Στην πολιτική αρένα, η σπουδή για την κατάθεση ελκυστικών και… μόνο φιλολαϊκών προτάσεων συχνά οδηγεί σε σοβαρά σφάλματα σχεδιασμού.
Η πρόσφατη εξαγγελία του προέδρου του ΠΑΣΟΚ, Νίκου Ανδρουλάκη, για τη θέσπιση δωρεάν μετακινήσεων των νέων έως 24 ετών στα μέσα μαζικής μεταφοράς της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Γράφει ο Λουκάς Γεωργιάδης
Αυτό που εκ πρώτης όψεως φάνηκε ως ένα προοδευτικό μέτρο κοινωνικής στήριξης της νεολαίας, αποδεικνύεται γρήγορα μια κολοσσιαία πολιτική γκάφα. Η πρόταση αυτή στερείται σφαιρικής αντίληψης για την ελληνική πραγματικότητα, καλλιεργεί έναν επικίνδυνο άκρατο τοπικισμό και εγείρει σοβαρά ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης, οικονομικής ισότητας αλλά και εξαπάτησης του κοινωνικού συνόλου.
Νέοι δύο ταχυτήτων
Το βασικότερο σφάλμα της πρότασης έγκειται στον απροκάλυπτο διαχωρισμό των νέων της χώρας.
Ο αρχηγός του ΠΑΣΟΚ, με τον περιορισμό του μέτρου αποκλειστικά στα δύο μεγάλα αστικά κέντρα, όπου ισχύει το αμιγώς κρατικοδίαιτο μοντέλο αστικών συγκοινωνιών, μετατρέπει αυτόματα τους νέους που ζουν, σπουδάζουν ή εργάζονται στην ελληνική περιφέρεια σε πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Δηλαδή, ένας φοιτητής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, ένας νέος εργαζόμενος στην Πάτρα, μια μαθήτρια στη Λάρισα ή το Ηράκλειο Κρήτης, στερούνται ενός προνομίου που κάποιοι θέλουν να παρέχουν… απλόχερα στους συνομηλίκους τους στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Ο αποκλεισμός αυτός δεν είναι απλώς μια παράλειψη, αλλά μια βαθιά άδικη διάκριση που πλήττει τον πυρήνα της ισονομίας.
Γιατί όμως συμβαίνει; Η απάντηση κρύβεται στην εγχώρια δομή των συγκοινωνιών, την οποία η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ φαίνεται να αγνόησε επιδεικτικά. Στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, οι συγκοινωνίες (ΟΑΣΑ, ΟΑΣΘ) ελέγχονται και επιδοτούνται απευθείας από το κράτος. Αντίθετα, στις υπόλοιπες πόλεις της χώρας, οι αστικές και υπεραστικές μετακινήσεις εκτελούνται από ιδιωτικούς φορείς, κυρίως τα ΚΤΕΛ. Η πρόταση του κ. Ανδρουλάκη ουσιαστικά “σηκώνει τα χέρια ψηλά” μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα. Αντί να αναζητήσει μια καθολική λύση που θα συμπεριλαμβάνει διαπραγμάτευση με τους ιδιωτικούς συγκοινωνιακούς φορείς της περιφέρειας, επέλεξε την εύκολη λύση των… έτοιμων κρατικοδίαιτων δομών, αφήνοντας τη μισή Ελλάδα στο περιθώριο.
Η αποθέωση της αδικίας
Η αδικία όμως γίνεται ακόμα πιο προκλητική όταν εξετάσει κανείς την οικονομική διάσταση του ζητήματος.
Οι “δωρεάν” μετακινήσεις στα μεγάλα αστικά κέντρα δεν είναι πραγματικά… δωρεάν, καθώς κάποιος πληρώνει. Αυτός ο κάποιος είναι ο Έλληνας φορολογούμενος, ο οποίος εδώ και δεκαετίες πληρώνει τις κρατικοποιήσεις και το “σοσιαλιστικό όνειρο” του ΠΑΣΟΚ της δεκαετίας του ΄80. Όσοι διάβασαν το χθεσινό άρθρο για την πορεία του δημοσίου χρέους τα τελευταία 60 χρόνια, δεν νομίζουμε ότι έχουν αμφιβολία για το πόσο… πικρό ήταν το… ψωμάκι που μας έδωσε ο Ανδρέας!
