Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζει έναν πιο προσεκτικό οδικό χάρτη για την ενταξιακή πορεία της Ουκρανίας, θέτοντας περιορισμένους στόχους για την πρόοδο των διαπραγματεύσεων το 2027 και αποφεύγοντας να δεσμευτεί για συγκεκριμένη ημερομηνία ένταξης της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σύμφωνα με έγγραφο που περιήλθε στην κατοχή του POLITICO, οι Βρυξέλλες εκτιμούν ότι το Κίεβο θα μπορούσε να ολοκληρώσει προσωρινά τις διαπραγματεύσεις σε επτά τομείς πολιτικής μέσα στο επόμενο έτος, υπό την προϋπόθεση ότι θα προχωρήσει στις απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις.
Η ΕΕ επιδιώκει εδώ και καιρό να φέρει την Ουκρανία πιο κοντά στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, στο πλαίσιο της ευρύτερης προσπάθειας να διασφαλιστεί η μεταπολεμική προοπτική της χώρας.
Η μελλοντική ένταξη θεωρείται ένα σημαντικό μέσο για την εδραίωση της θέσης του Κιέβου στην Ευρώπη και τον περιορισμό των δυνατοτήτων της Ρωσίας να ασκήσει εκ νέου επιρροή ή να επιχειρήσει νέα επιθετική ενέργεια.
Ωστόσο, το μήνυμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι σαφές: η Ουκρανία πρέπει να επιταχύνει σημαντικά τις αλλαγές στο κράτος δικαίου.
Στο έγγραφο, οι Βρυξέλλες καλούν το Κίεβο να «επιταχύνει επειγόντως και σημαντικά τον ρυθμό των μεταρρυθμίσεων στον τομέα του κράτους δικαίου». Η εκπλήρωση βασικών προϋποθέσεων σε αυτό το πεδίο κατά το πρώτο εξάμηνο του 2027 θεωρείται απαραίτητη, προκειμένου να μπορέσει να προχωρήσει η προσωρινή ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων σε συγκεκριμένους τομείς πολιτικής.
Το έγγραφο αποτελεί μέρος του πακέτου διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το οποίο αναμένεται να παρουσιαστεί την Τετάρτη. Παράλληλα, αποτυπώνει την απόσταση που εξακολουθεί να χωρίζει την Ουκρανία από την πλήρη ένταξη, αλλά και τις δυσκολίες εφαρμογής των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων όσο συνεχίζεται ο πόλεμος με τη Ρωσία.
Η Μολδαβία απομακρύνεται από την κοινή ενταξιακή πορεία
Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά στοιχεία του εγγράφου είναι η αυξανόμενη απόκλιση ανάμεσα στην Ουκρανία και τη Μολδαβία, δύο χώρες των οποίων οι ευρωπαϊκές υποψηφιότητες προχωρούσαν μέχρι σήμερα παράλληλα.
Η Μολδαβία εμφανίζεται πλέον σε θέση να σημειώσει πολύ ταχύτερη πρόοδο στις διαπραγματεύσεις, γεγονός που ενισχύει το ενδεχόμενο οι δύο ενταξιακές διαδικασίες να ακολουθήσουν διαφορετικές πορείες.
Ειδικότερα, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η Ουκρανία μπορεί να σημειώσει πρόοδο σε επτά τομείς πολιτικής το 2027, η Μολδαβία θα μπορούσε να ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις σε περισσότερους από 20.
Η Ουκρανία υπέβαλε αίτηση ένταξης στην ΕΕ στις 28 Φεβρουαρίου 2022, μόλις τέσσερις ημέρες μετά την έναρξη της πλήρους ρωσικής εισβολής. Τον Ιούνιο του ίδιου έτους, τόσο η Ουκρανία όσο και η Μολδαβία απέκτησαν καθεστώς υποψήφιας προς ένταξη χώρας, ενώ τον Ιούνιο του 2024 ξεκίνησαν επίσημα τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, την ίδια ημέρα.
