Στην ίδια Σύνοδο Κορυφής, αλλά όχι στο ίδιο στρατόπεδο. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες χωρίστηκαν σε αντίπαλες ομάδες πριν ακόμη καθίσουν στο ίδιο τραπέζι, έξι χώρες άνοιξαν μέτωπο με τους Βόρειους για την ενέργεια και μια νέα σύγκρουση ξέσπασε για το ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό των ευρωπαϊκών δισεκατομμυρίων
Στις Βρυξέλλες, οι συμμαχίες αλλάζουν ανάλογα με το θέμα, οι διαφωνίες φτάνουν μέχρι τις λέξεις των συμπερασμάτων και η αναζήτηση συμβιβασμών εξελισσόταν σε σκληρό παζάρι, το πρώτο μετά από καιρό που συνεχίστηκε και μετά από τα μεσάνυχτα.
Στο επίκεντρο βρέθηκε και ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος ζήτησε μεγαλύτερα περιθώρια για μέτρα κατά της ενεργειακής ακρίβειας, προειδοποίησε για τον κίνδυνο αποβιομηχάνισης της Ευρώπης και ξεκαθάρισε ότι η Ελλάδα δεν θα δεχθεί νέες περικοπές στα κονδύλια για αγρότες και περιφέρειες.
Το κείμενο συμπερασμάτων για την ενέργεια
Στα τελικά συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής της Πέμπτης (15/10), τα οποία δημοσιεύθηκαν τις πρώτες ώρες της Παρασκευής (16/10) οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναγνώρισαν Την ανάγκη πρόσθετων, άμεσων παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση της εκτίναξης των τιμών της ενέργειας
Στα τελικά συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, τα οποία δόθηκαν στη δημοσιότητα μετά τα μεσάνυχτα, έπειτα από δύσκολες και πολύωρες διαπραγματεύσεις, η αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους αναδεικνύεται σε βασική προτεραιότητα στο πλαίσιο της ενίσχυσης της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες ζητούν να εξεταστούν πρόσθετες βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις για τις υψηλές τιμές ενέργειας, με ειδική μέριμνα για τις διαφορετικές συνθήκες που επικρατούν στα κράτη-μέλη και τις αποκλίσεις στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στο τελικό κείμενο:
«Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να εξετάσει και, εφόσον απαιτείται, να προτείνει περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση της εκτίναξης των τιμών ενέργειας βραχυπρόθεσμα, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές συνθήκες των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των διαφορών στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας».
Η συγκεκριμένη αναφορά παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα, καθώς η ελληνική κυβέρνηση έχει επανειλημμένα επισημάνει τις σημαντικές αποκλίσεις στις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος μεταξύ των ευρωπαϊκών αγορών και έχει ζητήσει μια πιο ευέλικτη ευρωπαϊκή απάντηση στην ενεργειακή κρίση.
Παράλληλα, στα συμπεράσματα υπογραμμίζεται ότι τα μέτρα αντιμετώπισης της ενεργειακής ακρίβειας πρέπει να συνδυάζονται με τη συνέχιση της ενεργειακής μετάβασης και τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Είχε προηγηθεί το αίτημα της Αθήνας για μεγαλύτερο περιθώριο όσον αφορά τα μέτρα κατά της ακρίβειας με τον Κυριάκο Μητσοτάκη να ζητά να μπορούν οι κυβερνήσεις να στηρίζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις με πρόσθετα, προσωρινά μέτρα, χωρίς να προσκρούουν στα αυστηρά ευρωπαϊκά όρια δαπανών. Η ελληνική πίεση έχει και πολιτική διάσταση. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει προειδοποιήσει ότι η παρατεταμένη ακρίβεια δεν εξαντλεί μόνο τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς, αλλά δοκιμάζει και την εμπιστοσύνη των πολιτών στους δημοκρατικούς θεσμούς.
Το πρώτο ρήγμα
Η πρώτη μεγάλη εμπλοκή σημειώθηκε στην ενέργεια. Ελλάδα, Ιταλία, Πολωνία, Τσεχία, Ουγγαρία και Σλοβακία πίεσαν για αλλαγές στο κείμενο της Συνόδου σχετικά με το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας ρύπων, το ETS.
