Το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο έφερε ξανά στο προσκήνιο τις συνομιλίες Ελλάδας και Αιγύπτου για την επέκταση της συμφωνίας οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) του 2020 ανατολικά του 28ου μεσημβρινού
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο εξελίσσεται σε μπούμερανγκ για την Τουρκία και τη Λιβύη, καθώς οι τελευταίες κινήσεις των δύο χωρών ενισχύουν τη συνεργασία Αθήνας και Καΐρου.
Ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, ύστερα από τηλεφωνική επικοινωνία που είχε με τον Αιγύπτιο ομόλογό του, Μπαντρ Αμπντελάτι, συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις με βάση το Δίκαιο της Θάλασσας, ανοίγοντας εκ νέου το ζήτημα της επέκτασης της μερικής συμφωνίας ΑΟΖ του 2020. Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στις θαλάσσιες περιοχές ανατολικά του 28ου μεσημβρινού, όπου η προηγούμενη οριοθέτηση είχε σταματήσει εξαιτίας της επιφυλακτικότητας της Αιγύπτου να εμπλακεί σε διαπραγματεύσεις για περιοχές στις οποίες προβάλλει διεκδικήσεις η Τουρκία. Η νέα προσέγγιση του Καΐρου αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς έρχεται ως αντίδραση στην κύρωση του μνημονίου και ενισχύει τη συνεργασία των δύο χωρών σε ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα της περιοχής.
Η συμφωνία Γεραπετρίτη – Αμπντελάτι για νέες συνομιλίες
Η επανεκκίνηση της διαδικασίας συμφωνήθηκε κατά την τηλεφωνική επικοινωνία του υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, με τον Αιγύπτιο ομόλογό του, Μπαντρ Αμπντελάτι. Οι δύο υπουργοί επανέλαβαν την αντίθεσή τους στην κύρωση του μνημονίου, υπογράμμισαν την ανάγκη σεβασμού του Δικαίου της Θάλασσας και αποφάσισαν να συνεχιστούν οι συνομιλίες για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου.
Η εξέλιξη ακολουθεί τις αντιδράσεις που προκάλεσε η λιβυκή απόφαση σε χώρες της περιοχής και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ επαναφέρει μια διαπραγματευτική διαδικασία που είχε παραμείνει ουσιαστικά στάσιμη μετά τη συμφωνία του 2020. Το επόμενο στάδιο αναμένεται να περιλαμβάνει τη συγκρότηση τεχνικών επιτροπών, οι οποίες θα ασχοληθούν με τα ζητήματα της οριοθέτησης. Το γεγονός ότι η αιγυπτιακή πλευρά συμφώνησε να επιστρέψει στις συζητήσεις θεωρείται σημαντικό για την Αθήνα, ακόμη και αν η διαδικασία δεν οδηγήσει άμεσα σε νέα συμφωνία.
Γιατί η οριοθέτηση είχε σταματήσει
Η μερική συμφωνία ΑΟΖ που υπέγραψαν Ελλάδα και Αίγυπτος το 2020 δεν επεκτάθηκε ανατολικά του 28ου μεσημβρινού, καθώς το Κάιρο απέφευγε να διαπραγματευτεί για θαλάσσιες περιοχές που αποτελούν αντικείμενο τουρκικών διεκδικήσεων. Η Άγκυρα υποστηρίζει θέσεις που περιορίζουν έως και μηδενίζουν την επήρεια του Καστελλόριζου στην οριοθέτηση, δημιουργώντας ένα από τα βασικά σημεία αντιπαράθεσης με την Ελλάδα. Η συμφωνία του 2020 είχε αποτελέσει ουσιαστική αμφισβήτηση του τουρκολιβυκού μνημονίου, ωστόσο για να επιτευχθεί είχαν γίνει παραχωρήσεις από ελληνικής πλευράς ως προς την αρχή της πλήρους επήρειας των νησιών. Η πιθανότητα επέκτασής της επαναφέρει πλέον στο τραπέζι τις περιοχές που είχαν παραμείνει εκτός της αρχικής οριοθέτησης και οι οποίες συνδέονται άμεσα με τις διαφορετικές προσεγγίσεις Αθήνας και Άγκυρας για τα θαλάσσια δικαιώματα.
Οι προσπάθειες της Τουρκίας να προσεγγίσει την Αίγυπτο
Οι σχέσεις Αιγύπτου και Τουρκίας έχουν περάσει από διαφορετικές φάσεις, χωρίς όμως να έχουν εξαλειφθεί οι μεταξύ τους ανταγωνισμοί. Κατά την περίοδο της προεδρίας Μουμπάρακ, η Αίγυπτος άφηνε ανοικτό το ενδεχόμενο συζητήσεων με την Τουρκία για θαλάσσιες ζώνες, κάτι που θα μπορούσε να επηρεάσει περιοχές της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι, τέτοιες διαπραγματεύσεις δεν πραγματοποιήθηκαν, παρά τις πιέσεις που, σύμφωνα με το δημοσίευμα, ασκήθηκαν τόσο από την Τουρκία όσο και από κύκλους της αιγυπτιακής διπλωματικής γραφειοκρατίας. Ακόμη και κατά τη διαδικασία αποκατάστασης των διμερών σχέσεων, η Άγκυρα επιχείρησε να προσελκύσει το Κάιρο προβάλλοντας το επιχείρημα ότι η αποδοχή της θεωρίας της «Γαλάζιας Πατρίδας» θα του εξασφάλιζε μεγαλύτερη θαλάσσια έκταση. Η συγκεκριμένη προσέγγιση, ωστόσο, στηριζόταν σε οριοθέτηση που θα επηρέαζε ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Η Λιβύη και ο ανταγωνισμός Αιγύπτου – Τουρκίας
Η αντίδραση της Αιγύπτου στην κύρωση του μνημονίου δεν περιορίζεται στις διαφωνίες για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Το Κάιρο θεωρεί ότι το μνημόνιο θίγει και δικά του θαλάσσια δικαιώματα, ενώ αντιμετωπίζει με έντονη ανησυχία την προσπάθεια της Τουρκίας να διευρύνει την παρουσία και την επιρροή της στη Λιβύη. Ιδιαίτερη σημασία έχει η επιδίωξη της Άγκυρας να αποκτήσει μεγαλύτερο ρόλο στην Ανατολική Λιβύη, περιοχή στην οποία η Αίγυπτος διατηρούσε μέχρι σήμερα ισχυρή επιρροή.
Η τουρκική κινητικότητα συμπίπτει με μια κρίσιμη περίοδο για την πολιτική διαδικασία στη Λιβύη και επαναφέρει στο προσκήνιο τον ανταγωνισμό των δύο περιφερειακών δυνάμεων. Παρά τα βήματα εξομάλυνσης των σχέσεών τους, οι διαφωνίες για τη Λιβύη και την ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειο παραμένουν. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η επανέναρξη των ελληνοαιγυπτιακών συνομιλιών προσθέτει ένα ακόμη πεδίο συνεργασίας στη στρατηγική σχέση Αθήνας και Καΐρου, περιορίζοντας παράλληλα τα περιθώρια μιας τουρκοαιγυπτιακής συνεννόησης σε βάρος των ελληνικών θαλάσσιων δικαιωμάτων
