«Κοινωνικοπολιτικός σεισμός», «μια ιστορική καμπή για τη Γερμανία». Με αυτούς τους χαρακτηρισμούς περιέγραψαν πολιτικοί αναλυτές και πολλά μέσα ενημέρωσης την εντυπωσιακή νίκη του αντιμεταναστευτικού κόμματος Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) στις τοπικές εκλογές που διεξήχθησαν την Κυριακή στη Γερμανία. Είναι όμως υπερβολικοί αυτοί οι χαρακτηρισμοί;
Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι ένα από τα μικρότερα από τα 16 ομόσπονδα κρατίδια της τεράστιας Γερμανίας. Διαθέτει μόλις 1,7 εκατομμύρια από τους συνολικά 59 εκατομμύρια εγγεγραμμένους ψηφοφόρους της χώρας. Το βρετανικό BBC αναρωτιέται: Πόσο σημαντικές μπορεί να είναι οι πολιτικές τάσεις ενός τόσο μικρού κρατιδίου, ιδιαίτερα από τη στιγμή που το AfD απέτυχε οριακά να εξασφαλίσει απόλυτη πλειοψηφία; «Πολύ σημαντικές», απαντά.
Οι συνέπειες για τη Γερμανία
Πρώτα και κύρια, στο εσωτερικό της ίδιας της Γερμανίας. Η ψηφοφορία μπορεί να ήταν περιφερειακή, όμως οι επιπτώσεις της είναι εθνικές. Η σαρωτική άνοδος του AfD ασκεί ακόμα μεγαλύτερη πίεση στην ήδη δοκιμαζόμενη κεντρώα κυβέρνηση συνασπισμού στο Βερολίνο. Ενδέχεται μάλιστα να αποτελέσει το τελευταίο πλήγμα στην πολιτική πορεία του εξαιρετικά αντιδημοφιλούς συντηρητικού καγκελάριου της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς. Ο ίδιος είχε υποσχεθεί ότι θα περιόριζε δραστικά τη δημοτικότητα του AfD.
Αυτές οι πολιτικές δυσκολίες θα αποδυναμώσουν και θα αποσπάσουν ακόμα περισσότερο την προσοχή της Γερμανίας, του ισχυρότερου παίκτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε μια περίοδο κρίσης για ολόκληρη την ήπειρο, καθώς η Ευρώπη προσπαθεί να αντιμετωπίσει τη ρωσική επιθετικότητα, τις δασμολογικές εξάρσεις του Ντόναλντ Τραμπ και την οικονομική απειλή από την Κίνα.
Το αποτέλεσμα στη Σαξονία-Άνχαλτ προκαλεί επίσης έντονο προβληματισμό σε ολόκληρη τη Γερμανία, όπου το ναζιστικό παρελθόν εξακολουθεί να ρίχνει βαριά σκιά. Πρόκειται για την πρώτη τόσο εντυπωσιακή εκλογική επικράτηση ενός σκληρού δεξιού εθνικιστικού κόμματος μετά την πτώση του Τρίτου Ράιχ το 1945.
Οι γερμανικές αρχές έχουν χαρακτηρίσει το AfD, εν μέρει, αντιδημοκρατικό, ενώ αρκετές περιφερειακές οργανώσεις του κόμματος, μεταξύ των οποίων και αυτή της Σαξονίας-Άνχαλτ, έχουν χαρακτηριστεί ακροδεξιές εξτρεμιστικές οργανώσεις. Είναι γνωστό ότι το AfD είναι ιδιαίτερα δημοφιλές στην ανατολική Γερμανία, όμως πλέον εμφανίζεται στις δημοσκοπήσεις ως το μεγαλύτερο πολιτικό κόμμα σε εθνικό επίπεδο.
Το πολιτικό κατεστημένο της Γερμανίας φαίνεται πως έχει απογοητεύσει τους ψηφοφόρους. Τι μπορεί να κάνει τώρα η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης και η πολυπληθέστερη χώρα της ηπείρου, αν εξαιρέσουμε τη Ρωσία; Οικονομικέςπροβλέψεις
Αναταράξεις εκτός Γερμανίας
Η μικρή Σαξονία-Άνχαλτ προκαλεί αναταράξεις και εκτός Γερμανίας.
Ο ίδιος ο πρόεδρος των ΗΠΑ έσπευσε την Κυριακή να δημοσιεύσει στην πλατφόρμα Truth Social τα αποτελέσματα του exit poll της Σαξονίας-Άνχαλτ. Το αντιμεταναστευτικό, αντι-«woke» μήνυμα του AfD, με το σύνθημα «Η Γερμανία για τους Γερμανούς», βρίσκεται πολύ κοντά στη ρητορική MAGA του Ντόναλντ Τραμπ. Όπως και αρκετά άλλα εθνικιστικά κόμματα στην Ευρώπη, το AfD δανείζεται σε μεγάλο βαθμό στοιχεία από την πολιτική στρατηγική του Τραμπ: υπονομεύει την αξιοπιστία των παραδοσιακών μέσων ενημέρωσης, αμφισβητεί την ουδετερότητα των δικαστών και υπόσχεται να «κάνει ξανά τη Γερμανία μεγάλη».