Πρόκειται για τον μηχανισμό που υποχρεώνει τις βιομηχανίες και τις μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας να πληρώνουν για το διοξείδιο του άνθρακα που εκπέμπουν. Απέναντι στο μπλοκ των έξι βρέθηκαν κυρίως η Σουηδία, η Δανία και η Φινλανδία, που υπερασπίζονται το ETS, θεωρώντας ότι η αποδυνάμωσή του θα έπληττε τις επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια.
Η διαφωνία έφτασε μέχρι τη διατύπωση των συμπερασμάτων, με τους συνεργάτες των ηγετών να αναζητούν συμβιβασμό. Στην κλειστή συνεδρίαση ο Κυριάκος Μητσοτάκης έκρινε ότι το αρχικό κείμενο δεν αποτυπώνει πόσο επείγουσα είναι η ενεργειακή κρίση και προειδοποίησε ότι χωρίς ουσιαστική επανεξέταση του ETS η Ευρώπη κινδυνεύει με αποβιομηχάνιση.
Ο πρωθυπουργός δεν ζήτησε την κατάργηση του μηχανισμού. Υποστήριξε, όμως, ότι δεν μπορεί να λειτουργεί με τους ίδιους όρους σε έναν κόσμο που έχει αλλάξει. Ξεχωριστή διεκδίκηση προβάλλουν οι τέσσερις χώρες του Βίσεγκραντ, που ζητούν να μετατεθεί έως το 2030 η εφαρμογή του ETS2, του νέου συστήματος που αφορά τα καύσιμα στις μεταφορές και στη θέρμανση κτιρίων.
Τα ραντεβού για τα 1,62 τρισ. ευρώ
Στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, οι αντίπαλες παρατάξεις έκαναν την εμφάνισή τους πριν από την κοινή συνεδρίαση. Η Ιταλία και η Ρουμανία οργάνωσαν συνάντηση των «Φίλων της Συνοχής», που θέλουν να προστατεύσουν τα χρήματα για αγρότες και περιφέρειες. Οι δημοσιονομικά αυστηρές χώρες πραγματοποίησαν τη δική τους σύσκεψη, ζητώντας να περιοριστούν οι ευρωπαϊκές δαπάνες.
Στο πρώτο μέτωπο βρίσκονται, μεταξύ άλλων, η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ισπανία και η Πολωνία. Στο δεύτερο, η Γερμανία, η Ολλανδία, η Αυστρία, η Δανία, η Σουηδία και η Φινλανδία. Η ιρλανδική προεδρία πρότεινε να περιοριστεί στα 1,62 τρισ. ευρώ, δηλαδή κατά 141 δισ. ευρώ σε σχέση με την αρχική πρόταση της Κομισιόν. Παρά τη μείωση, όμως, οι διαφωνίες παραμένουν.
Η Γερμανία ζητά μεγαλύτερη συγκράτηση δαπανών, ενώ η Σουηδία απορρίπτει την πρόταση, υποστηρίζοντας ότι θα αύξανε υπερβολικά τη δική της οικονομική συνεισφορά. Στην αντίπερα όχθη, οι «Φίλοι της Συνοχής» επιμένουν ότι δεν μπορούν να θυσιαστούν οι αγροτικές ενισχύσεις και τα κονδύλια περιφερειακής ανάπτυξης για να χρηματοδοτηθούν άλλες ευρωπαϊκές προτεραιότητες.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτήρισε μη ικανοποιητική την ιρλανδική πρόταση, επισημαίνοντας ότι υπάρχει απόσταση ανάμεσα στους στόχους που θέτει η Ευρώπη και στα χρήματα που προβλέπει για την υλοποίησή τους. Η Ελλάδα έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν αποδέχεται νέες περικοπές στην Κοινή Αγροτική Πολιτική και στη Συνοχή.
