Οι συνταξιούχοι αναμένεται να βρεθούν στο επίκεντρο των κυβερνητικών ανακοινώσεων στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, καθώς το οικονομικό επιτελείο επεξεργάζεται ένα πλέγμα παρεμβάσεων με στόχο την ουσιαστική ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματός τους
Στο τραπέζι βρίσκονται η αύξηση του μόνιμου ετήσιου επιδόματος έως και το ύψος της εθνικής σύνταξης, η διεύρυνση της περιμέτρου των δικαιούχων, αλλά και σημαντικές αλλαγές στην Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων, ώστε να περιοριστούν οι κρατήσεις και να αυξηθούν οι καθαρές μηνιαίες αποδοχές.
Οι τελικές αποφάσεις θα εξαρτηθούν από τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο, ωστόσο η κατεύθυνση που έχει δοθεί είναι σαφής: ένα σημαντικό μέρος του πακέτου της ΔΕΘ θα πρέπει να κατευθυνθεί στους συνταξιούχους, οι οποίοι, παρά τις αυξήσεις των τελευταίων ετών, εξακολουθούν να καταγράφουν απώλειες σε πραγματικούς όρους εξαιτίας της μεγάλης ανόδου του κόστους ζωής.
Γιατί η κυβέρνηση στρέφεται στους συνταξιούχους
Η αυξημένη βαρύτητα που δίνεται στους συνταξιούχους δεν είναι τυχαία. Τα στοιχεία που εξετάζει το οικονομικό επιτελείο καταδεικνύουν ότι τα τελευταία χρόνια έχει δημιουργηθεί μια σημαντική απόκλιση μεταξύ της πορείας των μισθών και εκείνης των συντάξεων.
Από το 2019 έως το 2026, ο μέσος μισθός πλήρους απασχόλησης αυξήθηκε ονομαστικά κατά περίπου 28,5%, ενώ η συνολική άνοδος του κατώτατου μισθού έφτασε το 39,4%.
Την ίδια περίοδο, οι σωρευτικές αυξήσεις στις κύριες συντάξεις διαμορφώθηκαν στο 15,5%. Οι αυξήσεις ξεκίνησαν μόλις το 2023, μετά από μία μακρά περίοδο κατά την οποία οι συντάξεις παρέμεναν «παγωμένες».
Την ίδια στιγμή, ο σωρευτικός πληθωρισμός έφτασε περίπου το 23%, με αποτέλεσμα οι αυξήσεις που δόθηκαν να μην επαρκούν για να καλύψουν την άνοδο στις τιμές των τροφίμων, της ενέργειας, των υπηρεσιών και της στέγασης.
Αυτό σημαίνει ότι, παρά τη βελτίωση των ονομαστικών αποδοχών, ένα σημαντικό μέρος των συνταξιούχων εξακολουθεί να διαθέτει μικρότερη πραγματική αγοραστική δύναμη.
Ακόμη δυσμενέστερη είναι η εικόνα για όσους διατηρούν προσωπική διαφορά, καθώς πολλοί από αυτούς είτε δεν έλαβαν καθόλου είτε δεν εισέπραξαν στο σύνολό τους τις ετήσιες αυξήσεις.
Το βάρος των περικοπών της προηγούμενης δεκαετίας
Στους υπολογισμούς του οικονομικού επιτελείου περιλαμβάνονται και οι βαριές απώλειες που υπέστησαν οι συνταξιούχοι κατά την περίοδο της δημοσιονομικής κρίσης.
Από το 2010 έως το 2018, οι κύριες και οι επικουρικές συντάξεις μειώθηκαν επανειλημμένα, με τις σωρευτικές απώλειες σε αρκετές περιπτώσεις να κυμαίνονται από 20% έως και 45%.
Στη συνέχεια ακολούθησε η πολυετής αναστολή των αυξήσεων, η οποία διατηρήθηκε μέχρι το τέλος του 2022. Οι συνταξιούχοι άρχισαν να λαμβάνουν ξανά αυξήσεις το 2023, όταν εφαρμόστηκε αναπροσαρμογή 7,75%.
Ακολούθησε αύξηση 3% το 2024 και νέες αναπροσαρμογές της τάξης του 2,4% τα επόμενα χρόνια.
Παρά τις θετικές αυτές παρεμβάσεις, η συνολική ενίσχυση δεν έχει καταφέρει ακόμη να καλύψει ούτε τις απώλειες της προηγούμενης δεκαετίας ούτε την αύξηση του κόστους ζωής της τελευταίας περιόδου.