Με αφορμή τις κρατικοποιήσεις και την “κοινωνικοποίηση” των χρεών κατά το παρελθόν, ας κάνουμε τη σύνδεση με την εξαγγελία Ανδρουλάκη. Εδώ εντοπίζεται μια πολύ μεγάλη στρέβλωση, καθώς οι φορολογούμενοι πολίτες της επαρχίας, από τον Έβρο μέχρι τη… Γαύδο, θα κληθούν μέσω του κρατικού προϋπολογισμού να χρηματοδοτήσουν τις δωρεάν μετακινήσεις των νέων της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης.
Την ίδια στιγμή, οι ίδιοι αυτοί φορολογούμενοι θα συνεχίζουν να πληρώνουν ακριβά εισιτήρια για τα δικά τους παιδιά, που δεν σπουδάζουν, δεν εργάζονται και δεν κατοικούν στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Πρόκειται για μια έμμεση, αλλά σε κάθε περίπτωση άδικη μεταφορά πόρων από την ήδη επιβαρυμένη περιφέρεια προς το Λεκανοπέδιο της Αθήνας και τη Θεσσαλονίκη, όπου κατοικεί ο μισός πληθυσμός της χώρας.
Όμως, το θέμα είναι τι γίνεται με τον υπόλοιπο μισό πληθυσμό. Οικογένειες στην ελληνική επαρχία, που παλεύουν με την ακρίβεια και την υποβάθμιση των τοπικών υποδομών, θα αισθανθούν πολύ μεγάλα… κορόιδα, καθώς ένα μέρος της φορολογίας τους δεν θα πηγαίνει στις φθηνές μετακινήσεις των παιδιών τους στην επαρχία, αλλά στους νέους της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Το γεγονός αυτό προκαλεί το κοινό αίσθημα δικαίου και δημιουργεί αντανακλαστικά οργής στους κατοίκους της περιφέρειας, οι οποίοι αισθάνονται για ακόμη μια φορά ξεχασμένοι από το πολιτικό σύστημα.
Αυτογκόλ υπό την πίεση Τσίπρα
Από επικοινωνιακή και στρατηγική άποψη, η κίνηση Ανδρουλάκη αποτελεί ένα τεράστιο αυτογκόλ για το ΠΑΣΟΚ.
Ο αρχηγός του εξήγγειλε το μέτρο στοχεύοντας στους περίπου 400.000 νέους έως 24 ετών που κατοικούν στα δύο μεγάλα αστικά κέντρα και έχουν δικαίωμα ψήφου. Με βάση τις δημοσκοπήσεις, το ΠΑΣΟΚ πάει… άπατο σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη και μάλιστα δεν έχει καθόλου διείσδυση στις μικρές ηλικίες.
Με βάση αυτήν την παραδοχή, η ηγεσία του κόμματος έκρινε σωστό να ξεκινήσει από τώρα μια προσπάθεια να… συγκινήσει τα πλήθη, καθώς με ένα τέτοιο μέτρο, πιστεύει ότι μπορεί να “κλέψει” αριστερές ψήφους, τις οποίες σε μεγάλο βαθμό φαίνεται να κερδίζει ο… αυθεντικός εκφραστής του λαϊκισμού Αλέξης Τσίπρας. Το σημερινό ΠΑΣΟΚ συμπεριφέρεται σαν ένα κόμμα διαμαρτυρίας, ενώ ήταν κόμμα εξουσίας. Βέβαια, κυβερνούσε την εποχή των… απεριόριστων δανεικών, τα οποία πληρώνουμε και θα πληρώνουμε για δεκαετίες ακόμη, καθώς το… τσουνάμι των ελλειμμάτων και του δημοσίου χρέους της δεκαετίας του ΄80 δεν κατέστη δυνατό να ελεγχθεί. Γιατί όταν σε… καβαλάνε τα χρέη και πρέπει να πάρεις πάρα πολύ αυστηρά μέτρα, τότε το παιχνίδι είναι χαμένο.
