Μια αόρατη αλλά εξαιρετικά αποτελεσματική ιδεολογική “μέγγενη” σφίγγει τη δημόσια συζήτηση, εγκλωβίζοντας περισσότερο από το 60% των Ελλήνων πολιτών σε μια καλοστημένη απάτη τόσο από τα αριστερά όσο και από τα πολύ… δεξιά του πολιτικού φάσματος
Δύο φαινομενικά “ασυμβίβαστοι” κόσμοι, δηλαδή η ριζοσπαστική Αριστερά και η λαϊκιστική Ακροδεξιά έχουν στήσει μια κοινή παγίδα πολιτικής και πνευματικής τύφλωσης, χωρίς να έχουν… συνεννοηθεί μεταξύ τους!
Γράφει ο Λουκάς Γεωργιάδης
Αν και χρησιμοποιούν διαφορετικά… λάβαρα, διαφορετική ρητορική και εκ διαμέτρου αντίθετα σύμβολα, ο πυρήνας της στρατηγικής τους είναι ταυτόσημος και συμπυκνώνεται στην κατασκευή ενός απλουστευτικού και πολωτικού αφηγήματος που τρέφεται από τον θυμό, την ανασφάλεια και την απογοήτευση της κοινωνίας.
Η παγίδα αυτή δεν αφορά απλώς την εκλογική επιρροή, αλλά κάτι πολύ βαθύτερο. Επιδιώκουν την αλλοίωση του τρόπου με τον οποίο οι πολίτες αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα, τα προβλήματα τους και τις λύσεις αυτών. Θεωρούν ότι για όλα φταίει το “σύστημα”, ότι όλοι είναι αδικημένοι, ότι οι… άλλοι θα μας φέρουν έτοιμα στο σπίτι μας όλα αυτά που θέλουμε. Σε μια κοινωνία, όταν όλοι πειθαρχούν, συντονίζονται, ευθυγραμμίζονται, εργάζονται, σέβονται, αλλά και αποδέχονται τις υποχρεώσεις τους, τότε μπορούμε να πάμε παρακάτω και να μιλήσουμε για τα δικαιώματα. Γιατί μια χώρα, ένας κράτος και μια κοινωνία πρώτα απ΄ όλα τα δημιουργούν οι μονάδες, δηλαδή οι άνθρωποι. Τόσο σε σχέση με αυτούς που επιλέγουν να τους κυβερνήσουν, όσο και σε σχέση με αυτούς που πρέπει να απορρίψουν λόγω λαϊκισμού…
Πού εντοπίζεται η σύγκλιση των δύο άκρων
Για δεκαετίες, η πολιτική επιστήμη εξέταζε την Αριστερά και την Δεξιά ως δύο παράλληλες γραμμές που δεν συναντώνται ποτέ.
Στη σύγχρονη Ελλάδα, ωστόσο, το σημείο συνάντησης τους βρίσκεται στο “εύφορο” έδαφος του απόλυτου λαϊκισμού. Η σύγκλιση αυτή δεν είναι θεωρητική, αλλά βαθύτατα πρακτική και εντοπίζεται στον κοινό τους εχθρό. Για την Αριστερά, ο εχθρός είναι οι “νεοφιλελεύθερες ελίτ”, οι αγορές και το αόρατο κεφάλαιο που απομυζά τον λαό. Για την ακροδεξιά, ο εχθρός είναι οι “παγκοσμιοποιημένες ελίτ”, οι διεθνείς οργανισμοί και οι σκοτεινοί κύκλοι που απειλούν την εθνική κυριαρχία και ταυτότητα.
Στο βάθος του κάδρου, η δομή του επιχειρήματος είναι η ίδια. Όλοι αυτοί οι πολιτικοί απατεώνες πλασάρουν στους αφελείς και στους ανύποπτους ότι “εμείς, ο αγνός και αδικημένος λαός, εναντίον αυτών, των διεφθαρμένων ισχυρών”. Αυτή η γεωγραφία της πόλωσης εφαρμόζεται παντού. Από τα καφενεία και τις πλατείες μέχρι τα έδρανα της Βουλής και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δημιουργώντας ένα πέπλο ιδεολογικής τύφλωσης που εμποδίζει τον πολίτη να δει τις πραγματικές και εξαιρετικά σύνθετες αιτίες των προβλημάτων της σημερινής εποχής.
