Το νέο πολιτικό σκηνικό αναδιατάσσεται σε αξιοσημείωτο βαθμό από την είσοδο των δύο νέων κομμάτων, της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης (ΕΛ.Α.Σ.) του Αλέξη Τσίπρα και της “Ελπίδας για τη Δημοκρατία” της Μαρίας Καρυστιανού, τα οποία ανατρέπουν τις παραδοσιακές ισορροπίες στην πρόθεση ψήφου.
Γράφει ο Λουκάς Γεωργιάδης
Η είσοδος νέων πολιτικών σχηματισμών στην κεντρική πολιτική σκηνή λειτουργεί ανέκαθεν ως καταλύτης εξελίξεων. Οι πρόσφατες δημοσκοπήσεις των εταιρειών αποτυπώνουν μια δομική αναδιάταξη των δυνάμεων, καθώς η ίδρυση και η άμεση εκλογική καταγραφή των δύο νέων κομμάτων δημιουργούν ισχυρά κύματα πίεσης τόσο στα κόμματα της παραδοσιακής αντιπολίτευσης όσο και στο κυβερνών κόμμα. Η δυναμική αυτή δεν αποτελεί απλώς μια συγκυριακή διαμαρτυρία. Αντιθέτως, αντανακλά τη βαθύτερη ανάγκη των ψηφοφόρων για εναλλακτικές μορφές εκπροσώπησης. Το γεγονός αυτό προκαλεί έντονη κινητικότητα και αναδιανέμει τις εκλογικές “δεξαμενές”.
Η κατάρρευση του μονοπωλίου της Κεντροαριστεράς, η πίεση στο ΠΑΣΟΚ και η Καρυστιανού
Η μεγαλύτερη και πιο άμεση επίπτωση της εμφάνισης των δύο νέων κομμάτων εντοπίζεται στον χώρο της Κεντροαριστεράς.
Το ΠΑΣΟΚ, το οποίο διεκδικούσε με αξιώσεις την κυρίαρχη θέση στον προοδευτικό χώρο, υφίσταται τη μεγαλύτερη εκλογική αφαίμαξη. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, υποχωρεί στην τρίτη ή ακόμη και στην τέταρτη θέση, βλέποντας τα ποσοστά του να καθηλώνονται πέριξ του 10%. Από την άλλη πλευρά, η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη (ΕΛ.Α.Σ.) υπό τον Αλέξη Τσίπρα εισέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, καταλαμβάνοντας άμεσα τη δεύτερη θέση με ποσοστά που κυμαίνονται μεταξύ 12,8% έως και 15,5%. Αν και είναι πολύ νωρίς για οριστικά συμπεράσματα, η εξέλιξη αυτή εγκλωβίζει το ΠΑΣΟΚ, καθώς ένα σημαντικό κομμάτι των κεντροαριστερών ψηφοφόρων επιλέγει την πολιτική εμπειρία και την αναγνωρισιμότητα του πρώην πρωθυπουργού.
Το κόμμα της Μαρίας Καρυστιανού κινούμενο με έντονο αντισυστημικό και κοινωνικό πρόσημο, διεξάγει μια σκληρή “μάχη” σώμα με σώμα με το ΠΑΣΟΚ για την τρίτη θέση, καταγράφοντας ποσοστά λίγο και κάτω και λίγο πάνω από το 10%. Η διπλή αυτή πίεση στερεί από το ΠΑΣΟΚ το αφήγημα του μοναδικού αντίπαλου δέους απέναντι στην κυβέρνηση, αναγκάζοντας το να επανακαθορίσει τη στρατηγική του σε ένα εξαιρετικά ανταγωνιστικό περιβάλλον, όπου η δεύτερη θέση μάλλον είναι δύσκολο να ανακτηθεί με αρχηγό τον Νίκο Ανδρουλάκη…
Η κυριαρχία της Νέας Δημοκρατίας και τα μηνύματα της κάλπης
Στην αντίπερα όχθη, η Νέα Δημοκρατία διατηρεί μια σταθερή και ξεκάθαρη πρωτιά, με την εκτίμηση ψήφου να κυμαίνεται από 23,5% έως 30,1% ανάλογα με την εταιρεία δημοσκοπήσεων, διατηρώντας μια ασφαλή διαφορά 14-15 μονάδων από τον δεύτερο.
Η κυβερνητική παράταξη δεν μένει ανεπηρέαστη από τις νέες ισορροπίες. Βραχυπρόθεσμα, ο κατακερματισμός των δυνάμεων της αντιπολίτευσης σε πολλά μικρότερα κόμματα ευνοεί πολιτικά το Μέγαρο Μαξίμου, καθώς καθιστά αδύνατη τη συγκρότηση ενός ενιαίου προοδευτικού μετώπου που θα μπορούσε να απειλήσει άμεσα την κυβερνητική πρωτοκαθεδρία.