Το μνημόνιο ήρθε πολύ αργά και αφού ήδη είχε γίνει το κακό. Τα δεδομένα έχουν αλλάξει δραματικά και αυτά που ξέρουμε με το “ΠΑΣΟΚ ωραία χρόνια”, πρέπει να τα ξεχάσουμε, γιατί ήταν της Κυριακής χαρά και της Δευτέρας λύπη! Τώρα, πρέπει να περιμένουμε κάποιες δεκαετίες ακόμη για να επιστρέψουμε σε μια κανονικότητα του δημοσίου χρέους ανάλογη με αυτήν που επικρατούσε πριν το ΠΑΣΟΚ έρθει στην εξουσία στις 18 Οκτωβρίου του 1981…
Πορεία προς τον λαϊκισμό και τη δημαγωγία
Το ΠΑΣΟΚ είναι ένα κόμμα που ιστορικά συνέδεσε το όνομα του με την αποκέντρωση, την ενίσχυση της περιφέρειας και την κοινωνική ισότητα, αλλά σήμερα εμφανίζεται σε μια εξαιρετικά απελπιστική θέση, νιώθοντας την απειλή του κόμματος Τσίπρα.
Ο κ. Ανδρουλάκης, στην προσπάθεια του να αγγίξει το νεανικό ακροατήριο των δύο μεγαλύτερων εκλογικών περιφερειών της χώρας, όπου το ΠΑΣΟΚ έχει σοβαρότατο πρόβλημα, λειτούργησε με όρους ψηφοθηρικού απομονωτισμού. Αγνόησε το γεγονός ότι η νεολαία δεν κατοικεί μόνο πέριξ του… Λευκού Πύργου και του Λεκανοπεδίου Αττικής. Πρόκειται για μία κίνηση, η οποία, στην ανάλυση της δημιουργεί χειρότερες εντυπώσεις από τις αρχικές που ηχούσαν σαν… κελάηδημα καρδερίνας!
Η σοβαρή κοινωνική πολιτική απαιτεί καθολικότητα και ρεαλισμό. Αν ο στόχος ήταν η πραγματική ανακούφιση των νέων έως 24 ετών, η πρόταση θα έπρεπε να περιλαμβάνει ένα εθνικό σχέδιο επιδότησης των μετακινήσεων. Για παράδειγμα, ο κ. Ανδρουλάκης θα μπορούσε να καταθέσει μια ολοκληρωμένη πρόταση, έχοντας δίπλα τον αναλυτικό λογαριασμό χρέωσης, την πηγή χρηματοδότησης και κάλυψης της απώλειας, αλλά και ένα σχέδιο για την παροχή ενός vouchter. Το voucher αυτό θα μπορούσε να καλύπτει συγκεκριμένο ποσό, το οποίο θα αντιστοιχούσε σε συγκεκριμένο αριθμό μετακινήσεων σε ολόκληρη την επικράτεια, ανεξάρτητα από το αν ο συγκοινωνιακός φορέας είναι δημόσιος ή ιδιωτικός.
Βέβαια, εξαγγελίες όπως η προαναφερόμενη δεν γίνονται σε νυχτερινές συνάξεις στα… Λιπάσματα της Δραπετσώνας με υπόκρουση “Θα τον μεθύσουμε τον ήλιο, σίγουρα ναι”! Αυτό που δεν έχουν καταλάβει στο ΠΑΣΟΚ, όπως και στα άλλα κόμματα, είναι ότι τα προγράμματα τους αποτελούν εκθέσεις ιδεών, που βασίζονται στον εντυπωσιακό και έχουν το “δηλητήριο” του λαϊκισμού. Όταν δεν συνοδεύονται από οικονομοτεχνική μελέτη, με αρχή, μέση και τέλος, κοστολόγηση, πηγές χρηματοδότησης και ανάλυση κόστους-οφέλους, τότε αυτοί που ανακοινώνουν ό,τι τους… κατέβει, είναι για τον… γάιδαρο καβάλα!