Έκτοτε, το Κίεβο ολοκλήρωσε τη λεπτομερή εξέταση της συμβατότητας της εθνικής του νομοθεσίας με το ευρωπαϊκό κεκτημένο, ενώ οι διαπραγματεύσεις άρχισαν να προχωρούν σε αρκετούς σημαντικούς τομείς.
Τον Οκτώβριο, η Ουκρανία και η Μολδαβία ξεκίνησαν συνομιλίες που αφορούν την εσωτερική αγορά της ΕΕ, την ανταγωνιστικότητα και την οικονομική ανάπτυξη.
Οι επτά τομείς στους οποίους μπορεί να προχωρήσει η Ουκρανία το 2027
Η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση προϋποθέτει μια μακρά διαδικασία προσαρμογής, η οποία δεν εξαντλείται στην πολιτική βούληση μιας υποψήφιας χώρας.
Τα κράτη που επιδιώκουν να ενταχθούν στην ΕΕ καλούνται να εναρμονίσουν τη νομοθεσία, τους θεσμούς και τις πρακτικές τους με τα ευρωπαϊκά πρότυπα σε 35 διαφορετικούς τομείς διαπραγμάτευσης, τα λεγόμενα κεφάλαια. Αυτά καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων, από τη γεωργία και την ασφάλεια των τροφίμων μέχρι τους κανόνες ανταγωνισμού, την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και την εξωτερική πολιτική.
Ο οδικός χάρτης της Επιτροπής προσδιορίζει μόλις επτά τομείς στους οποίους η Ουκρανία θα μπορούσε να ολοκληρώσει προσωρινά τις διαπραγματεύσεις μέσα στο 2027.
Συγκεκριμένα, για το πρώτο εξάμηνο του έτους προβλέπεται η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων στους τομείς της εκπαίδευσης και του πολιτισμού.
Για το δεύτερο εξάμηνο, οι στόχοι αφορούν την πνευματική ιδιοκτησία, την πολιτική απασχόλησης και κοινωνικής πολιτικής, τη βιομηχανική πολιτική, την έρευνα, τις εξωτερικές σχέσεις, καθώς και την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι απαιτούμενες αλλαγές είναι σύνθετες και προϋποθέτουν εκτεταμένες διαβουλεύσεις, χρόνο και σημαντικούς πόρους. Για τον λόγο αυτό, οι Βρυξέλλες έχουν συγκροτήσει ειδική ομάδα εργασίας, η οποία θα παρέχει πρόσθετη τεχνική και θεσμική υποστήριξη στις ουκρανικές αρχές.
Η εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων γίνεται ακόμη δυσκολότερη εξαιτίας του πολέμου, ο οποίος επιβαρύνει σημαντικά τη λειτουργία της ουκρανικής κυβέρνησης και του κοινοβουλίου. Οι δύο θεσμοί καλούνται να προωθήσουν και να εφαρμόσουν ένα εκτεταμένο νομοθετικό έργο, ενώ παράλληλα διαχειρίζονται τις έκτακτες ανάγκες μιας χώρας που βρίσκεται σε πόλεμο.
Χωρίς χρονοδιάγραμμα για την ένταξη
Ιδιαίτερα προσεκτική είναι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ως προς το χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Ουκρανίας. Το έγγραφο δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένη ημερομηνία, ακολουθώντας ανάλογη προσέγγιση και για άλλες χώρες που βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο της διαδικασίας διεύρυνσης, όπως η Αλβανία και η Μολδαβία.
Εξαίρεση αποτελεί το Μαυροβούνιο, για το οποίο έχει τεθεί ως στόχος ο Ιούνιος του 2027 για την υπογραφή της συνθήκης προσχώρησης στην ΕΕ.