Από την άλλη πλευρά, βλέποντας την μακροπρόθεσμη προοπτική, η ύπαρξη νέων, ελκυστικών επιλογών όπως το κόμμα της Καρυστιανού στερεί από τη Νέα Δημοκρατία τη δυνατότητα να επαναπροσεγγίσει τους απογοητευμένους ψηφοφόρους του κέντρου ή της μετριοπαθούς δεξιάς. Οι πολίτες που ασκούν κριτική στην κυβέρνηση για θέματα καθημερινότητας, ακρίβειας ή θεσμών βρίσκουν πλέον νέες πολιτικές “στέγες”, καθιστώντας την κυβερνητική φθορά πιο δύσκολα αναστρέψιμη.
Η Ελπίδα για τη Δημοκρατία υπό τη Μαρία Καρυστιανού αποτελεί ίσως την πιο ενδιαφέρουσα περίπτωση των πρόσφατων μετρήσεων. Η δυναμική της δεν βασίζεται σε παραδοσιακούς κομματικούς μηχανισμούς, αλλά σε ένα έντονα συναισθηματικό και κοινωνικό ρεύμα, το οποίο συνδέεται άμεσα με το αίτημα για δικαιοσύνη και διαφάνεια. Το κόμμα αυτό λειτουργεί ως “ηλεκτρική σκούπα” ψηφοφόρων από ολόκληρο το πολιτικό φάσμα.
Το κόμμα Καρυστιανού φαίνεται να απορροφά ψήφους διαμαρτυρίας που παλαιότερα κατευθύνονταν προς το ΚΚΕ, την Πλεύση Ελευθερίας ή ακόμη και προς μικρότερα σχήματα της δεξιάς και της άκρας δεξιάς. Επιπλέον, το κόμμα Καρυστιανού καταφέρνει να κινητοποιήσει ένα σημαντικό τμήμα της “γκρίζας ζώνης” των αναποφάσιστων και των πολιτών που απείχαν, προσφέροντας τους μια επιλογή που φαντάζει στα μάτια τους “άφθαρτη” και μακριά από το παλαιοκομματικό κατεστημένο. Αυτή η οριζόντια διείσδυση προκαλεί έντονη ανησυχία στα μικρότερα κοινοβουλευτικά κόμματα, τα οποία βλέπουν τα ποσοστά τους να συμπιέζονται επικίνδυνα προς το όριο του 3%.
Η επιστροφή Τσίπρα και η επόμενη μέρα
Η άμεση καταγραφή του Τσίπρα ως ηγετική φιγούρα της αξιωματικής αντιπολίτευσης δείχνει ότι ένα σημαντικό μέρος του εκλογικού σώματος αναζητούσε μια δοκιμασμένη και ισχυρή πολιτική προσωπικότητα για να εκφράσει τη δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ένα νέο σημείο αναφοράς. Ο ΣΥΡΙΖΑ και τα υπόλοιπα διασπασμένα κομμάτια της ριζοσπαστικής αριστεράς υφίστανται πλήρη ιδεολογική και εκλογική περιθωριοποίηση, καθώς η πλειονότητα των ψηφοφόρων τους μετακινείται προς το νέο σχήμα του πρώην προέδρου τους. Ο Αλέξης Τσίπρας καταφέρνει να επαναπατρίσει ένα σημαντικό ποσοστό της παραδοσιακής εκλογικής βάσης του 2019, δημιουργώντας έναν ισχυρό πόλο που φιλοδοξεί να αποτελέσει τον βασικό πόλο εξουσίας στο μέλλον. Ωστόσο και εδώ τα περιθώρια για… θαύματα είναι πολύ περιορισμένα, γιατί είναι περισσότεροι αυτοί που δεν δείχνουν διατεθειμένοι να την… πατήσουν όπως συνέβη το 2015!
Ο μεγάλος κίνδυνος
Η ανάλυση των δημοσκοπικών δεδομένων οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το ελληνικό πολιτικό σύστημα μεταβαίνει από ένα ιδιότυπο καθεστώς ενός κυρίαρχου κόμματος σε ένα εξαιρετικά ρευστό και πολυπολικό μοντέλο.
Η ταυτόχρονη παρουσία της ΕΛ.Α.Σ. και της Ελπίδας για τη Δημοκρατία στερεί από τα παραδοσιακά κόμματα τη σταθερότητα που θεωρούσαν δεδομένη. Οι επόμενοι μήνες αναμένονται κρίσιμοι και η ικανότητα των δύο νέων κομμάτων να διατηρήσουν τη δυναμική τους και να αποκτήσουν στέρεες οργανωτικές δομές θα κρίνει αν η παρούσα ανατροπή θα λάβει μόνιμα χαρακτηριστικά.
Το σίγουρο είναι ότι ο χάρτης της ελληνικής πολιτικής σκηνής έχει ήδη επανασχεδιαστεί, και οι παραδοσιακοί παίκτες καλούνται πλέον να αγωνιστούν με εντελώς νέους όρους για την πολιτική τους επιβίωση. Αυτό που θα κριθεί την επόμενη μέρα των εκλογών δεν είναι αν η Βουλή θα έχει περισσότερα κόμματα και περισσότερους… ανισόρροπους, αλλά αν θα διαταραχθεί η πολιτική σταθερότητα στη χώρα, απειλώντας με σοβαρό πλήγμα το success story που με τόσο κόπο δημιουργήθηκε επί των ημερών της Νέας Δημοκρατίας και του Κυριάκου Μητσοτάκη…
