Νέα επικίνδυνη κλιμάκωση καταγράφεται στη Μέση Ανατολή, με τρία μέτωπα να συνδέονται πλέον σε ένα ολοένα πιο περίπλοκο σκηνικό: οι Χούθι της Υεμένης ανακοίνωσαν νέα επίθεση εναντίον πετρελαϊκής εγκατάστασης της Saudi Aramco, το Ιράν παρουσίασε μια ιδιαίτερα σκληρή λίστα απαιτήσεων για την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες το Πεντάγωνο πιέζει την αμυντική βιομηχανία να επιταχύνει δραστικά την παραγωγή πυρομαχικών
Οι εξελίξεις δείχνουν ότι η προσπάθεια αποκλιμάκωσης στην περιοχή εξακολουθεί να κινείται πάνω σε εξαιρετικά εύθραυστες ισορροπίες, την ώρα που η κρίση στο Ορμούζ επηρεάζει μία από τις σημαντικότερες αρτηρίες μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο.
Οι Χούθι ανακοίνωσαν χτύπημα στο διυλιστήριο της Aramco
Οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν Χούθι της Υεμένης ανακοίνωσαν την Κυριακή ότι πραγματοποίησαν επίθεση με drone σε εγκατάσταση της Saudi Aramco στην Τζαζάν, στη νοτιοδυτική Σαουδική Αραβία. Ο στρατιωτικός εκπρόσωπος των Χούθι, Γιαχία Σάρι, υποστήριξε ότι στόχος ήταν το διυλιστήριο της εταιρείας και παρουσίασε την επιχείρηση ως απάντηση σε παραβιάσεις του εναέριου χώρου της Υεμένης από σαουδαραβικά drones πάνω από τις επαρχίες Χάτζα και Σαάντα.
Το υπουργείο Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας γνωστοποίησε ότι νωρίς την Κυριακή εκδηλώθηκε πυρκαγιά σε εγκατάσταση του διυλιστηρίου της Aramco στην Τζαζάν, η οποία τέθηκε υπό έλεγχο και κατασβέστηκε χωρίς να υπάρξουν τραυματισμοί. Οι σαουδαραβικές αρχές, ωστόσο, δεν απέδωσαν επισήμως τη φωτιά στην επίθεση που ανακοίνωσαν οι Χούθι.
Το διυλιστήριο της Τζαζάν έχει δυναμικότητα περίπου 400.000 βαρελιών ημερησίως και είχε βρεθεί και στο παρελθόν στο στόχαστρο των ανταρτών της Υεμένης.
Φόβοι ότι ανοίγει ξανά το μέτωπο Υεμένης – Σαουδικής Αραβίας
Η νέα επίθεση προκαλεί ανησυχία ότι η αντιπαράθεση των Χούθι με τη Σαουδική Αραβία μπορεί να οδηγηθεί σε νέο κύκλο κλιμάκωσης. Η εκεχειρία του 2022 είχε περιορίσει σε σημαντικό βαθμό τις μεγάλης κλίμακας συγκρούσεις στον πολυετή εμφύλιο της Υεμένης. Ωστόσο, η ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση έχει επαναφέρει τους Χούθι στο επίκεντρο, με πυραυλικές επιθέσεις, drones και επιχειρήσεις που επηρεάζουν παράλληλα τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα. Η νέα ενέργεια εναντίον της Σαουδικής Αραβίας έχει ιδιαίτερη βαρύτητα ακριβώς επειδή φέρνει ξανά στο προσκήνιο ένα μέτωπο που τα τελευταία χρόνια είχε σε μεγάλο βαθμό «παγώσει».
