Ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος υπήρξε μία από τις πλέον χαρισματικές και δυναμικές προσωπικότητες στην Ιστορία της Εκκλησίας της Ελλάδος.
Του Παντελή Χαριτάκη.
Η θητεία του συνδέθηκε με μεγάλες κοινωνικές και πολιτικές αναταράξεις, καθώς και με μια ισχυρή σύγκρουση με την κυβέρνηση του Κώστα Σημίτη. Στον πυρήνα αυτής της σύγκρουσης βρέθηκε το ζήτημα των ταυτοτήτων, ένα θέμα που ανέδειξε βαθύτερες ιδεολογικές και πολιτισμικές διαφορές για την κατεύθυνση της Ελλάδας και της Ευρώπης.
Η Αντιπαράθεση για τις Ταυτότητες: Το Προοίμιο μιας Μεγαλύτερης Μάχης
Η απόφαση της κυβέρνησης Σημίτη να καταργήσει την αναγραφή του θρησκεύματος στις αστυνομικές ταυτότητες αποτέλεσε σημείο καμπής στις σχέσεις Εκκλησίας και Πολιτείας. Ο Χριστόδουλος αντιλήφθηκε το ζήτημα όχι απλώς ως μια γραφειοκρατική μεταρρύθμιση, αλλά ως απειλή για την πολιτισμική και θρησκευτική ταυτότητα της Ελλάδας.
Όταν το θέμα εισήχθη στη Βουλή, ο τότε Αρχιεπίσκοπος βρισκόταν σε επίσημη επίσκεψη στη Ρουμανία. Η κίνηση αυτή ερμηνεύτηκε από τον ίδιο ως επιτηδευμένη προσπάθεια παράκαμψής του. Με αποφασιστικότητα, επέστρεψε εσπευσμένα στην Ελλάδα και ξεκίνησε έναν πολυμέτωπο αγώνα, καταγγέλλοντας την απόφαση της κυβέρνησης και καλώντας τον λαό να αντιδράσει.
Η Δυναμική Παρέμβαση του Χριστόδουλου
Ο Χριστόδουλος δεν περιορίστηκε σε λόγια. Συγκέντρωσε εκατομμύρια υπογραφές από τους πιστούς, ζητώντας τη διενέργεια δημοψηφίσματος για το θέμα. Παράλληλα, χρησιμοποίησε τη ρητορική του δεινότητα για να αναδείξει τις βαθύτερες επιπτώσεις αυτής της απόφασης. Τόνιζε πως η απουσία αναφοράς στο θρήσκευμα δεν ήταν απλώς ένα τυπικό ζήτημα, αλλά μια προσπάθεια σταδιακής αποδόμησης της χριστιανικής ταυτότητας της χώρας.
Η κεντρική του θέση δεν περιοριζόταν στην Ελλάδα. Ο Χριστόδουλος είχε δει το ζήτημα των ταυτοτήτων ως μέρος μιας ευρύτερης τάσης στην Ευρώπη, όπου οι χριστιανικές ρίζες παραγκωνίζονταν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η αποτυχημένη προσπάθειά του να πείσει τον Ζισκάρ ντ’ Εστέν, τότε υπεύθυνο για το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα, να ενσωματώσει την αναφορά στις χριστιανικές αξίες στο προοίμιό του. Ο Χριστόδουλος προειδοποιούσε για τον κίνδυνο μιας Ευρώπης χωρίς θρησκευτικό υπόβαθρο, μια πρόβλεψη που πολλοί σήμερα θεωρούν προφητική.
Το Όραμα του Χριστόδουλου για την Ελλάδα και την Ευρώπη
Ο Αρχιεπίσκοπος έβλεπε την Εκκλησία ως θεματοφύλακα της ταυτότητας του έθνους. Σε μια εποχή όπου η παγκοσμιοποίηση και οι ευρωπαϊκές νομοθεσίες απειλούσαν, κατά τη γνώμη του, να απομακρύνουν την Ελλάδα από τις παραδόσεις της, ο Χριστόδουλος στάθηκε σταθερός στη θέση του. Υποστήριζε πως η Ελλάδα, ως κοιτίδα της Ορθοδοξίας, είχε ευθύνη να διατηρήσει τις αξίες και τα ιδανικά που τη διαμόρφωσαν.
Η Ιστορική Δικαίωση του Χριστόδουλου
Δύο δεκαετίες μετά τη διαμάχη, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με προκλήσεις που ο Χριστόδουλος είχε προβλέψει. Η ανεξέλεγκτη μετανάστευση, η αμφισβήτηση των παραδοσιακών αξιών και η αποδυνάμωση της πολιτισμικής συνοχής έχουν οδηγήσει πολλούς να ανατρέξουν στις προειδοποιήσεις του. Οι επικριτές του τότε έλεγαν ότι ήταν αναχρονιστικός, πως αντιστεκόταν στις αλλαγές. Σήμερα, όμως, αρκετοί βλέπουν στον λόγο του μια πρόνοια για την πορεία που θα έπαιρνε η Ευρώπη χωρίς σαφή ηγεσία και αξιακές βάσεις.
Χριστόδουλος και Λαός: Μια Σχέση Αγάπης και Εμπιστοσύνης
Ο Αρχιεπίσκοπος δεν μιλούσε μόνο ως ηγέτης της Εκκλησίας, αλλά ως εκφραστής των ανησυχιών του ελληνικού λαού. Τα εκατομμύρια που συντάχθηκαν μαζί του, είτε με τις υπογραφές τους είτε με τη φυσική τους παρουσία στις μεγαλειώδεις συγκεντρώσεις, έδειξαν τη βαθιά σύνδεση του ελληνικού έθνους με την Ορθοδοξία.
Παρά τις σφοδρές αντιδράσεις και τις κατηγορίες που δέχθηκε, ο Χριστόδουλος έμεινε αμετακίνητος στις θέσεις του. Υπενθύμιζε συνεχώς ότι η Εκκλησία δεν είναι εμπόδιο στην πρόοδο, αλλά φάρος αξιών και σταθερότητας σε μια εποχή ραγδαίων αλλαγών.
Επίλογος: Ένας Αγώνας που Συνεχίζεται
Η σύγκρουση του Χριστόδουλου με τον Κώστα Σημίτη δεν ήταν απλώς μια διαμάχη για τις ταυτότητες. Ήταν μια σύγκρουση δύο κοσμοθεωριών: μιας Ελλάδας με βαθιές πολιτισμικές και θρησκευτικές ρίζες και μιας Ελλάδας που προσπαθούσε να εναρμονιστεί άκριτα με την υπόλοιπη Ευρώπη.
Σήμερα, οι θέσεις του Χριστόδουλου βρίσκουν ολοένα και περισσότερους υποστηρικτές. Η φωνή του συνεχίζει να αντηχεί ως υπενθύμιση ότι η παράδοση και η πρόοδος δεν είναι αντίθετες έννοιες, αλλά μπορούν να συνυπάρχουν, αρκεί να υπάρχει σεβασμός στην ιστορία και την ταυτότητα ενός έθνους.