Πώς στήθηκε η απάτη
Στην αρχή της μνημονιακής κρίσης είχαμε την “άνω και κάτω πλατεία”, οι οποίες δεν προέκυψαν από το… πουθενά, αλλά βασίστηκαν σε μια αρχιτεκτονική, η οποία είχε ως κύρια συστατικά τον φόβο και τις εύκολες ή “εύπεπτες” απαντήσεις.
Η μεθοδολογία τους βασίζεται σε τρεις συγκεκριμένους άξονες. Ειδικότερα, τα προτάγματα των λαϊκιστών είναι τα εξής:
Η υπεραπλούστευση των πάντων. Σύνθετα γεωπολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά ζητήματα μετατρέπονται σε συνθήματα των δύο λέξεων, δεν υπάρχουν δημοσιονομικοί περιορισμοί ή διεθνείς ισορροπίες, αλλά μόνο “προδότες” και “σωτήρες”.
Η κατασκευή αποδιοπομπαίων τράγων. Για κάθε αποτυχία ή δυσκολία, η ευθύνη μετατίθεται πάντα σε έναν εξωτερικό παράγοντα. Είτε αυτός λέγεται “Βρυξέλλες” και “μετανάστες” για τη μία πλευρά, είτε “ντόπιοι ολιγάρχες” και “ξένα κέντρα” για την άλλη.
Η συναισθηματική χειραγώγηση. Ορθολογικά επιχειρήματα και στατιστικά δεδομένα αντικαθίστανται από κραυγές. Ο θυμός για την ακρίβεια, η ανασφάλεια για το μέλλον και το αίσθημα αδικίας εργαλειοποιούνται για να μπορούν να παράγουν φανατισμό και όχι δημιουργική σκέψη.
Όταν ο πολίτης βομβαρδίζεται καθημερινά από αυτή τη ρητορική, στο τέλος… τυφλώνεται. Σταδιακά, χάνει την ικανότητα να αξιολογεί τις ρεαλιστικές πολιτικές προτάσεις και αρχίζει να αναζητά “μεσσίες” τύπου Τσίπρα. Και βέβαια, όταν κάνει την ανόητη επιλογή και στη συνέχεια αυτό αποδεικνύεται, τότε του φταίνε τα… ξένα κέντρα ή οτιδήποτε άλλο. Γιατί όταν έχεις πιαστεί… κορόιδο, δύσκολα το αποδέχεσαι για λόγους εγωισμού. Άνθρωποι που πέρασαν και ήταν… έτοιμοι “να σκίσουν τα μνημόνια” ή να κλείσουν τα σύνορα με ένα μαγικό ραβδί, απλά είναι απατεώνες και δεν χρειάζονται περαιτέρω αναλύσεις…
Από την κρίση των μνημονίων στο σήμερα…
Οι ρίζες των προαναφερόμενων αντιλήψεων προϋπήρχαν, αλλά η χρονική στιγμή που το φαινόμενο αυτό ξέφυγε από το περιθώριο και κατέλαβε τον σκληρό πυρήνα της ελληνικής κοινωνίας ήταν η περίοδος 2010-2015.
Η βίαιη οικονομική προσαρμογή και το σοκ των μνημονίων διέλυσαν το παραδοσιακό πολιτικό σύστημα. Τότε ήταν που το “αντιμνημονιακό μέτωπο” ένωσε κάτω από την ίδια ομπρέλα τις ακραίες φωνές της Αριστεράς και της Δεξιάς, με αποκορύφωμα τη συγκυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ. Έκτοτε, η παγίδα δεν αποδομήθηκε, αλλά απλώς μεταλλάχθηκε.