Έχει ενδιαφέρον, ωστόσο, ότι το όνομα του Αμερικανού προέδρου σπάνια αναφέρεται στις προεκλογικές εκστρατείες στην Ευρώπη. Οι πολιτικοί γνωρίζουν πολύ καλά πόσο αντιδημοφιλής είναι μεταξύ των Ευρωπαίων ψηφοφόρων, σημειώνει το BBC.
Λίγο μετά τις αναρτήσεις του Ντόναλντ Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης το βράδυ της Κυριακής, ακολούθησε ο ισχυρός Ρώσος επιχειρηματίας, Κιρίλ Ντμιτρίεφ, διευθύνων σύμβουλος του Ρωσικού Ταμείου Άμεσων Επενδύσεων. Χαρακτήρισε το αποτέλεσμα του AfD «ιστορικό», τη γερμανική ομοσπονδιακή κυβέρνηση «απαξιωμένη» και τον Γερμανό καγκελάριο «ταπεινωμένο», συγκρίνοντας τον Φρίντριχ Μερτς με τον πρώην πρωθυπουργό του Ηνωμένου Βασιλείου, Κιρ Στάρμερ, ο οποίος αισθάνθηκε υποχρεωμένος να παραιτηθεί το περασμένο καλοκαίρι.
Τι ενδιαφέρον μπορεί να έχει η Ρωσία για τις περιφερειακές εκλογές της Γερμανίας, θα μπορούσε να αναρωτηθεί κανείς, και τι σχέση είχε η αιχμή του Ντμιτρίεφ για το Ηνωμένο Βασίλειο;
Η γερμανική κυβέρνηση βοηθάει σημαντικά την Ουκρανία, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο είναι γνωστό ότι έχει προμηθεύσει το Κίεβο με πυραύλους οι οποίοι χρησιμοποιήθηκαν για πλήγματα εντός ρωσικού εδάφους. Αυτό έχει προκαλέσει έντονη οργή στη Μόσχα.
Το AfD, αντίθετα, διατηρεί αρκετά φιλορωσική στάση. Επιθυμεί να σταματήσει η αποστολή στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία, να αρθούν οι κυρώσεις κατά της Μόσχας και να αρχίσει εκ νέου η αγορά πολύ φθηνότερης ρωσικής ενέργειας. Η ενεργοβόρα γερμανική βιομηχανία υπέστη τεράστιο οικονομικό πλήγμα όταν η χώρα σταμάτησε τις εισαγωγές ρωσικής ενέργειας μετά τη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία το 2022.
Η πιο ήπια προσέγγιση του AfD απέναντι στη Ρωσία έχει ιδιαίτερη απήχηση και στην ανατολική Γερμανία, η οποία παραμένει πολύ φτωχότερη από τη δυτική. Και αυτό, παρά το γεγονός ότι η Γερμανία έχει δαπανήσει από 2,3 έως 3 τρισεκατομμύρια ευρώ -ανάλογα με τις εκτιμήσεις και το κατά πόσο συνυπολογίζεται ο πληθωρισμός- για να βοηθήσει στην ενσωμάτωση του πρώην κομμουνιστικού τμήματος της χώρας μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989.
Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι το φτωχότερο κρατίδιο της Γερμανίας και εκεί, όπως και σε μεγάλο μέρος της ανατολικής Γερμανίας, συναντά κανείς συχνά μεταξύ των ψηφοφόρων αυτό που ονομάζεται «Ostalgie» – ουσιαστικά μια «νοσταλγία της Ανατολής» για τις συγκριτικά πιο σταθερές εποχές του κομμουνισμού.
Τις εκλογές στη Σαξονία-Άνχαλτ παρακολουθούσε στενά και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι επόμενοι 12 μήνες αποτελούν περίοδο έντονης εκλογικής δραστηριότητας σε ολόκληρη την ΕΕ. Εκλογικές αναμετρήσεις αναμένονται σε σημαντικές χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία και η Πολωνία. Στις Βρυξέλλες υπάρχει φόβος ότι περισσότερα «ακραία» κόμματα, τόσο στα αριστερά όσο και -κυρίως- στα δεξιά του πολιτικού φάσματος, μπορεί να ενισχυθούν συνολικά.
Ο ηγέτης του ισπανικού εθνικιστικού κόμματος Vox, Σαντιάγο Αμπασκάλ, έγραψε την Κυριακή στην πλατφόρμα X ότι η νίκη του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ αποτελεί «μια μεγάλη ελπίδα για τη Γερμανία και για την Ευρώπη».
Αντίθετα, ο υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Γαλλίας, σύμμαχος του κεντρώου προέδρου, Εμανουέλ Μακρόν, προειδοποίησε ότι «πρόκειται για μια σοβαρή στιγμή για την Ευρώπη, καθώς βλέπουμε την ακροδεξιά να κερδίζει περιφερειακές εκλογές στη Γερμανία».