Για παράδειγμα, η εξαγγελία Ανδρουλάκη αποδεικνύεται πολύ πρόχειρη, έχοντας μόνο το στοιχείο του εντυπωσιασμού. Θα ήταν σοβαρή εφόσον γινόταν προετοιμασία εβδομάδων ή και μηνών. Αυτό προϋποθέτει αναλυτική συζήτηση με τα υπουργεία Εθνικής Οικονομίας-Οικονομικών και Μεταφορών-Υποδομών, διάλογο με τα αστικά ΚΤΕΛ της περιφέρειας και σοβαρούς εκπροσώπους φορέων, μακριά από κομματικές αγκυλώσεις και “επαναστατικές γυμναστικές”. Προφανώς, οι διαδικασίες αυτές παρακάμφθηκαν για χάρη ενός “πυροτεχνήματος” που έγινε δυνατός τίτλος στα δελτία ειδήσεων και στα sites! Αν κάποιος πολιτικός ξεκινήσει μια πορεία προς τον λαϊκισμό και τη δημαγωγία, αυτός είναι ένας δρόμος χωρίς επιστροφή. Ειδικά στη σημερινή εποχή, όπου ο κόσμος είναι ψυλλιασμένος από “τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα”…
Λόγια του… αέρα από τώρα, ενώ έχουμε 10 μήνες έως τις εκλογές!
Η πρόταση για τις δωρεάν μετακινήσεις, έτσι όπως διατυπώθηκε, αποτελεί μια μνημειώδη πολιτική γκάφα, καθώς αντί να ενώσει και να στηρίξει τη νέα γενιά, τη χωρίζει σε προνομιούχους των μητροπόλεων και σε αδικούμενους της επαρχίας.
Με βάση τα όσα ακούσαμε από τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ και εξακολουθούν να υποστηρίζουν τα στελέχη του, αντί το κόμμα να εκπέμπει ένα μήνυμα φορολογικής δικαιοσύνης, έκανε ένα σοβαρό λάθος. Αποδεικνύει εν τοις πράγμασι για το πιο απλά θέμα, ότι οι πολίτες της περιφέρειας θα επιδοτήσουν τις μετακινήσεις στα μεγάλα αστικά κέντρα, αντί 35 εκατ. ευρώ. Αν το ΠΑΣΟΚ επιθυμεί να εκφράσει ξανά τις ευρύτερες κοινωνικές δυνάμεις, οφείλει να αντιληφθεί ότι η Ελλάδα δεν σταματά στα διόδια των… Αφιδνών και της Ελευσίνας ή κάτω από τον… Λευκό Πύργο!
Οι πρόχειρες εξαγγελίες μπορεί να χαρίζουν πρόσκαιρα χαμόγελα και να αποτελούν μια αντι-στρες κίνηση για απελπισμένα στελέχη, αλλά η κοινωνική πραγματικότητα φροντίζει να τους εκθέτει όλους. Όλα αυτά συμβαίνουν γιατί το ΠΑΣΟΚ είχε επαναπαυθεί στη δεύτερη θέση, υπολογίζοντας χωρίς τον… Τσίπρα! Μάλιστα, είναι τέτοια η αναδιάταξη του πολιτικού σκηνικού, που με βάση τα στοιχεία των δημοσκοπήσεων, το ΠΑΣΟΚ μπορεί να βρεθεί ακόμη και στην τέταρτη θέση στις εκλογές του 2027.
Η βεβαιότητα “εκπαραθύρωσης” από τη δεύτερη θέση και ο φόβος για την απώλεια και της τρίτης, αναγκάζει την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ να προβαίνει σε εξαγγελίες, οι οποίες δείχνουν πανικό και απελπισία. Αυτό συμβαίνει υπό τον φόβο περαιτέρω συρρίκνωσης, που θα οδηγήσει στο πολιτικό τέλος τον Ανδρουλάκη ή ακόμη και σε… ημι-διάλυση το κόμμα! Βέβαια, είναι πολύ νωρίς για προβλέψεις σχετικά με τους πολιτικούς συσχετισμούς της επόμενης Βουλής, αλλά ταυτόχρονα είναι και πολύ νωρίς για να ακούμε εξαγγελίες, οι οποίες επί της ουσίας μπορεί να γυρίσουν μπούμερανγκ. Σκεφτείτε ότι ακόμη έχουμε μπροστά μας 10 “γεμάτους” μήνες και ο ανταγωνισμός μεταξύ ΕΛ.Α.Σ. και ΠΑΣΟΚ για το ποιος θα ανακοινώσει το πιο… εντυπωσιακό μέτρο, θα αποτελέσει πολιτικό case study. Θα το παρακολουθούμε εκ του σύνεγγυς γιατί θα έχει πολύ γέλιο. Η “περιποίηση” της στήλης προς κάθε λαϊκιστή και δημαγωγό θα είναι συνεχής και αδιάλειπτη…