Σήμερα, στην εποχή της πολυεπίπεδης διεθνούς κρίσης, όπου η ενεργειακή ακρίβεια, οι γεωπολιτικές απειλές και η κλιματική αλλαγή δημιουργούν ένα μόνιμο αίσθημα αστάθειας, η Αριστερά και η ακροδεξιά επανέρχονται δριμύτερες. Το 60% του εκλογικού σώματος, απογοητευμένο από τη διαχείριση της καθημερινότητας και τις υποσχέσεις του πολιτικού κέντρου, γίνεται ξανά ο εύκολος στόχος μιας συντονισμένης ιδεολογικής επίθεσης. Γι’ αυτό έχουμε Τσίπρες, Ζωές, Κασιδιάρηδες, Βαρουφάκηδες, Κουτσούμπες, Μαρίες και άλλα παρόμοια “φρούτα”…
Τα οφέλη των άκρων και η αδράνεια του Κέντρου
Στη σημερινή δύσκολη πραγματικότητα, λόγω των δυσμενών διεθνών εξελίξεων, οι πολίτες συνεχίζουν να πέφτουν στην ίδια παγίδα, παρά τις ιστορικές διαψεύσεις.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί συμβαίνει κάτι τέτοιο; Η απάντηση κρύβεται στην ψυχολογική ανακούφιση που προσφέρει η ιδεολογική τύφλωση. Είναι πολύ πιο εύκολο για έναν άνθρωπο να πιστεύει ότι για τη δική του δυσμενή θέση φταίει ένα οργανωμένο σχέδιο κάποιων σκοτεινών δυνάμεων, παρά να αποδεχθεί ότι ζει σε έναν κόσμο γεμάτο αβεβαιότητες, όπου οι λύσεις απαιτούν χρόνο, κόπο, μεταρρυθμίσεις και θυσίες.
Την ίδια στιγμή, η Αριστερά και η ακροδεξιά έχουν κάθε λόγο να συντηρούν αυτή την κατάσταση. Η πόλωση είναι το “καύσιμο” τους, καθώς χωρίς εχθρούς, δεν έχουν λόγο ύπαρξης. Ειδικά για την Αριστερά η πρώην “Συριζαία”, μετέπειτα “Νεοαριστερή” και νυν “Ελασίτισσα”, Έφη Αχτσιόγλου, είχε πει χωρίς να… κοκκινίσει, ότι η κανονικότητα δεν συμφέρει την Αριστερά! Ευνοήθηκαν από το μπάχαλο στα χρόνια του μνημονίου και η επιστροφή στην κανονικότητα έστειλε όλους αυτούς τους επικίνδυνους τύπους στη γωνία, χωρίς να τους… πετάξει οριστικά στο πολιτικό περιθώριο. Είναι σήμερα, εδώ, ανάμεσα μας και υπόσχονται νέες “συνταγές” για να “τυφλώσουν” όσους ακόμη είναι… διαθέσιμη για να πορεύονται στη ζωή τους χωρίς φως!
Αν η κοινωνία ηρεμήσει και αρχίσει να συζητά με όρους κοινής λογικής, τα ποσοστά όλων αυτών των πολιτικών “γκρουπούσκουλων” θα καταρρεύσουν. Όμως, δεν βρισκόμαστε σε αυτό το επίπεδο και θέλουμε να φάμε ακόμη πολλά… καρβέλια! Σε αυτό το σκηνικό, η αδυναμία των μετριοπαθών, ορθολογικών πολιτικών δυνάμεων να μιλήσουν στη γλώσσα του πολίτη και να προσφέρουν ένα όραμα με συναίσθημα και προοπτική, αφήνει το πεδίο ελεύθερο στους “εμπόρους της οργής”.
Η διάβρωση των θεσμών και ο κίνδυνος του απομονωτισμού
Το κόστος μιας μαζικής ιδεολογικής τύφλωσης δεν είναι θεωρητικό, αλλά αποτυπώνεται καθημερινά στην πορεία της χώρας.
