Η ενεργειακή κρίση και τα πρόσθετα μέτρα για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών, ο νέος επταετής προϋπολογισμός της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034, βρέθηκαν στο επίκεντρο της πρώτης ημέρας της Συνόδου Κορυφής των ηγετών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία ξεκίνησε το πρωί της Πέμπτης στις Βρυξέλλες και θα ολοκληρωθεί σήμερα Παρασκευή
Σήμερα, οι ηγέτες θα στραφούν στο ζήτημα της υποστήριξης της Ευρώπης προς την Ουκρανία και στο πώς θα βρεθεί κοινό έδαφος στο μεταναστευτικό, για το οποίο αρκετοί διπλωμάτες έχουν προειδοποιήσει ότι φέρει όλα τα χαρακτηριστικά μιας μάχης.
Βαθιές διαφωνίες και… ραντεβού τον Νοέμβριο για τον προϋπολογισμό
Οι ηγέτες αποχώρησαν από την πρώτη ημέρα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, όπου μια τρίωρη διαμάχη σχετικά με τη φορολόγηση των εκπομπών των αυτοκινήτων ανέτρεψε τα προσεκτικά καταρτισμένα σχέδια του Αντόνιο Κόστα για την αντιμετώπιση των μεγαλύτερων προκλήσεων που αντιμετωπίζει η Ένωση: την εξυγίανση της οικονομίας της και την ταξινόμηση των προτεραιοτήτων δαπανών της.
Οι ηγέτες της ΕΕ φαίνονται να απέχουν περισσότερο από ποτέ από μια σημαντική πρόοδο στον επόμενο επταετή προϋπολογισμό, παρά τις αρκετές ώρες διαπραγματεύσεων.
Ειδικότερα, οι ηγέτες συζήτησαν τα βασικά στοιχεία που απαιτούνται για την επίτευξη ενός ισορροπημένου συμβιβασμού, με βάση την επικαιροποιημένη διαπραγματευτική πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας. Παράλληλα, κάλεσαν τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, να προωθήσει τις διαπραγματεύσεις, με στόχο την επίτευξη συμφωνίας έως το τέλος του 2026, ώστε να ολοκληρωθεί η απαραίτητη νομοθετική διαδικασία εντός του 2027 και να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη χρηματοδότηση των δικαιούχων από τον Ιανουάριο του 2028.
Παρά τις αντιθέσεις ωστόσο, σημαντικός αριθμός ηγετών από διαφορετικές γεωγραφικές ομάδες αναγνώρισε την ανάγκη προσαρμογής του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού στις νέες γεωπολιτικές προκλήσεις και την ανάγκη επίτευξης συμφωνίας έως τον Δεκέμβριο του 2026, ενώ αρκετοί επέμειναν στις παραδοσιακές τους θέσεις, εκφράζοντας τις ανησυχίες τους για το ότι οι διαπραγματεύσεις μπορεί να παραταθούν μέσα στο 2027, προκαλώντας σημαντικές καθυστερήσεις στη χρηματοδότηση ευρωπαϊκών προγραμμάτων ενώ επιβάλλεται η εξεύρεση πόρων για την ασφάλεια, τη μετανάστευση και τη στήριξη της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και των θέσεων εργασίας.
Η πρόταση Κόστα, η οποία προέβλεπε τη μείωση του συνολικού προϋπολογισμού κατά 141 δισ. ευρώ, σε μια προσπάθεια να ικανοποιηθούν οι χώρες που ζητούν περιορισμό των ευρωπαϊκών δαπανών, ανέδειξε τόσο τις βαθιές διαφωνίες μεταξύ των «27» όσο και μια πρώτη διάθεση ουσιαστικής διαπραγμάτευσης. Έτσι, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αναλαμβάνει πλέον την καθοδήγηση των διαπραγματεύσεων και την προετοιμασία νέας συμβιβαστικής πρότασης, πάνω στην οποία οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα επιχειρήσουν να «γεφυρώσουν» τις μεγάλες διαφορές τους για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αναμένεται να πραγματοποιήσει νέο γύρο επαφών με τις κυβερνήσεις, προκειμένου να παρουσιάσει το αναθεωρημένο διαπραγματευτικό πλαίσιο, χωρίς να έχει ακόμη οριστικοποιηθεί ο χρόνος κατάθεσής του. Η νέα Σύνοδος Κορυφής έχει ήδη προγραμματιστεί για τις 26 Νοεμβρίου.
«Η Ελλάδα δεν είναι ικανοποιημένη με την πρόταση Κόστα»
Το πρωί χθες, κατά την προσέλευσή του στη Σύνοδο Κορυφής, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε δηλώσει ότι η Ελλάδα δεν είναι ικανοποιημένη με την πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας σχετικά με το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο και ότι δεν θα αποδεχθεί περικοπές στις δαπάνες για τη γεωργία. Ο κ. Μητσοτάκης πρόσθεσε ότι η Ελλάδα ζητά από την ΕΕ να εξετάσει περαιτέρω δυνατότητες ευελιξίας για τη στήριξη των καταναλωτών και των επιχειρήσεων μέσω μέτρων ενεργειακής ενίσχυσης.
Κατά της πρότασης της ιρλανδικής προεδρίας για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο τάσσεται ομάδα 16 χωρών της ΕΕ, κυρίως από τη νότια και την ανατολική Ευρώπη – γνωστές και ως χώρες φίλοι της Συνοχής. Οι χώρες αυτές προειδοποιούν ότι η πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας περικόπτει σημαντικά τον προϋπολογισμό της ΕΕ για τα επόμενα επτά χρόνια και διαμηνύουν ότι δεν θα δεχτούν άλλες περικοπές για την Κοινή Αγροτική Πολιτική.