Η σύγκρουση για τον λογαριασμό
Το παζάρι γίνεται ακόμη δυσκολότερο όταν η συζήτηση πέρασε από τη μοιρασιά των χρημάτων στην εξεύρεσή τους. Στο τραπέζι βρίσκονται προτάσεις να κατευθύνονται περισσότερα έσοδα από το ETS στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, αλλά και να θεσπιστεί εισφορά στις μεγάλες επιχειρήσεις.
Η πρώτη πρόταση προκαλεί αντιδράσεις από κυβερνήσεις που δεν θέλουν να παραχωρήσουν μεγαλύτερο μέρος των εσόδων τους στις Βρυξέλλες. Η δεύτερη συναντά επιφυλάξεις, καθώς ορισμένες χώρες θεωρούν ότι θα επιβάρυνε τις επιχειρήσεις την ώρα που η Ευρώπη προσπαθεί να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά τους.
Ο Αντόνιο Κόστα επιδιώκει συμφωνία για τον νέο προϋπολογισμό έως τον Δεκέμβριο, αλλά οι αντιδράσεις των δύο πλευρών και το ισχυρό μπλόκο της Ρώμης, άλλαξε τη διατύπωση στα συμπεράσματα, για κλείσιμο της στα τέλη Δεκεμβρίου.
Μετά την αποτυχία εξεύρεσης συμβιβασμού, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αναμένεται να αναλάβει προσωπικά τη διαπραγμάτευση και να παρουσιάσει μέσα στις επόμενες εβδομάδες νέα πρόταση, η οποία θα επιχειρήσει να γεφυρώσει τις μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών.
Ήδη, έχει προγραμματιστεί έκτακτη Σύνοδος Κορυφής για τις 26 Νοεμβρίου, ενώ η προοπτική συμφωνίας πριν το τέλος του έτους εμφανίζεται ολοένα πιο αβέβαιη.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η νέα προσέγγιση θα επιδιώκει να διατηρήσει σε χαμηλά επίπεδα τις εθνικές εισφορές στον κοινοτικό προϋπολογισμό, προβλέποντας παράλληλα ένα νέο πακέτο φόρων σε επίπεδο ΕΕ για τη χρηματοδότησή του. Επιπλέον, θα επιχειρήσει να διασφαλίσει επαρκή δημοσιονομική ευελιξία για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων δαπανών, έναν τομέα στον οποίο η ιρλανδική πρόταση προέβλεπε σημαντικές περικοπές.
Ελληνική πρόταση για έσοδα από τις άδειες δικτύων 6G
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και μια ελληνική πρόταση που περιλαμβάνεται στις εναλλακτικές λύσεις τις οποίες προτίθεται να εξετάσει ο Κόστα. Σύμφωνα με το Politico, η Αθήνα έχει εισηγηθεί να κατευθύνονται στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό έσοδα από τις μελλοντικές εθνικές δημοπρασίες δικαιωμάτων χρήσης ραδιοφάσματος για τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας έκτης γενιάς (6G).
Η πρόταση προβλέπει ουσιαστικά την αξιοποίηση μελλοντικών εσόδων από την παραχώρηση αδειών 6G ως πρόσθετης πηγής χρηματοδότησης της ΕΕ, περιορίζοντας την ανάγκη για υψηλότερες εθνικές συνεισφορές.
Το δείπνο
Μετά τις αντιπαραθέσεις για την ενέργεια και τον προϋπολογισμό, η συζήτηση των ηγετών μεταφέρθηκε στη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Μαυροβούνιο βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο της ενταξιακής διαδικασίας, ωστόσο παραμένουν ανοιχτά διμερή ζητήματα με την Κροατία, που αφορούν μεταξύ άλλων περιουσιακές αξιώσεις και διαφορές από την περίοδο της διάλυσης της Γιουγκοσλαβίας.
Παράλληλα, οι κυβερνήσεις εξετάζουν ποιες εγγυήσεις χρειάζονται ώστε η ένταξη νέων κρατών να μη δημιουργήσει πρόσθετα εμπόδια στη λήψη ευρωπαϊκών αποφάσεων. Μέχρι στιγμής δεν έχει επιβεβαιωθεί συγκεκριμένη συμφωνία από το δείπνο.