Το πρώτο θύμα είναι η ποιότητα της δημοκρατίας και των θεσμών. Όταν το 60% του λαού εκπαιδεύεται να αμφισβητεί “τυφλά” τα πάντα (δικαιοσύνη, επιστήμη, μέσα ενημέρωσης, διεθνείς συμμαχίες κλπ.), τότε η κοινωνική συνοχή διαλύεται. Η χώρα οδηγείται σε έναν ιδεολογικό επαρχιωτισμό και απομονωτισμό. Αντί η Ελλάδα να συζητά για το πώς θα πρωταγωνιστήσει στην ψηφιακή μετάβαση, πώς θα θωρακίσει την παιδεία της και πώς θα προσελκύσει σοβαρές επενδύσεις, αναλώνεται σε στείρες αντιπαραθέσεις για το παρελθόν ή σε κυνήγι μαγισσών.
Η παγίδα αυτή κρατά την Ελλάδα καθηλωμένη, την ώρα που ο υπόλοιπος κόσμος τρέχει με ιλιγγιώδη ταχύτητα προς το μέλλον. Το Ελληνικό Κοινοβούλιο είναι “δηλητηριασμένο” από τις τοξικές φωνές λαϊκιστών, οι οποίες έχουν συγκεκριμένα ονοματεπώνυμα και είναι γνωστοί και μη εξαιρετέοι. Επιπλέον, έχει παραμείνει η τοξική “λάσπη” και από αυτούς που κάποτε πουλούσαν… τσαμπουκά, εξουδετερώθηκαν πολιτικά, αλλά θέλουν να επιστρέψουν και πάλι ποντάροντας στην… τρέλα ενός σημαντικού τμήματος του εκλογικού σώματος. Ελπίζουμε όλα αυτά να είναι περαστικά και να μην εξελιχθούν σε… καρκίνο για τη χώρα!
Η ανάγκη για ένα νέο συμβόλαιο αλήθειας
Η έξοδος από την παγίδα της “ιδεολογικής τύφλωσης” δεν είναι εύκολη υπόθεση, αλλά είναι ζήτημα εθνικής επιβίωσης.
Ο φαύλος κύκλος μπορεί να σπάσει μόνο αν η κοινωνία αποφασίσει να αντικρίσει την πραγματικότητα χωρίς παραμορφωτικούς φακούς. Ωστόσο, για να συμβεί κάτι τέτοιο, απαιτούνται τα εξής βήματα:
Πολιτική γενναιότητα από το Κέντρο. Οι μετριοπαθείς δυνάμεις πρέπει να σταματήσουν να φοβούνται το πολιτικό κόστους και να πουν την αλήθεια στους πολίτες, ακόμη κι αν αυτή είναι δυσάρεστη.
Ενίσχυση της κριτικής σκέψης. Η παιδεία και η ενημέρωση πρέπει να λειτουργήσουν ως αναχώματα απέναντι στα fake news και τις θεωρίες συνωμοσίας που αποτελούν το βασικό εργαλείο των άκρων.
Αντιμετώπιση των πραγματικών αιτιών. Ο λαϊκισμός θα υποχωρήσει μόνο όταν οι πολίτες νιώσουν ότι το κράτος είναι δίκαιο και η δικαιοσύνη λειτουργεί, ενώ ταυτόχρονα οι ευκαιρίες είναι για όλους ίσες.
Το 60% του ελληνικού λαού δεν είναι ούτε “φασίστες” ούτε “αναρχικοί”. Είναι άνθρωποι της διπλανής πόρτας που κουράστηκαν να ελπίζουν και να διαψεύδονται. Η απελευθέρωση τους από την παγίδα των δύο άκρων είναι το μεγάλο στοίχημα της γενιάς μας, ώστε η χώρα να πάψει να είναι όμηρος των ψευδαισθήσεων και να βαδίσει, επιτέλους, στον δρόμο της σοβαρότητας και της πραγματικής προόδου. Γιατί αν η δυσαρέσκεια για τη σημερινή κυβέρνηση οδηγήσει τη χώρα σε πολιτικό χάος, τότε οι ίδιοι που πιστεύουν ότι έχουν ελπίδα υποστηρίζοντας τα κόμματα της αντιπολίτευσης, πολύ γρήγορα θα νιώσουν τις συνέπειες του βαρύτατου τιμήματος που θα κληθούν να πληρώσουν οι ίδιοι, αλλά και όλοι μας…
