Κινητά τηλέφωνα: Τα smartphones έχουν μετατραπεί σε αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Όμως πίσω από την ευκολία που προσφέρουν, κρύβεται ένα εκτεταμένο δίκτυο εφαρμογών, ανιχνευτών και αλγορίθμων που καταγράφει με λεπτομέρεια τις κινήσεις μας, τις συνήθειες μας και τελικά ολόκληρη τη ζωή μας.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
Στο tilegrafimanews.gr μίλησαν ειδικοί αναλυτές που προειδοποιούν: το πρόβλημα δεν είναι αν μας παρακολουθούν, αλλά πόσο βαθιά φτάνει αυτή η παρακολούθηση.
Από το GPS στο «αόρατο οικοσύστημα»
Μέχρι πρόσφατα, οι περισσότεροι χρήστες θεωρούσαν ότι το GPS ήταν το βασικό εργαλείο εντοπισμού θέσης. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο περίπλοκη. Σύμφωνα με έρευνα που παρουσιάστηκε τον Ιούλιο σε συνέδριο για την ιδιωτικότητα στην Ουάσινγκτον, εφαρμογές καταφέρνουν να ανιχνεύσουν τη θέση μας ακόμη και με απενεργοποιημένο GPS, αξιοποιώντας δίκτυα Wi-Fi, Bluetooth και αισθητήρες κίνησης.
Οι χώροι γύρω μας είναι γεμάτοι με μικρές συσκευές μετάδοσης σήματος (beacons), που χρησιμοποιούν Bluetooth χαμηλής κατανάλωσης (BLE). Επισήμως, υπόσχονται να βελτιώνουν την «εμπειρία» του χρήστη – για παράδειγμα, στέλνοντας μια προσφορά στο κινητό τη στιγμή που περνά μπροστά από ένα κατάστημα. Στην πράξη όμως, δημιουργούν ένα λεπτομερές αποτύπωμα των κινήσεών μας.
Τι καταγράφουν οι εφαρμογές
Το ανησυχητικό είναι ότι δεν μιλάμε μόνο για εφαρμογές πλοήγησης. Παιχνίδια, εφαρμογές καιρού, φακού ή κοινωνικής δικτύωσης ζητούν πρόσβαση σε δεδομένα «για καλύτερη εμπειρία χρήσης». Στην πραγματικότητα, όμως, τα δεδομένα αυτά καταλήγουν σε data brokers και διαφημιστικά δίκτυα, που τα αγοράζουν, τα πουλούν και τα αξιοποιούν.
Έτσι, ακόμα και μια απλή εφαρμογή φακού μπορεί να γνωρίζει:
• σε ποιον όροφο ενός εμπορικού κέντρου βρισκόμαστε,
• ποια καταστήματα επισκεπτόμαστε πιο συχνά,
• με ποιον κινούμαστε.
Όπως εξηγεί ο Juan Tapiador, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Carlos III της Μαδρίτης: «Αυτό που δίνει την εντύπωση ότι τα κινητά μας τηλέφωνα μας ακούνε, είναι στην πραγματικότητα ο συνδυασμός δεδομένων τοποθεσίας και συμπεριφοράς».
Οι συνέπειες για την ιδιωτικότητα
Η παρακολούθηση σε εξωτερικούς χώρους είναι ήδη δεδομένη. Όμως η μεγάλη ανησυχία αφορά την παρακολούθηση εσωτερικών χώρων – εκεί όπου περνάμε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μας. Οι αλγόριθμοι μπορούν να καταγράψουν πότε πάμε για καφέ, σε ποιον γιατρό απευθυνόμαστε ή αν επισκεπτόμαστε συστηματικά έναν συγκεκριμένο χώρο λατρείας.
Αυτό δημιουργεί σοβαρά ζητήματα ιδιωτικότητας. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Προστασίας Δεδομένων έχει ήδη επισημάνει ότι τέτοιες πρακτικές μπορούν να οδηγήσουν σε «προφίλ υψηλού ρίσκου», όπου οι κινήσεις ενός ατόμου αποκαλύπτουν πολιτικές, θρησκευτικές ή υγειονομικές πληροφορίες.
Τα στοιχεία της έρευνας
Η πρόσφατη μελέτη που ανέλυσαν ειδικοί στο tilegrafimanews.gr εξέτασε 9.976 εφαρμογές Android. Το 86% αυτών συλλέγει τουλάχιστον έναν τύπο ευαίσθητων δεδομένων, όπως:
• αναγνωριστικά συσκευής,
• email χρηστών,
• συντεταγμένες GPS,
• δεδομένα Wi-Fi και Bluetooth.
Συχνά, αυτά τα δεδομένα χαρακτηρίζονται «ανώνυμα». Όμως, όπως προειδοποιεί ο Narseo Vallina, ερευνητής στο Imdea Networks Institute, «η διαδρομή ενός ανθρώπου είναι τόσο μοναδική, που η ταυτοποίηση είναι εφικτή ακόμη κι αν αφαιρεθούν τα προσωπικά στοιχεία».
Οι κίνδυνοι και οι δικλίδες προστασίας
Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα στην Ελλάδα έχει επιβάλει κατά καιρούς πρόστιμα σε εταιρείες που παραβίασαν τους κανονισμούς. Παρόλα αυτά, οι περισσότερες εφαρμογές εξακολουθούν να λειτουργούν με όρους χρήσης ασαφείς και δυσνόητους.
Τι μπορεί να κάνει ένας χρήστης; Οι ειδικοί προτείνουν:
• να ελέγχει τακτικά τα δικαιώματα πρόσβασης των εφαρμογών,
• να αποφεύγει εφαρμογές που ζητούν άσχετες άδειες,
• να προτιμά καταστήματα εφαρμογών με αυστηρούς ελέγχους.
Ο Οργανισμός Κυβερνοασφάλειας της ΕΕ (ENISA) επισημαίνει ότι οι χρήστες πρέπει να ενημερώνονται καλύτερα για το πού καταλήγουν τα δεδομένα τους, ενώ τα κράτη-μέλη οφείλουν να ενισχύσουν τα εργαλεία επιτήρησης των data brokers.
Το «χρυσάφι» των δεδομένων
Για τις εταιρείες, η καθημερινή μας ρουτίνα αποτελεί χρυσό. Αν ξέρουν ότι περνάμε κάθε πρωί από ένα φούρνο, μπορούν να μας στείλουν προσφορά λίγα λεπτά πριν φτάσουμε. Αν γνωρίζουν ότι επισκεπτόμαστε συχνά ένα γυμναστήριο, μπορούν να μας προωθήσουν συμπληρώματα διατροφής.
Η αξία της αγοράς προσωπικών δεδομένων υπολογίζεται ήδη σε δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Και όσο πιο λεπτομερή είναι τα δεδομένα, τόσο πιο ακριβή γίνονται τα «προφίλ» που αγοράζουν οι διαφημιστές.
Η αλήθεια είναι σκληρή: τα κινητά μας δεν είναι απλά εργαλεία επικοινωνίας, αλλά μηχανές συλλογής δεδομένων. Το «ξεγύμνωμα» αυτό ξεπερνά ακόμη και τις δυνατότητες των μυστικών υπηρεσιών, καθώς καταγράφει σε πραγματικό χρόνο τις πιο απλές κινήσεις μας.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν μας παρακολουθούν, αλλά πώς και σε ποιο βαθμό μπορούμε να προστατεύσουμε την ιδιωτικότητά μας. Και αυτό, σύμφωνα με τους ειδικούς, είναι το μεγάλο στοίχημα της ψηφιακής εποχής.