Το Ιράν: Τα Στενά δεν ανοίγουν αν οι ΗΠΑ δεν «διορθώσουν τη συμπεριφορά τους»
Την ίδια ώρα, η Τεχεράνη σκληραίνει ακόμη περισσότερο τη στάση της για τα Στενά του Ορμούζ. Το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν διαμήνυσε ότι η κρίσιμη θαλάσσια δίοδος δεν πρόκειται να ανοίξει πλήρως έως ότου οι Ηνωμένες Πολιτείες «διορθώσουν τη συμπεριφορά τους». Τις απαιτήσεις παρουσίασε ο γραμματέας του Συμβουλίου Μοχαμάντ Μπαγκέρ Ζολγκαντρ, ο οποίος προέρχεται και από τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Η λίστα της Τεχεράνης ανεβάζει σημαντικά τον πήχη για οποιαδήποτε συνολική συμφωνία. Το Ιράν απαιτεί από τις ΗΠΑ να μην απειλήσουν ξανά τη χώρα, να τερματίσουν οριστικά τον πόλεμο εναντίον του Ιράν και των ένοπλων συμμάχων του στην περιοχή, να άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών και να αποσύρουν τις στρατιωτικές τους δυνάμεις από την περιοχή. Παράλληλα, ζητά πλήρη αποζημίωση για τις ζημιές του πολέμου, άρση των οικονομικών κυρώσεων και άνευ όρων αποδέσμευση των παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων.
Το μεγάλο αγκάθι στις διαπραγματεύσεις
Οι νέες απαιτήσεις δημιουργούν σοβαρό εμπόδιο στις προσπάθειες επίτευξης συμφωνίας. Η Ουάσινγκτον επιδιώκει πρώτα να υπάρξει αποδεκτή διευθέτηση για την ελεύθερη και ασφαλή ναυσιπλοΐα στα Στενά και στη συνέχεια να προχωρήσει η άρση του αποκλεισμού. Με βάση την ενδιάμεση συμφωνία που είχε επιτευχθεί τον Ιούνιο, το χρονοδιάγραμμα για την άρση των κυρώσεων και η συζήτηση για αποζημιώσεις προβλεπόταν να αποτελέσουν μέρος μιας τελικής συμφωνίας, ενώ στις διαπραγματεύσεις θα περιλαμβανόταν και το θέμα των δεσμευμένων ιρανικών κεφαλαίων. Η νέα ιρανική τοποθέτηση, όμως, ουσιαστικά επιχειρεί να συνδέσει την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών με μια πολύ ευρύτερη διευθέτηση των σχέσεων Τεχεράνης και Ουάσινγκτον.
Το σχέδιο Ιράν – Ομάν για να ανοίξει προσωρινά το Ορμούζ
Παρά τη σκληρή δημόσια γραμμή της Τεχεράνης, στο παρασκήνιο συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις με τη μεσολάβηση του Ομάν. Σύμφωνα με πληροφορίες από πρόσωπα που γνωρίζουν τις συνομιλίες, Ιράν και Ομάν επεξεργάζονται μια προσωρινή συμφωνία για την επαναλειτουργία των Στενών. Το σχέδιο προβλέπει ότι τα πλοία θα εισέρχονται στα Στενά μέσω θαλάσσιας διαδρομής που βρίσκεται πιο κοντά στις ιρανικές ακτές και θα εξέρχονται ακολουθώντας διαδρομή εγγύτερα στο Ομάν.
Κατά τη μεταβατική περίοδο, η διέλευση θα πραγματοποιείται χωρίς τέλη ή διόδια. Οι όροι, πάντως, δεν έχουν οριστικοποιηθεί και ενδέχεται να αλλάξουν πριν από την επίτευξη τελικής συμφωνίας. Το προσωρινό σχήμα έχει ως στόχο όχι μόνο να αποκαταστήσει τη ναυσιπλοΐα αλλά και να επανενεργοποιήσει τη διπλωματική διαδικασία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η συμφωνία έχει τη στήριξη κρατών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου και, εφόσον οριστικοποιηθεί, αναμένεται να παρουσιαστεί από τους εμπλεκόμενους μαζί με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό.
Γιατί τα Στενά του Ορμούζ είναι τόσο κρίσιμα
Η σύγκρουση γύρω από το Ορμούζ ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της αντιπαράθεσης ΗΠΑ – Ιράν. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά. Μέσω της περιοχής διακινείται τεράστιο μέρος των εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου από τις χώρες του Περσικού Κόλπου, γεγονός που σημαίνει ότι κάθε παρατεταμένη διακοπή της κυκλοφορίας μπορεί να προκαλέσει ισχυρές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Γι’ αυτό και η διαπραγμάτευση για την επαναλειτουργία τους έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους διπλωματικούς φακέλους της σύγκρουσης.