Η Επιτροπή χαρακτηρίζει, πάντως, τον οδικό χάρτη της Ουκρανίας «ζωντανό έγγραφο», το οποίο θα μπορεί να αναθεωρείται και να επικαιροποιείται ανάλογα με την εξέλιξη των διαπραγματεύσεων.
Αυτό αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να ολοκληρωθούν προσωρινά οι συνομιλίες και σε πρόσθετους τομείς νωρίτερα από τον προβλεπόμενο χρόνο, εφόσον το Κίεβο προχωρήσει στις μεταρρυθμίσεις με ταχύτερο ρυθμό.
Η σκιά του πολέμου και τα δύσκολα ερωτήματα για την ΕΕ
Η απουσία συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος συνδέεται και με ένα ευρύτερο ζήτημα: τις δυσκολίες που συνεπάγεται η ένταξη μιας χώρας η οποία εξακολουθεί να βρίσκεται σε έναν πόλεμο υπαρξιακού χαρακτήρα.
Οι ευρωπαϊκές συνθήκες δεν αποκλείουν ρητά την ένταξη μιας χώρας που βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση. Ωστόσο, η προοπτική ένταξης της Ουκρανίας δημιουργεί σύνθετα ερωτήματα για την ασφάλεια, το εδαφικό καθεστώς και τις υποχρεώσεις που θα αναλάμβαναν τα υπόλοιπα κράτη-μέλη απέναντι σε ένα νέο μέλος.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι διατάξεις περί αμοιβαίας συνδρομής της ΕΕ, οι οποίες θα αποκτούσαν διαφορετική βαρύτητα στην περίπτωση μιας χώρας που βρίσκεται σε ενεργή πολεμική σύγκρουση.
Ακόμη και μια ενδεχόμενη ειρηνευτική συμφωνία δεν θα έδινε αυτομάτως απαντήσεις σε αυτά τα ζητήματα ούτε θα απάλλασσε την Ουκρανία από την υποχρέωση να ολοκληρώσει τις απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις.
Επιπλέον, ακόμη και η προσωρινή ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων στους επιμέρους τομείς δεν θα σήμαινε άμεση ένταξη. Θα ακολουθούσαν πρόσθετα στάδια, μεταξύ των οποίων η κατάρτιση και υπογραφή συνθήκης προσχώρησης, η οποία θα έπρεπε στη συνέχεια να εγκριθεί και να επικυρωθεί.
Οι εκκρεμότητες στις διαπραγματεύσεις
Παράλληλα με τους στόχους για το 2027, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να ξεκινήσουν έως το τέλος του 2026 οι συνομιλίες σε δύο ακόμη ομάδες διαπραγματεύσεων της Ουκρανίας, οι οποίες παραμένουν μέχρι σήμερα μπλοκαρισμένες.
Πρόκειται για την ομάδα 4, που αφορά την πράσινη ατζέντα και τη βιώσιμη συνδεσιμότητα, και την ομάδα 5, η οποία καλύπτει τους φυσικούς πόρους, τη γεωργία και την πολιτική συνοχής.
Σύμφωνα με το έγγραφο, η Επιτροπή θεωρεί ότι η Ουκρανία έχει ήδη εκπληρώσει τις απαραίτητες προϋποθέσεις για να προχωρήσει το άνοιγμα των δύο ομάδων. Για τον λόγο αυτό, καλεί τη διάσκεψη προσχώρησης να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να ξεκινήσουν οι σχετικές διαπραγματεύσεις πριν από το τέλος του έτους.
Το άνοιγμα των δύο εκκρεμών ομάδων θα έδινε στο Κίεβο τη δυνατότητα να προωθήσει τις συνομιλίες και στους υπόλοιπους τομείς της ενταξιακής διαδικασίας.
Ωστόσο, η ταχύτητα με την οποία θα επιτευχθεί περαιτέρω πρόοδος θα εξακολουθήσει να εξαρτάται τόσο από την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων στο εσωτερικό της Ουκρανίας όσο και από τις αποφάσεις των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης
