Ηλεκτρικό ρεύμα: Η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας εισέρχεται ξανά σε περίοδο αστάθειας, με τις αυξητικές πιέσεις στα τιμολόγια να γίνονται εμφανείς ήδη από τον Νοέμβριο, σύμφωνα με στοιχεία που αποστέλλουν οι ιδιώτες προμηθευτές ενέργειας προς το Υπουργείο Περιβάλλοντος.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
Ο λόγος πίσω από αυτή την πίεση δεν είναι η χονδρεμπορική αγορά, ούτε η εποχική ζήτηση, αλλά το διαρκώς διογκούμενο έλλειμμα του Ειδικού Λογαριασμού Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας (ΕΛΥΚΩ) – ένας μηχανισμός που χρηματοδοτεί την κοινωνική πολιτική στο ρεύμα, αλλά πλέον απειλεί τη βιωσιμότητα της αγοράς.
Σύμφωνα με την πέμπτη κατά σειρά επιστολή του Ελληνικού Συνδέσμου Προμηθευτών Ενέργειας (ΕΣΠΕΝ) προς την πολιτική ηγεσία, η κατάσταση έχει ξεπεράσει κάθε όριο αντοχής: το συνολικό οφειλόμενο αντάλλαγμα που πρέπει να επιστραφεί στους προμηθευτές αγγίζει τα 500 εκατ. ευρώ, ενώ μόνο το χρηματοοικονομικό κόστος που επωμίζονται οι εταιρείες για να «κρατούν ζωντανό» τον λογαριασμό υπερβαίνει τα 40 εκατ. ευρώ τον χρόνο.
Ένα έλλειμμα που διογκώνεται από το 2023
Η εικόνα δεν είναι καινούργια, αλλά επιδεινώνεται μήνα με τον μήνα. Από τον Απρίλιο του 2023, ο ΕΛΥΚΩ αποδίδει στους προμηθευτές μειωμένα ανταλλάγματα, σε ποσοστά που κυμαίνονται από 30% έως και 60% ανά μήνα. Η χρηματοδότηση των Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας –δηλαδή του μειωμένου τιμολογίου στα νησιά, των κοινωνικών τιμολογίων και της ηλεκτροδότησης απομακρυσμένων περιοχών– έχει μετακυλιστεί στην πραγματικότητα στους ιδιώτες προμηθευτές.
Παρά την προσωρινή ενίσχυση των 400 εκατ. ευρώ από τον κρατικό προϋπολογισμό, όπως ανακοίνωσε τότε το Υπουργείο Οικονομικών, το έλλειμμα όχι μόνο δεν έκλεισε, αλλά συνέχισε να αυξάνεται, ξεπερνώντας τα 600 εκατ. ευρώ πριν καν περάσει το πρώτο εξάμηνο του 2025.
Οι προμηθευτές πληρώνουν για υποχρεώσεις του κράτους
Ο ΕΣΠΕΝ κάνει λόγο για «αδράνεια» και «αθέτηση θεσμικών υποχρεώσεων» από την πλευρά της Πολιτείας. Στην επιστολή –που απευθύνεται ταυτόχρονα και στη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας μέσω της ΡΑΑΕΥ Αρχής– τονίζεται ότι οι προμηθευτές έχουν μετατραπεί σε άτυπους χρηματοδότες ενός μηχανισμού που ανήκει στο κράτος. Το αποτέλεσμα είναι διπλό:
1. η αγορά ρεύματος παρουσιάζει σοβαρές αρρυθμίες,
2. το κόστος μεταφέρεται στα τιμολόγια, προκαλώντας πίεση στα νοικοκυριά.
Με ενδεικτικό επιτόκιο δανεισμού 6,5%, το κόστος εξυπηρέτησης ενός ελλείμματος 600 εκατ. ευρώ προσεγγίζει τα 3,3 εκατ. ευρώ κάθε μήνα. Το κύμα αυτό δεν απορροφάται μόνο από τις εταιρείες αλλά, αναπόφευκτα, περνά στον τελικό καταναλωτή.