Το Πεντάγωνο πιέζει τις βιομηχανίες: «Πιο γρήγορα όπλα»
Παράλληλα με τις διπλωματικές διαπραγματεύσεις, στις Ηνωμένες Πολιτείες μεγαλώνει η πίεση γύρω από ένα διαφορετικό αλλά εξίσου κρίσιμο ζήτημα: τα αποθέματα πυρομαχικών. Το Πεντάγωνο ζητά από μεγάλες αμερικανικές αμυντικές εταιρείες να επιταχύνουν σημαντικά την παραγωγή και την παράδοση κρίσιμων οπλικών συστημάτων.
Ο εκπρόσωπος του Πενταγώνου Σον Πάρνελ δήλωσε ότι το υπουργείο επικεντρώνεται στην αύξηση των προμηθειών πυρομαχικών ώστε οι αμερικανικές δυνάμεις να έχουν «τα όπλα που χρειάζονται με τον ρυθμό που απαιτεί η απειλή». Ο αναπληρωτής υπουργός Άμυνας Στιβ Φάινμπεργκ έδωσε στις αμυντικές βιομηχανίες προθεσμία έως 21 ημερών για να καταθέσουν σχέδια που θα προβλέπουν ταχύτερα χρονοδιαγράμματα παράδοσης και μεγαλύτερη παραγωγή κρίσιμων συστημάτων.
Η μεγάλη ανησυχία για Patriot και THAAD
Πίσω από τη βιασύνη της Ουάσινγκτον βρίσκονται οι αυξημένες ανάγκες που έχει δημιουργήσει η σύγκρουση με το Ιράν, ιδιαίτερα στον τομέα της αντιπυραυλικής άμυνας.
Αναλύσεις του Center for Strategic and International Studies (CSIS) έχουν προειδοποιήσει ότι τα αμερικανικά αποθέματα ορισμένων προηγμένων αναχαιτιστικών πυραύλων έχουν μειωθεί σημαντικά.
Ιδιαίτερα κρίσιμα θεωρούνται τα αποθέματα των Patriot και THAAD, συστημάτων που είναι απαραίτητα για την αντιμετώπιση βαλλιστικών πυραύλων και για τα οποία δεν υπάρχουν εύκολες εναλλακτικές λύσεις.
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη Μέση Ανατολή. Στρατιωτικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι οι ίδιοι πύραυλοι θα μπορούσαν να αποδειχθούν κρίσιμοι σε μια ενδεχόμενη μελλοντική σύγκρουση στον δυτικό Ειρηνικό, γεγονός που καθιστά την αναπλήρωση των αποθεμάτων στρατηγική προτεραιότητα για την Ουάσινγκτον.
Το Πεντάγωνο επιμένει ότι η προσπάθεια αύξησης της παραγωγής δεν ξεκίνησε αποκλειστικά εξαιτίας του πολέμου με το Ιράν αλλά εντάσσεται σε ευρύτερο σχέδιο εκσυγχρονισμού και ενίσχυσης της αμερικανικής αμυντικής βιομηχανικής βάσης.
Τρία μέτωπα, μία περιφερειακή κρίση
Η επίθεση των Χούθι στην Τζαζάν, το ιρανικό τελεσίγραφο για τα Στενά του Ορμούζ και η αγωνιώδης προσπάθεια της Ουάσινγκτον να αυξήσει την παραγωγή πυρομαχικών μπορεί να μοιάζουν με τρεις διαφορετικές ειδήσεις. Στην πραγματικότητα αποτελούν διαφορετικές όψεις της ίδιας κρίσης.
Η Τεχεράνη χρησιμοποιεί το Ορμούζ ως βασικό διαπραγματευτικό χαρτί, οι σύμμαχοί της στην περιοχή διατηρούν τη δυνατότητα να ανοίγουν νέα μέτωπα πίεσης, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες καλούνται όχι μόνο να συνεχίσουν τις στρατιωτικές τους επιχειρήσεις αλλά και να εξασφαλίσουν ότι διαθέτουν επαρκή αποθέματα για μια σύγκρουση της οποίας η διάρκεια παραμένει αβέβαιη.
Και όσο μια συνολική συμφωνία για το Ορμούζ παραμένει εκκρεμής, κάθε νέο drone, πύραυλος ή χτύπημα σε ενεργειακή υποδομή αυξάνει τον κίνδυνο η περιφερειακή κρίση να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις.