Τροποποιήσεις στο σχέδιο συμπερασμάτων για την ενέργεια
Στο ενεργειακό μέτωπο, οι διαπραγματεύσεις συνεχίστηκαν μέχρι αργά τη νύχτα της Πέμπτης. Έπειτα από την πολύωρη πρωινή αντιπαράθεση, οι «27» εξέτασαν εκ νέου τις τροποποιήσεις στο σχέδιο συμπερασμάτων.
Στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, τα οποία δημοσιεύθηκαν μετά τα μεσάνυχτα, γεγονός ενδεικτικό των δύσκολων διαπραγματεύσεων μεταξύ των ηγετών, το ενεργειακό ζήτημα, στο πλαίσιο της ενότητας για την ανταγωνιστικότητα, αναδείχθηκε ως βασική προτεραιότητα.
Ειδικότερα, τονίστηκε η ανάγκη αντιμετώπισης του ενεργειακού κόστους με βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές συνθήκες των κρατών μελών, παράλληλα με τη διατήρηση της πορείας προς την ενεργειακή μετάβαση και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει το κείμενο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, «Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να εξετάσει και, εφόσον απαιτείται, να προτείνει περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση της εκτίναξης των τιμών ενέργειας βραχυπρόθεσμα, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές συνθήκες των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των διαφορών στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας».
Παράλληλα, «το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χαιρετίζει την παρουσίαση από την Επιτροπή της πρότασης για την αναβολή ορισμένων υποχρεώσεων που απορρέουν από τον κανονισμό για το μεθάνιο». Χαιρετίζει επίσης την πρόθεση της Επιτροπής «να παρατείνει το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τους βιομηχανικούς τομείς που πλήττονται περισσότερο, να αναπτύξει ένα βραχυπρόθεσμο πλαίσιο για τη βελτιστοποίηση της δυναμικότητας και της αποδοτικότητας των διυλιστηρίων της ΕΕ και να αναλάβει πρωτοβουλίες για την εθελοντική συγκέντρωση της ζήτησης ενέργειας».
Τέλος, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογράμμισε την ανάγκη μείωσης των διοικητικών και κανονιστικών επιβαρύνσεων, ιδίως για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, μέσω της απλούστευσης και της επιτάχυνσης των διαδικασιών αδειοδότησης, καθώς και της αποφυγής περιττών γραφειοκρατικών υποχρεώσεων.
Κι ενώ για αρκετές διατυπώσεις έχει διαμορφωθεί καταρχήν συμφωνία, ανοικτό παραμένει το κρίσιμο ζήτημα της επανεξέτασης του ευρωπαϊκού Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS). Η εκκρεμότητα αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει σε επαναδιαπραγμάτευση και άλλων σημείων.
«Τα συμπεράσματα δεν ανταποκρίνονται στον επείγοντα χαρακτήρα της κατάστασης»
Νωρίτερα, κατά την τοποθέτησή του στο Συμβούλιο, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ανέφερε ότι «τα συμπεράσματα δεν ανταποκρίνονται στον επείγοντα χαρακτήρα της κατάστασης που δημιουργούν οι αυξήσεις στις τιμές ενέργειας».
Χρειαζόμαστε μεγαλύτερη ευελιξία εντός του υφιστάμενου δημοσιονομικού πλαισίου, προκειμένου να προσφέρουμε στοχευμένα, προσαρμοσμένα και προσωρινά μέτρα στήριξης σε ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να χρηματοδοτηθούν από εκείνο το μέρος της αύξησης των δημόσιων εσόδων που προκύπτουν λόγω του υψηλότερου πληθωρισμού, με παράλληλη διασφάλιση της δημοσιονομικής βιωσιμότητας», τόνισε.
Και πρόσθεσε ενδεικτικά: «Πρέπει να γεφυρώσουμε το χάσμα ανάμεσα στην ανάγκη να δράσουμε και στη δυνατότητά μας να το πράξουμε».
Παράλληλα, ο κ. Μητσοτάκης υπογράμμισε την επείγουσα ανάγκη επανεξέτασης βασικών χαρακτηριστικών του ETS.
«Παρ’ ότι το ETS θα πρέπει να παραμείνει βασικός πυλώνας της στρατηγικής της ΕΕ για την απανθρακοποίηση, δεν μπορεί να λειτουργεί σαν να μην έχουν αλλάξει οι συνθήκες από τη χρονική στιγμή υιοθέτησή του», τόνισε.
Εσωτερικές μεταρρυθμίσεις
Σε ανάρτησή του στο X, ο Αντόνιο Κόστα αναφέρθηκε στην ολοκλήρωση της πρώτης ημέρας της Συνόδου, επισημαίνοντας ότι η τελευταία συζήτηση επικεντρώθηκε στη στρατηγική διεύρυνσης της ΕΕ και στις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις. Όπως σημείωσε, αυτή την εβδομάδα πραγματοποιήθηκαν διακυβερνητικές διασκέψεις με το Μαυροβούνιο, την Ουκρανία, τη Μολδαβία και την Αλβανία, τονίζοντας ότι η ενταξιακή διαδικασία προχωρά με κινητήρια δύναμη τις μεταρρυθμίσεις