Τι ζητούν οι προμηθευτές – Δύο μέτρα με άμεση εφαρμογή
Οι ιδιώτες προμηθευτές προτείνουν δύο λύσεις ως άμεσης ανάγκης:
1. Επανενεργοποίηση της δημόσιας χρηματοδότησης του ΕΛΥΚΩ.
Ζητούν από τον Υπουργό Οικονομικών να ενεργοποιήσει εκ νέου τη διαδικασία ενίσχυσης από τον προϋπολογισμό, όπως προβλέπεται από το θεσμικό πλαίσιο.
Η δυνατότητα αυτή υπάρχει ρητά, ωστόσο δεν έχει εφαρμοστεί παρά μόνο μερικώς.
2. Αποζημίωση για το χρηματοοικονομικό κόστος.
Οι προμηθευτές ζητούν ειδική κανονιστική διάταξη που να καλύπτει το κόστος χρηματοδότησης που επωμίζονται για λογαριασμό του κράτους.
Χωρίς αυτήν, όπως υποστηρίζουν, ορισμένες εταιρείες κινδυνεύουν να αντιμετωπίσουν σοβαρά προβλήματα ρευστότητας.
Κίνδυνος για νέα αύξηση στα τιμολόγια τον χειμώνα
Με τον χειμώνα να πλησιάζει, η αγορά προεξοφλεί αυξημένη κατανάλωση σε συνδυασμό με πιέσεις στα λειτουργικά κόστη των εταιρειών. Οι προμηθευτές μιλούν ήδη για «κύμα αναπροσαρμογών» που θα φανεί από τα τιμολόγια Ιανουαρίου, εκτός αν υπάρξει πολιτική παρέμβαση.
Πηγές του κλάδου αναφέρουν ότι η επιλογή «να κλείσει η τρύπα» μέσω αυξήσεων στο ανταλλάγμα των ΥΚΩ (δηλαδή επιβάρυνση όλων των λογαριασμών) είναι πιθανό σενάριο, εφόσον δεν υπάρξει παρέμβαση του Υπουργείου Ενέργειας μέσα στις επόμενες εβδομάδες.
Κοινωνική πολιτική χωρίς χρηματοδότηση δεν λειτουργεί
Οι ΥΚΩ αποτελούν βασικό εργαλείο κοινωνικής πολιτικής: εξασφαλίζουν ηλεκτροδότηση στα μη διασυνδεδεμένα νησιά, καλύπτουν ειδικά τιμολόγια ευπαθών ομάδων και στηρίζουν περιοχές όπου το κόστος παραγωγής είναι υψηλό.
Όμως για πρώτη φορά, όπως τονίζουν οι προμηθευτές, το σύστημα χρηματοδότησης έχει φτάσει σε οριακό σημείο. Το πρόβλημα, αναφέρουν, δεν βρίσκεται στην κοινωνική πολιτική, αλλά στην ελλιπή εφαρμογή του πλαισίου που προβλέπει αποθέματα ασφαλείας και έγκαιρη ενίσχυση από το κράτος.
Εκτιμούν ότι αν ο ΕΛΥΚΩ δεν ενισχυθεί άμεσα, τότε η αγορά «θα οδηγηθεί σε αδιέξοδο, με άμεσο αντίκτυπο στους πολίτες». Η ευθύνη, σημειώνουν, δεν μπορεί να παραμένει στους ώμους των εταιρειών που αδυνατούν να λειτουργήσουν κανονικά.
Τι αναμένεται – Πιθανή παρέμβαση εντός Δεκεμβρίου
Το θέμα βρίσκεται ήδη στο τραπέζι συσκέψεων στο Υπουργείο Οικονομίας ενώ εξετάζεται και η δυνατότητα πρόσθετης ενίσχυσης ή προσωρινού μηχανισμού που θα περιορίσει τις πιέσεις μέχρι το τέλος του έτους.
Από όλες τις πλευρές εκτιμάται ότι η αγορά δεν μπορεί να περιμένει άλλο. Είτε με άμεση χρηματοδότηση είτε με έκτακτο μηχανισμό εξισορρόπησης, η λύση πρέπει να δοθεί πριν οι αυξήσεις φτάσουν στους καταναλωτές.
