Ένα μήνυμα με πολλούς αποδέκτες, και όχι μόνο τον Λάζαρο Τσαβδαρίδη, επιχείρησε να στείλει το Μέγαρο Μαξίμου με αφορμή την αποχώρηση του πρώην υφυπουργού Ανάπτυξης από την κυβέρνηση
Η φράση του Παύλου Μαρινάκη ότι «κάτι που είναι νόμιμο δεν σημαίνει ότι είναι και ηθικό» δεν ήταν απλώς μια απάντηση για μια συγκεκριμένη υπόθεση. Αποτυπώνει την προσπάθεια του πρωθυπουργού να θέσει ξανά κανόνες συμπεριφοράς στο εσωτερικό της κυβέρνησης και να καταστήσει σαφές ότι η υπουργική ιδιότητα δεν αποτελεί ασπίδα απέναντι στην πολιτική ευθύνη.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης φαίνεται να αντιλαμβάνεται ότι, όσο πλησιάζει η ώρα των εκλογών, δεν μπορεί να επιτρέψει σε προσωπικές επιλογές, ατυχείς χειρισμούς και συμπεριφορές κυβερνητικών στελεχών να υπονομεύουν το συνολικό πολιτικό αποτύπωμα της Νέας Δημοκρατίας. Και το μήνυμα που εκπέμπεται από το πρωθυπουργικό περιβάλλον είναι ότι η περίοδος της επιείκειας απέναντι σε τέτοιου είδους περιστατικά δεν μπορεί να συνεχιστεί χωρίς συνέπειες.
Η παραίτηση που έμοιαζε με αποπομπή
Η περίπτωση Τσαβδαρίδη είναι χαρακτηριστική του τρόπου με τον οποίο το Μαξίμου αντιμετωπίζει πλέον υποθέσεις που προκαλούν πολιτικό κόστος. Τυπικά, ο πρώην υφυπουργός Ανάπτυξης υπέβαλε την παραίτησή του και ο πρωθυπουργός την έκανε αποδεκτή. Πολιτικά, όμως, η ταχύτητα των εξελίξεων και η δημόσια τοποθέτηση του κυβερνητικού εκπροσώπου δείχνουν ότι δεν υπήρχε περιθώριο να παραμείνει η υπόθεση ανοιχτή.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο Παύλος Μαρινάκης, ζητήθηκαν εξηγήσεις από τον υφυπουργό για την υπόθεση που αφορούσε τη μοριοδότηση της κόρης του μέσω της συμμετοχής της σε ομάδα χάντμπολ. Η Ομοσπονδία Χειροσφαίρισης δεν έθεσε ζήτημα νομιμότητας, ωστόσο παρέμεναν ερωτήματα για τον χρόνο των γεγονότων και την ιδιότητα που είχε ο πατέρας της εκείνη την περίοδο.
Το κρίσιμο στοιχείο ήταν ότι οι εξηγήσεις του δεν κρίθηκαν επαρκείς. Μάλιστα, όπως αποκάλυψε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, η αξιολόγησή τους έγινε σε διάστημα μικρότερο της μίας ημέρας.
Με άλλα λόγια, το πολιτικό μήνυμα είχε ήδη σταλεί πριν ολοκληρωθούν οι κυβερνητικές αλλαγές. Η παραίτηση έγινε αποδεκτή και ο Τσαβδαρίδης βρέθηκε εκτός κυβερνητικού σχήματος. Δεν επρόκειτο απλώς για μια συνηθισμένη αλλαγή προσώπου σε έναν ανασχηματισμό. Ήταν μια απομάκρυνση με σαφές πολιτικό περιεχόμενο.
Το «σεμνά και ταπεινά» επιστρέφει στο προσκήνιο
Στο πρωθυπουργικό επιτελείο γνωρίζουν ότι τέτοιες υποθέσεις δεν περιορίζονται στα πρόσωπα που εμπλέκονται άμεσα. Η πολιτική ζημιά μεταφέρεται σε ολόκληρη την κυβέρνηση. Ο πολίτης δεν διαχωρίζει πάντοτε τον υφυπουργό από τον υπουργό, ούτε την προσωπική συμπεριφορά ενός κυβερνητικού στελέχους από τη συνολική λειτουργία του κυβερνώντος κόμματος.
Αυτός είναι και ο λόγος που το μήνυμα του Μαξίμου αποκτά ευρύτερη σημασία. Οι υπουργοί, οι υφυπουργοί και οι βουλευτές της ΝΔ καλούνται να αντιληφθούν ότι η πολιτική ευθύνη δεν εξαντλείται στην τυπική τήρηση του νόμου. Υπάρχει και η διάσταση της δημόσιας εικόνας, της ισονομίας, της αξιοπιστίας και κυρίως της εμπιστοσύνης των πολιτών.