Για τον λόγο αυτόν, η κυβέρνηση αναζητά ένα μόνιμο μοντέλο στήριξης, το οποίο δεν θα περιορίζεται μόνο στις ετήσιες αυξήσεις των συντάξεων, αλλά θα περιλαμβάνει και πρόσθετες οικονομικές και φορολογικές ελαφρύνσεις.
Επίδομα 400 ευρώ ή μία επιπλέον εθνική σύνταξη
Το βασικό σενάριο που επεξεργάζονται το υπουργείο Οικονομικών και το υπουργείο Εργασίας αφορά την αύξηση του μόνιμου επιδόματος που καταβάλλεται κάθε Νοέμβριο.
Σήμερα η ετήσια ενίσχυση ανέρχεται στα 300 ευρώ και χορηγείται σε περίπου δύο εκατομμύρια δικαιούχους.
Το πρώτο σενάριο προβλέπει την αύξηση του επιδόματος στα 400 ευρώ. Πρόκειται για ένα ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 90% της εθνικής σύνταξης και θα προσφέρει μία πρόσθετη ανάσα σε χαμηλοσυνταξιούχους και ευάλωτα νοικοκυριά πριν από την περίοδο των Χριστουγέννων.
Το δημοσιονομικό κόστος της συγκεκριμένης παρέμβασης υπολογίζεται περίπου στα 200 εκατ. ευρώ.
Το δεύτερο και πιο γενναιόδωρο σενάριο προβλέπει την πλήρη σύνδεση του επιδόματος με το ύψος της εθνικής σύνταξης. Σε αυτή την περίπτωση, η ετήσια οικονομική ενίσχυση θα ανέλθει στα 446,87 ευρώ.
Το μέτρο θα λειτουργεί στην πράξη ως μία πρόσθετη εθνική σύνταξη, η οποία θα καταβάλλεται κάθε χρόνο σε μόνιμη βάση.
Το κόστος της συγκεκριμένης επιλογής υπολογίζεται κοντά στα 300 εκατ. ευρώ, γεγονός που καθιστά την εφαρμογή της εξαρτώμενη από την τελική εικόνα των φορολογικών εσόδων και του δημοσιονομικού πλεονάσματος.
Σε κάθε περίπτωση, η αύξηση της ενίσχυσης θεωρείται μία από τις πιο ώριμες παρεμβάσεις του υπό διαμόρφωση πακέτου.
Εξετάζεται διεύρυνση των δικαιούχων
Το οικονομικό επιτελείο δεν εξετάζει μόνο την αύξηση του ποσού, αλλά και τη διεύρυνση των δικαιούχων.
Ένα από τα σενάρια προβλέπει την ένταξη στην ετήσια ενίσχυση συνταξιούχων που είναι ηλικίας κάτω των 65 ετών και σήμερα αποκλείονται, παρά το γεγονός ότι λαμβάνουν χαμηλές συντάξεις και αντιμετωπίζουν τις ίδιες πληθωριστικές πιέσεις.
Η αλλαγή των ηλικιακών κριτηρίων θα μπορούσε να εντάξει στο μέτρο νέες κατηγορίες ασφαλισμένων, όπως συνταξιούχους αναπηρίας, χηρείας ή όσους συνταξιοδοτήθηκαν νωρίτερα λόγω ειδικών ασφαλιστικών διατάξεων.
Ωστόσο, η διεύρυνση της περιμέτρου αυξάνει σημαντικά το συνολικό κόστος, με αποτέλεσμα να εξετάζονται εναλλακτικοί συνδυασμοί εισοδηματικών, ηλικιακών και περιουσιακών κριτηρίων.
Νέος τρόπος υπολογισμού της Εισφοράς Αλληλεγγύης
Η δεύτερη σημαντική κατηγορία μέτρων αφορά την Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων, η οποία επιβαρύνει κυρίως τις υψηλότερες κύριες και επικουρικές συντάξεις.
Το βασικό σενάριο προβλέπει την αλλαγή του τρόπου υπολογισμού της εισφοράς, ώστε αυτή να επιβάλλεται μόνο στο τμήμα της σύνταξης που υπερβαίνει το όριο των 1.468 ευρώ και όχι στο σύνολο των αποδοχών.
Για παράδειγμα, ένας συνταξιούχος με κύρια σύνταξη 2.200 ευρώ δεν θα επιβαρύνεται με εισφορά για ολόκληρο το ποσό. Από τη σύνταξη θα αφαιρείται πρώτα το όριο των 1.468 ευρώ και η κράτηση θα εφαρμόζεται μόνο στα υπόλοιπα 732 ευρώ.
