Σπίτι μου ΙΙΙ: Η στεγαστική κρίση έχει εξελιχθεί σε ένα από τα σοβαρότερα κοινωνικά προβλήματα της χώρας. Εκατοντάδες χιλιάδες νοικοκυριά, κυρίως νέοι και οικογένειες μεσαίου εισοδήματος, αδυνατούν να ανταποκριθούν στα υπέρογκα ενοίκια ή να αποκτήσουν το δικό τους σπίτι.
Ρεπορτάζ: Παντελής Χαριτάκης
Το γεγονός ότι περίπου 2 εκατομμύρια ακίνητα παραμένουν κλειστά ή ανεκμετάλλευτα, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και της ΠΟΜΙΔΑ, εντείνει το αδιέξοδο.
Η κυβέρνηση, αντιλαμβανόμενη την κοινωνική πίεση, προχωρά σε ένα νέο πλέγμα μέτρων που θα παρουσιαστεί στη ΔΕΘ από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη. Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα «σοκ προσφοράς» κατοικιών, ώστε να πέσουν τα ενοίκια και να αποκτήσουν οι νέοι προσιτή στέγη.
Το πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙΙ»
Μετά την επιτυχία αλλά και τις στρεβλώσεις του πρώτου και δεύτερου προγράμματος, σχεδιάζεται η επέκταση του μέτρου με πιο ευέλικτα κριτήρια. Το «Σπίτι μου ΙΙΙ» θα δίνει τη δυνατότητα σε νέους έως 39 ετών ή νέα ζευγάρια να αποκτήσουν κατοικία με χαμηλότοκα δάνεια και ενισχυμένη κρατική συμμετοχή. Θα επιτρέπεται μεγαλύτερη παλαιότητα ακινήτου, ενώ τα εισοδηματικά όρια θα προσαρμοστούν ώστε να καλύπτονται περισσότερα νοικοκυριά.
Ήδη η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα έχει εγκρίνει πάνω από 9.000 δάνεια μέσω του «Σπίτι μου ΙΙ», αξίας άνω του 1 δισ. ευρώ. Ωστόσο, το περιορισμένο απόθεμα διαθέσιμων διαμερισμάτων και οι υψηλές τιμές αποτέλεσαν εμπόδιο. Το νέο πρόγραμμα θα εστιάσει στην αύξηση του αποθέματος, ώστε να υπάρχει πραγματική δυνατότητα επιλογής.
Η κοινωνική αντιπαροχή
Ένα νέο εργαλείο που επανέρχεται δυναμικά είναι η κοινωνική αντιπαροχή. Πρόκειται για σχήμα όπου ακίνητα του Δημοσίου παραχωρούνται σε ιδιώτες επενδυτές για την κατασκευή κατοικιών, με αντάλλαγμα την υποχρεωτική διάθεση ποσοστού τους σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες με χαμηλό μίσθωμα.
Το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας έχει ήδη καταθέσει σχετικό σχέδιο νόμου. Στην πρώτη φάση αναμένεται να δημιουργηθούν περίπου 5.000 κοινωνικές κατοικίες. Το μοντέλο «rent to own» θα επιτρέπει στον ενοικιαστή να εξαγοράζει το ακίνητο μετά από δέκα χρόνια συνεπούς μίσθωσης.
Ήδη έχουν εντοπιστεί ώριμα προς αξιοποίηση ακίνητα στην Κηφισιά, την Παιανία, τη Λάρισα, την Ξάνθη και τον Βόλο, καθώς και οικόπεδα του ΕΦΚΑ στην Αργυρούπολη και ιστορικά κτίρια όπως το «ΥΦΑΝΕΤ» στη Θεσσαλονίκη.
Φορολογικά κίνητρα για ιδιοκτήτες
Για να ενεργοποιηθούν τα κλειστά σπίτια, εξετάζονται γενναίες φορολογικές ελαφρύνσεις στους ιδιοκτήτες που θα τα διαθέσουν στην αγορά μακροχρόνιας μίσθωσης.
• Μείωση του πρώτου συντελεστή φορολόγησης των ενοικίων από 15% σε 5% για εισοδήματα έως 5.000 ευρώ.
• Δημιουργία νέου ενδιάμεσου κλιμακίου με συντελεστή 25% ώστε να αποφευχθεί το απότομο άλμα στο 35%.
• Επέκταση περιορισμών στις βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb, ώστε να ενισχυθεί η αγορά κατοικιών για φοιτητές και οικογένειες.
Το οικονομικό επιτελείο του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών απορρίπτει προς το παρόν την επιβολή «φόρου αδράνειας» για τα κλειστά διαμερίσματα, προκρίνοντας τα θετικά κίνητρα αντί για τα αντικίνητρα.
Η κοινωνική πραγματικότητα
Η ανάγκη για προσιτή στέγη είναι επιτακτική. Σύμφωνα με μελέτη της Τράπεζας της Ελλάδος, το 1/3 των νοικοκυριών σε αστικές περιοχές δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του για στέγη, ενώ τα χαμηλά εισοδήματα ξεπερνούν το 60%. Στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη η κατάσταση είναι πιο δραματική, ενώ στο Νότιο Αιγαίο η επιβάρυνση φθάνει το 45,5% του εισοδήματος.
Οι νέοι έως 30 ετών πλήττονται περισσότερο, καθώς το όνειρο της αυτονομίας και της οικογενειακής δημιουργίας μετατίθεται συνεχώς. Το «Σπίτι μου ΙΙΙ» και η κοινωνική αντιπαροχή φιλοδοξούν να δώσουν απάντηση ακριβώς σε αυτό το πρόβλημα.
Η στεγαστική πολιτική αποτελεί πλέον κορυφαία προτεραιότητα. Με συνδυασμό εργαλείων – δανειακή στήριξη, αξιοποίηση δημόσιας περιουσίας, φορολογικά κίνητρα – η κυβέρνηση επιδιώκει να ενεργοποιήσει χιλιάδες ανεκμετάλλευτα σπίτια και να αυξήσει το διαθέσιμο οικιστικό απόθεμα.
Η πρόκληση είναι μεγάλη, καθώς η ζήτηση παραμένει υψηλή και οι τιμές συνεχίζουν να ανεβαίνουν. Ωστόσο, εάν εφαρμοστούν με συνέπεια τα μέτρα, χιλιάδες νέοι και οικογένειες θα μπορέσουν να βρουν προσιτή κατοικία και να κάνουν ένα βήμα προς το μέλλον.