Το «σεμνά και ταπεινά», που αποτέλεσε κεντρικό πολιτικό σύνθημα της Νέας Δημοκρατίας, επανέρχεται έτσι ως αναγκαιότητα. Το ζητούμενο για το Μαξίμου είναι να σταματήσουν συμπεριφορές που δημιουργούν την εντύπωση ότι η εξουσία μπορεί να χρησιμοποιείται ως προνομιακό εργαλείο για προσωπικές ή οικογενειακές διευκολύνσεις.
Και το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την υπόθεση Τσαβδαρίδη. Αφορά συνολικά την κουλτούρα διακυβέρνησης και την ανάγκη να μην εμφανίζεται η κυβέρνηση να λειτουργεί με διαφορετικούς κανόνες για τους δικούς της ανθρώπους.
Οι υπουργοί βρίσκονται πλέον υπό αυστηρότερη επιτήρηση
Το πολιτικό συμπέρασμα είναι ότι ο πρωθυπουργός θέλει να καταστήσει σαφές πως δεν θα αναλαμβάνει ο ίδιος το κόστος κάθε αστοχίας των συνεργατών του. Η υπουργική καρέκλα δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη και η πολιτική κάλυψη δεν μπορεί να παρέχεται ανεξαρτήτως συμπεριφοράς.
Είναι ένα μήνυμα που αφορά και όσους έχουν συνηθίσει να κινούνται με μεγαλύτερη άνεση λόγω της κυβερνητικής τους θέσης. Από τις δημόσιες δηλώσεις μέχρι τις προσωπικές παρεμβάσεις, από τη διαχείριση υποθέσεων που αφορούν συγγενικά πρόσωπα μέχρι τις καθημερινές συναλλαγές με τη δημόσια διοίκηση, το Μαξίμου θέλει να περιορίσει τα περιθώρια συμπεριφορών που μπορεί να εξελιχθούν σε πολιτικές κρίσεις.
Βεβαίως, η αυστηρότερη στάση δεν αρκεί να αποτυπώνεται σε μία παραίτηση. Θα κριθεί από το αν οι ίδιοι κανόνες θα εφαρμόζονται με συνέπεια σε όλους και αν η κυβέρνηση θα επιλέξει να αντιμετωπίζει εγκαίρως τα προβλήματα αντί να περιμένει να πάρουν διαστάσεις.
Η ΝΔ δεν έχει την πολυτέλεια να εκτίθεται από τα στελέχη της
Το τελευταίο διάστημα, το κυβερνητικό επιτελείο έχει βρεθεί αρκετές φορές στη θέση να διαχειρίζεται υποθέσεις που προκαλούν εσωτερική αναστάτωση και αναγκάζουν τον πρωθυπουργό να παρέμβει. Κάθε τέτοιο περιστατικό προσθέτει ένα ακόμη βάρος στην προσπάθεια της ΝΔ να υπερασπιστεί το κυβερνητικό της έργο και να διατηρήσει την πολιτική της συνοχή.
Η περίπτωση Τσαβδαρίδη δείχνει ότι το Μαξίμου θέλει να προλάβει την επανάληψη ανάλογων φαινομένων, ακόμη και αν αυτό σημαίνει ότι θα χρειαστεί να απομακρύνει και άλλα πρόσωπα από κυβερνητικές θέσεις. Δεν σημαίνει ότι έχει προαποφασιστεί κάποιος κατάλογος καρατομήσεων. Σημαίνει, όμως, ότι η πολιτική ανοχή απέναντι σε συμπεριφορές που εκθέτουν την κυβέρνηση έχει πλέον σαφέστερα όρια.
Ο Μητσοτάκης γνωρίζει ότι η μεγαλύτερη ζημιά για μια κυβέρνηση δεν προέρχεται πάντοτε από την αντιπολίτευση. Μπορεί να προκύψει και από το εσωτερικό της, όταν υπουργοί και στελέχη αδυνατούν να αντιληφθούν ότι η εξουσία συνοδεύεται από αυξημένες υποχρεώσεις και όχι από περισσότερα προνόμια.
Το μήνυμα, λοιπόν, είναι σαφές: το γεγονός ότι κάτι μπορεί να περάσει τον έλεγχο της νομιμότητας δεν σημαίνει ότι περνά αυτομάτως και τον έλεγχο της πολιτικής και ηθικής ευθύνης.
Και αν κάποιοι στο κυβερνητικό στρατόπεδο δεν έχουν ακόμη αντιληφθεί ότι το «σεμνά και ταπεινά» δεν είναι διακοσμητική φράση, η υπόθεση Τσαβδαρίδη αποτελεί μια αρκετά ηχηρή υπενθύμιση. Στο εξής, κάθε κυβερνητικό στέλεχος θα πρέπει να υπολογίζει ότι μια συμπεριφορά που εκθέτει την κυβέρνηση μπορεί να έχει και προσωπικό πολιτικό τίμημα
