Ηλίας Κασιδιάρης: Λίγα λεπτά πριν από τις 12 το μεσημέρι της Τρίτης 15 Σεπτεμβρίου, ο Ηλίας Κασιδιάρης πέρασε την πύλη των φυλακών Δομοκού, όπου τον περίμεναν συγκεντρωμένοι υποστηρικτές του.
Ρεπορτάζ: Παντελής Χαριτάκης
Αμέσως μετά την αποφυλάκισή του δήλωσε ότι επιστρέφει «στην πρώτη γραμμή των εθνικών εξελίξεων», προαναγγέλλοντας ουσιαστικά την επανεμφάνισή του στην κεντρική πολιτική σκηνή.
Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι τι επιθυμεί να κάνει ο ίδιος, αλλά τι του επιτρέπει το ισχύον εκλογικό πλαίσιο και, κυρίως, πώς θα αξιολογήσει μια ενδεχόμενη υποψηφιότητά του ο Άρειος Πάγος.
Νομικοί και πολιτικοί αναλυτές που μίλησαν στο tilegrafimanews.gr επισημαίνουν ότι η αποφυλάκιση δεν συνεπάγεται αυτομάτως πολιτική και εκλογική αποκατάσταση. Ο Κασιδιάρης εξέτισε την ποινή που του επιβλήθηκε για διεύθυνση της εγκληματικής οργάνωσης Χρυσή Αυγή, όμως το ιστορικό της καταδίκης του παραμένει καθοριστικό στοιχείο για κάθε νέα απόπειρα καθόδου στις εθνικές εκλογές.
Μπορεί να ιδρύσει πολιτικό κόμμα;
Σε καθαρά τυπικό επίπεδο, η ίδρυση ενός πολιτικού φορέα και η συμμετοχή του στις εκλογές αποτελούν δύο διαφορετικά ζητήματα. Ένας φορέας μπορεί να ιδρυθεί και να αναπτύξει πολιτική δραστηριότητα, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι θα ανακηρυχθεί υποχρεωτικά από το Α1 Τμήμα του Αρείου Πάγου.
Η διάταξη του άρθρου 32 του Προεδρικού Διατάγματος 26/2012, όπως τροποποιήθηκε το 2023 με τους νόμους 5019/2023 και 5043/2023, προβλέπει ουσιαστικό και όχι μόνο τυπικό έλεγχο των κομμάτων. Οι ανώτατοι δικαστές εξετάζουν αν η οργάνωση και η δράση του κόμματος υπηρετούν την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.
Ελέγχουν επίσης τα πρόσωπα που εμφανίζονται ως ιδρυτές, πρόεδροι ή νόμιμοι εκπρόσωποι, αλλά και εκείνους που ασκούν την «πραγματική ηγεσία». Αυτό σημαίνει ότι μια αλλαγή ονόματος, η τοποθέτηση άλλου προσώπου στην προεδρία ή η δημιουργία ενός νέου κομματικού σχήματος δεν αρκούν από μόνα τους για να παρακαμφθεί ο νόμος.
Η «νομική φόρμουλα» και τα όριά της
Η συνήγορος του Ηλία Κασιδιάρη, Βάσω Πανταζή, υποστήριξε ότι έχει βρεθεί νομική φόρμουλα και ότι η κάθοδός του στις εκλογές πρέπει να θεωρείται βέβαιη. Οι νομικοί που μίλησαν στο tilegrafimanews.gr κρατούν σαφώς πιο επιφυλακτική στάση.
Όπως εξηγούν, καμία νομική κατασκευή δεν δεσμεύει εκ των προτέρων τον Άρειο Πάγο. Το δικαστήριο θα εξετάσει τα πραγματικά δεδομένα όταν κατατεθούν οι συνδυασμοί: ποιος λαμβάνει τις αποφάσεις, ποιος ελέγχει τον μηχανισμό, ποιος επιλέγει τους υποψηφίους, ποιος χρηματοδοτεί ή κατευθύνει την προεκλογική δραστηριότητα και ποιο πρόσωπο προβάλλεται στην πράξη ως ηγετικό.
Η προηγούμενη εμπειρία είναι ιδιαίτερα βαριά. Το 2023 ο Άρειος Πάγος απέκλεισε από τις εθνικές εκλογές το κόμμα «Έλληνες», κρίνοντας ότι πίσω από την τυπική εκπροσώπηση βρισκόταν ο Κασιδιάρης. Το 2024 δεν ανακήρυξε τους «Σπαρτιάτες» για τις ευρωεκλογές, εκτιμώντας ότι ο καταδικασμένος πρώην βουλευτής αποτελούσε την πραγματική ηγεσία του σχήματος.
Επομένως, μια νέα προσπάθεια με διαφορετικό τίτλο ή με έναν φαινομενικά ανεξάρτητο πρόεδρο θα βρεθεί ξανά αντιμέτωπη με ενδελεχή δικαστικό έλεγχο.
Μπορεί να είναι ο ίδιος υποψήφιος;
Εδώ βρίσκεται το δυσκολότερο νομικό σημείο. Η αποφυλάκιση και η έκτιση της ποινής δεν εξαφανίζουν την καταδικαστική απόφαση ούτε ακυρώνουν τις ειδικές προϋποθέσεις του εκλογικού νόμου.
Άλλο ζήτημα αποτελεί το ατομικό πολιτικό δικαίωμα και άλλο η δυνατότητα ενός κόμματος να συμμετάσχει στις εκλογές. Το γεγονός ότι ο Κασιδιάρης είχε ανακηρυχθεί υποψήφιος στις δημοτικές εκλογές του 2023 δεν δημιουργεί αυτομάτως προηγούμενο για τις βουλευτικές εκλογές, όπου ισχύει ειδικότερο πλαίσιο και η κρίση ανήκει στο Α1 Τμήμα του Αρείου Πάγου.
Συνεπώς, ούτε η προσωπική του υποψηφιότητα ούτε η συμμετοχή κόμματος που θα συνδέεται μαζί του μπορούν σήμερα να θεωρούνται εξασφαλισμένες.
Η πολιτική διάσταση της επιστροφής
Πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι ο Κασιδιάρης θα επιχειρήσει να μετατρέψει την αποφυλάκισή του σε αφήγημα πολιτικής «δικαίωσης» και δίωξης από το σύστημα. Πρόκειται, όμως, για μια επικίνδυνη αντιστροφή της πραγματικότητας: δεν αποφυλακίστηκε επειδή αναιρέθηκε η καταδίκη του, αλλά επειδή ολοκληρώθηκε η έκτιση της ποινής του.
Η Δημοκρατία οφείλει να προστατεύει τα δικαιώματα κάθε πολίτη, δεν είναι όμως υποχρεωμένη να ξεχνά ότι η Χρυσή Αυγή κρίθηκε από την ελληνική Δικαιοσύνη εγκληματική οργάνωση. Η επιστροφή στη δημόσια ζωή δεν μπορεί να λειτουργήσει ως πολιτικό «ξέπλυμα» μιας καταδίκης για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης.
Η τελική απάντηση θα δοθεί μόνο μετά την προκήρυξη των εκλογών και την κατάθεση των συνδυασμών. Με τα σημερινά δεδομένα, πάντως, το πιθανότερο είναι ότι οποιοδήποτε κόμμα εμφανίζει τον Ηλία Κασιδιάρη ως υποψήφιο, οργανωτή ή πραγματικό ηγέτη θα αντιμετωπίσει νέο, εξαιρετικά ισχυρό ενδεχόμενο αποκλεισμού από τον Άρειο Πάγο.
