοποιώντας παράλληλα ότι η διεξαγωγή ποιοτικών ερευνών και η συγκέντρωση ισχυρών αποδεικτικών στοιχείων πρέπει να έχουν προτεραιότητα έναντι της ταχύτητας.
«Η εισαγγελία δεν πρέπει να απαγγέλλει κατηγορίες εάν δεν υπάρχουν επαρκή αποδεικτικά στοιχεία. Αυτό θα ήταν καταστροφικό», δηλώνει. «Εάν οι διαδικασίες επισπευστούν απλώς και μόνο για να επιτευχθεί ένα αποτέλεσμα, και τελικά οι υποθέσεις καταλήξουν σε αθωώσεις, επειδή η εισαγγελία απέτυχε να αποδείξει τις κατηγορίες εναντίον ανθρώπων που βρίσκονταν στην κορυφή της κυβέρνησης, αυτό θα ήταν ακόμα πιο καταστροφικό».
Θα είναι όμως αυτό εφικτό μέσα στις υπάρχουσες δομές; Η Σάβοβιτς είναι μάλλον απαισιόδοξη ως προς αυτό. «Επί δεκαετίες στην εισαγγελία και στα δικαστήρια προάγονταν άνθρωποι των οποίων τα μοναδικά προσόντα ήταν η τυφλή υπακοή, η ικανότητα να αντιλαμβάνονται το πολιτικό κλίμα και η αυτολογοκρισία. Χωρίς θεμελιώδεις αλλαγές στη δικαιοσύνη, την αστυνομία και τις δομές ασφαλείας, δεν βλέπω καμία δυνατότητα ουσιαστικού και διαρκούς μετασχηματισμού της κοινωνίας», επισημαίνει.
Η πραγματική δοκιμασία θα έρθει στις δικαστικές αίθουσες. Οι αποφάσεις σε αυτές τις υποθέσεις θα δείξουν εάν η Σερβία αποκόπτεται επιτέλους από το παλαιό σύστημα εξουσίας ή εάν απλώς αντικαθιστά μια ομάδα ισχυρών παραγόντων με μια άλλη.
Επιμέλεια: Γιώργος Πασσάς
Πηγή: Deutsche Welle