Η αλλαγή αυτή θα οδηγούσε σε αισθητή μείωση των μηνιαίων κρατήσεων και σε αύξηση των καθαρών ποσών που καταβάλλονται στους δικαιούχους.
Ταυτόχρονα, θα περιόριζε τις στρεβλώσεις του σημερινού συστήματος, όπου η μετάβαση σε υψηλότερο κλιμάκιο μπορεί να προκαλέσει δυσανάλογη επιβάρυνση στο σύνολο της σύνταξης.
Κατάργηση της εισφοράς στις επικουρικές συντάξεις
Ακόμη πιο προχωρημένο θεωρείται το σενάριο που αφορά τις επικουρικές συντάξεις.
Στο τραπέζι έχει τεθεί η πλήρης κατάργηση της Εισφοράς Αλληλεγγύης στις επικουρικές, μία παρέμβαση που θα αυξήσει άμεσα τις μηνιαίες καθαρές αποδοχές χιλιάδων συνταξιούχων.
Η συγκεκριμένη εισφορά επιβάλλεται σε επικουρικές συντάξεις άνω συγκεκριμένων ορίων και σε αρκετές περιπτώσεις περιορίζει σημαντικά το τελικό ποσό που λαμβάνει ο δικαιούχος.
Η κατάργησή της εξετάζεται είτε ως αυτοτελές μέτρο είτε σε συνδυασμό με τη μεταρρύθμιση της εισφοράς στις κύριες συντάξεις.
Το οικονομικό επιτελείο υπολογίζει το δημοσιονομικό κόστος κάθε σεναρίου, καθώς η παρέμβαση θα πρέπει να είναι συμβατή με τους στόχους για τις πρωτογενείς δαπάνες και τη διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας.
Οι δικαστικές εξελίξεις
Το ζήτημα της Εισφοράς Αλληλεγγύης δεν βρίσκεται μόνο στην κυβερνητική ατζέντα, αλλά και στο επίκεντρο δικαστικών διαδικασιών.
Η νομιμότητα και ο τρόπος επιβολής της εισφοράς στις κύριες συντάξεις αναμένεται να εξεταστούν στο πλαίσιο πιλοτικής δίκης.
Πληροφορίες αναφέρουν ότι οι σχετικές εισηγήσεις κινούνται προς την κατεύθυνση του περιορισμού των επιβαρύνσεων, εξέλιξη που αυξάνει την πίεση προς την κυβέρνηση να προχωρήσει σε θεσμική παρέμβαση πριν από την έκδοση οριστικών αποφάσεων.
Μία προληπτική αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού θα μπορούσε να μειώσει τις μελλοντικές δικαστικές διεκδικήσεις και ταυτόχρονα να δημιουργήσει ένα δικαιότερο σύστημα κρατήσεων.
Το πακέτο θα κριθεί από τον δημοσιονομικό χώρο
Οι τελικές αποφάσεις αναμένεται να ληφθούν μέσα στις επόμενες εβδομάδες, καθώς το οικονομικό επιτελείο θα πρέπει να συνυπολογίσει την πορεία των κρατικών εσόδων, το ύψος του πρωτογενούς πλεονάσματος και τους ευρωπαϊκούς κανόνες για την αύξηση των δαπανών.
Η κυβέρνηση καλείται να επιλέξει μεταξύ διαφορετικών συνδυασμών μέτρων: μεγαλύτερο επίδομα με περιορισμένο αριθμό δικαιούχων, χαμηλότερη ενίσχυση με ευρύτερη κάλυψη ή έμφαση στις μόνιμες μειώσεις κρατήσεων.
Το πιθανότερο είναι ότι το τελικό πακέτο θα περιλαμβάνει έναν συνδυασμό άμεσης οικονομικής ενίσχυσης και διαρθρωτικών αλλαγών στην Εισφορά Αλληλεγγύης.
Οι ανακοινώσεις στη ΔΕΘ θα αποτελέσουν το σημείο όπου θα αποσαφηνιστούν το τελικό ύψος του επιδόματος, τα εισοδηματικά και ηλικιακά κριτήρια, καθώς και το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής των αλλαγών στις κρατήσεις.
Το βέβαιο είναι ότι οι συνταξιούχοι θα αποτελέσουν μία από τις βασικές κοινωνικές ομάδες στις οποίες θα επικεντρωθεί το κυβερνητικό πακέτο, με στόχο να καλυφθεί μέρος των απωλειών που προκάλεσαν τόσο οι περικοπές της προηγούμενης δεκαετίας όσο και η πρόσφατη πληθωριστική κρίση