Ούτε το AfD ούτε άλλα ευρωπαϊκά κόμματα που χαρακτηρίζονται «ακροδεξιά» ή «σκληρή δεξιά» αποδέχονται αυτούς τους χαρακτηρισμούς. Διαφέρουν επίσης μεταξύ τους ως προς το ύφος και το πολιτικό τους πρόγραμμα. Ο Εθνικός Συναγερμός της Γαλλίας, υπό τη Μαρίν Λεπέν, απομάκρυνε το AfD από την πολιτική του ομάδα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πριν από δύο χρόνια, θεωρώντας το υπερβολικά «ριζοσπαστικό». Εκείνο που τείνουν, ωστόσο, να έχουν κοινό αυτά τα κόμματα είναι η αντιμεταναστευτική τους στάση και η έντονα εθνικιστική ρητορική. Και αυτό προκαλεί μεγάλη ανησυχία στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Είτε πρόκειται για το σύνθημα «Πρώτα η Γερμανία» είτε για το «Πρώτα η Ιταλία» είτε για το «Η Γαλλία για τους Γάλλους!», η ανησυχία στις Βρυξέλλες είναι ότι η άνοδος των εθνικιστικών κομμάτων δοκιμάζει τη συνοχή της Ευρώπης σε μια περίοδο κατά την οποία οι εξωτερικές εξελίξεις απαιτούν περισσότερη ενότητα από ποτέ.
Εθνικιστικά κόμματα όπως το AfD ή η Λέγκα της Ιταλίας τείνουν να είναι έντονα ευρωσκεπτικιστικά. Ωστόσο, σύμφωνα με τις Βρυξέλλες, η Ευρώπη πρέπει να παραμείνει ενωμένη για να αντιμετωπίσει, για παράδειγμα, τις πιέσεις και τον εκφοβισμό του Ντόναλντ Τραμπ ή για να προστατεύσει αποτελεσματικά τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις από την πρακτική της Κίνας να διοχετεύει μαζικά φθηνά προϊόντα στις ευρωπαϊκές αγορές.
Οι ευρωπαϊκοί αμυντικοί θεσμοί προειδοποιούν επίσης ότι τυχόν ρήγματα στις ευρωπαϊκές κυρώσεις κατά της Ρωσίας ή μια πιο χλιαρή στάση ορισμένων χωρών απέναντι στη συμμετοχή τους στο ΝΑΤΟ -όπως παρατηρείται, για παράδειγμα, στον Εθνικό Συναγερμό της Μαρίν Λεπέν ή στο γερμανικό AfD- το μόνο που κάνουν είναι να ενθαρρύνουν τη Μόσχα.
Οι επικεφαλής των υπηρεσιών ασφαλείας υποστηρίζουν ότι οι χώρες πρέπει να παραμείνουν ενωμένες ώστε να ανακοπεί η Ρωσία στην Ουκρανία. Διαφορετικά, το Κρεμλίνο ενδέχεται να μπει στον πειρασμό να επιτεθεί σε κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ, όπως για παράδειγμα στις χώρες της Βαλτικής.
Το ζήτημα είναι ότι οι Ευρωπαίοι ψηφοφόροι έχουν πλήρη επίγνωση αυτών των εξωτερικών απειλών και του αντίκτυπου που έχουν στο εσωτερικό των χωρών τους. Ανησυχούν για τις συνέπειες των πολέμων στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, για την επιδείνωση των υπηρεσιών υγείας στις χώρες τους και για τη διαρκώς μειούμενη οικονομική ασφάλεια των ίδιων και των οικογενειών τους. Η ανεξέλεγκτη μετανάστευση και η ασφάλεια στους δρόμους αποτελούν επίσης πολύ σημαντικές ανησυχίες.
Και εδώ ακριβώς γίνεται εμφανής η σημασία της ψήφου στη Σαξονία-Άνχαλτ. Αποτελεί ένα έντονο προειδοποιητικό σήμα προς τα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα, αλλά και προς θεσμούς σε ολόκληρη την Ευρώπη, όπως η Δικαιοσύνη και οι υπηρεσίες ασφαλείας – θεσμούς τους οποίους το AfD απορρίπτει ως μέρος ενός ιδιοτελούς «Κατεστημένου».
Οι ψηφοφόροι στην Ευρώπη αισθάνονται χαμένοι και απογοητευμένοι από κόμματα που υποστήριζαν ξανά και ξανά επί δεκαετίες. Το γεγονός ότι πλέον στρέφονται προς τα δεξιά ή προς τα αριστερά στις εκλογές δεν σημαίνει ότι ξαφνικά έγιναν όλοι εξτρεμιστές, όπως επισημαίνει η ανάλυση του BBC.
Το προεκλογικό σύνθημα του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ ήταν «Όλα είναι δυνατά!», μαζί με την υπόσχεση να κάνει τους Γερμανούς να αισθανθούν ξανά υπερήφανοι για τη χώρα τους. Μέχρι σήμερα το κόμμα δεν έχει δοκιμαστεί στην κυβερνητική εξουσία. Ωστόσο, φαίνεται ότι όλο και περισσότεροι πολίτες είναι πρόθυμοι να του δώσουν μια ευκαιρία
